خانواده‌ای که دل‌بافته‌های خود را به آستان حضرت رضا (ع) سپردند

مجموعه فرش‌های اهدایی خانواده صفدرزاده حقیقی به موزه آستان قدس رضوی، نمادی از پیوند هنر و ایمان و تجلیِ سنتِ نذر و اهدا در پیشگاه انیس النفوس (ع) است.

به گزارش آستان‌نیوز، موزه تخصصی فرش آستان قدس رضوی در صحن کوثر بارگاه ملکوتی حضرت رضا (ع)، یکی از غنی‌ترین مجموعه‌های فرش دنیا محسوب می‌شود که سنت‌های نیکوی نذر و اهدا، نقش مهمی در غنا و تنوع آثار آن داشته است. در حال حاضر، ۸۲۲ تخته فرش نفیس، متعلق به دوره صفوی تا عصر کنونی، در این موزه نگهداری می‌شود که از این تعداد، به‌طور معمول بیش از صد تخته فرش، امکان نمایش در بخش نمایشی موزه را دارد و بقیه آثار در شرایط مناسب و کنترل شده از نظر دما و رطوبت در مخزن فرش نگهداری می‌شود و به تناوب و حسب سناریو، در موزه آستان قدس رضوی فرصت نمایش پیدا خواهند کرد. در این میان، مجموعه فرش‌های اهدایی خانواده صفدرزاده حقیقی، نمونه شاخص آثاری است که توسط هنرمندان برجسته خلق و به حرم مطهر رضوی اهدا شده است. در این مجال، با عبدالحسین ملک‌جعفریان، رئیس اداره گنجینه‌های معاونت موزه‌ها و گنجینه‌های فرهنگی سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی در خصوص این مجموعه اهدایی به گفت‌و‌گو می‌پردازیم که در ادامه می‌خوانید.

خانواده صفدرزاده حقیقی چه سابقه‌ای در حوزه هنر فرش‌بافی در ایران دارند؟

هنر فرش‌بافی در خانواده برادران صفدرزاده حقیقی، بیش از یک قرن سابقه دارد. مرحوم مهدی صفدرزاده حقیقی، از استادان بنام دوران خود بود که اغلب نامداران فرش اصفهان در قرن اخیر از شاگردان وی بوده‌اند. این استاد برجسته دارای ۱۴ فرزند بوده است که چهار تن از فرزندانش به نام‌های غلامعلی، یدالله، فیض‌الله و نصرالله در تکامل هنر اجدادی فعالیت کرده و ادامه دهنده راه پدر بوده‌اند. علاوه بر پسران حاج مهدی، نوه ایشان به نام علیرضا نیز از فعالان عرصه هنر فرش‌بافی است.

این خانواده، در مجموع چند دست‌بافته نفیس به موزه آستان قدس رضوی اهدا کرده‌اند؟

در مجموع ۱۵ دست‌بافته نفیس اعم از قالی، قالیچه و تابلو فرش توسط خانواده صفدرزاده حقیقی در چند دهه گذشته، به این موزه اهدا شده است.

این دست‌بافته‌های ارزشمند را معرفی بفرمایید.

۶ تخته قالی با نام‌های «هفت شهر عشق»، «دیدار با خالق یکتا»، «رمز هستی»، «بهشت»، «باغ مرجان‌ها» و «دنیای ماهی‌ها» توسط استاد یدالله صفدرزاده حقیقی به موزه آستان قدس رضوی اهدا شده است. سه تخته قالیچه زیبا و چشم‌نواز با نام‌های «عقیق»، «بشریت» و «شکار چرخ» توسط غلامرضا صفدرزاده حقیقی فرزند غلامعلی صفدرزاده حقیقی به این موزه تقدیم شده است. چهار تخته تابلو فرش با نام‌های «مسجد وکیل شیراز»، «بارگاه حضرت رضا (ع)»، «نمای کاخ چهل ستون» و «گلدسته الله اکبر» نیز توسط استاد فیض‌الله صفدرزاده حقیقی به موزه آستان قدس رضوی اهدا شده است. همچنین استاد نصرالله صفدرزاده حقیقی، یک تخته قالی نفیس به نام «درگه ضامن آهو» به این موزه تقدیم کرده است؛ و در نهایت تابلو فرش «گلستان عشق» توسط علیرضا صفدرزاده حقیقی به موزه اهدا شده است.

نفیس‌ترین دست‌بافته اهدایی خانواده صفدرزاده حقیقی به موزه حرم مطهر رضوی، کدام اثر است؟

فرش زیبای «هفت شهر عشق»، نفیس‌ترین دست‌بافته اهدایی این خانواده به موزه به شمار می‌آید. طرح این قالی، محرابی تصویری است. در این بین، به دلیل نقش بنا‌های زیارتی مهم شیعیان که در متن قالی طراحی شده و این ابنیه در هفت شهر مقدس شامل مکه، مدینه، نجف، کربلا، کاظمین، مشهد و سامرا قرار دارد، این قالی به هفت شهر عشق شهرت یافته است. همچنین در طاق این محراب، قرآن گشوده‌ای تصویر شده است که دو مَلِک با دست راست خود آن را گرفته و با دست دیگر در حال اشاره به اسم «جلاله الله» هستند. فواصل بین ابنیه مقدس نیز فرشتگانی در حال پرواز مشاهده می‌شوند. این قالی به همت استاد یدالله صفدرزاده حقیقی بافته شده و به نام پدر مرحومشان مهدی صفدرزاده حقیقی به موزه اهدا شده است. همچنین اولین اهدای فرش توسط این خانواده به موزه، در سال ۱۳۵۳ با اهدای همین فرش نفیس انجام شده است.

جالب است بدانید زنده‌یاد استاد محمود فرشچیان و زنده‌یاد استاد جعفر رشتیان، طراحان فرش هفت شهر عشق بودند، بنابراین اولین اثر دیده شده از استاد فرشچیان در موزه آستان قدس رضوی، یک تخته فرش نفیس است نه یک تابلوی نقاشی.

وجود چنین آثار نفیس اهدایی در موزه فرش آستان قدس رضوی، روایت‌گر چیست؟

موزه فرش آستان قدس رضوی، جلوه‌گاه هنر اصیل ایرانی است. به عبارتی این موزه، محل نمایش دست‌بافته‌هایی است که شیدایی هنرمندان به امام مهربانی‌ها (ع) را به تصویر می‌کشد؛ هنرمندانی که دل‌بافته‌های خود را از سر عشق و ارادت، تقدیم موزه حرم مطهر امام رضا (ع) می‌کنند. در ایندر این میان، نام نیکوی خانواده صفدرزاده حقیقی به دلیل تقدیم فرش و تابلو فرش‌های نفیس و منحصر‌به‌فرد که از آثار ارزشمند هنر فرش‌بافی معاصر ایرانی محسوب می‌شود، در لوح اهداکنندگان فرش به موزه رضوی در تاریخ، برای همیشه ثبت شده و زنده می‌ماند.

هنرمندان فعال در حوزه فرش‌بافی چگونه می‌توانند در مسیر اهدای چنین دست‌بافته‌های نفیسی به بارگاه نورانی امام هشتم (ع) قدم بگذارند؟

تمامی آثار اهدایی به موزه آستان قدس رضوی از جمله فرش‌ها، پیش از انجام مراحل اهدا توسط کارشناسان بررسی شده و در صورت دارا بودن نفاست و معیار‌های لازم، پذیرفته می‌شود. پس از ثبت اثر در دفاتر نذورات حرم مطهر رضوی، آن اثر برای نگهداری به اداره ذخایر و نفایس اداره کل نذورات آستان قدس رضوی تحویل داده می‌شود و سپس بر اساس برنامه‌ریزی‌های معاونت موزه‌ها و گنجینه‌های فرهنگی آستان قدس رضوی، برای نمایش در یکی از گنجینه‌ها آماده خواهد شد. البته فرآیند آماده‌سازی آثار شامل مرمت در صورت نیاز، تهیه شناسنامه تخصصی، مستندنگاری، تنظیم برچسب (اتیکت) معرفی اثر و درنهایت جانمایی و قرار دادن آن در ویترین مربوطه نیز باید انجام شود تا سرانجام اثر با ذکر نام اهداکننده، به نمایش درآید.