شاعر و پژوهشگر پژوهشکده فرهنگ و هنر بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی:
شاعران، گفتوگوی تمدنی امام رضا (ع) را به زبان امروز بازآفرینی کنند
ادبیات رضوی زمانی میتواند از مرزهای جغرافیایی عبور کند که ظرفیت شعر و هنر برای تقویت انسجام اجتماعی، گسترش گفتوگو میان فرهنگها و انتقال جهانی معارف امام رضا (ع) بهدرستی به کار گرفته شود؛ ضرورتی که تحقق آن به سیاستگذاری منسجم، بهرهگیری از دیدگاه نخبگان و ترجمه آثار برجسته رضوی نیاز دارد.
به گزارش آستان نیوز، برای بررسی این موضوع، با استاد مصطفی جلیلیان مصلحی، شاعر و پژوهشگر پژوهشکده فرهنگ و هنر بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، گفتوگو کردهایم؛ مشروح این گفتوگو را بخوانید:
متولیان فرهنگی چه سیاستهایی را باید برای تقویت جریان ادبیاتمعاصر کشور دنبال کنند؟
امروز در عصر آگاهی، کلاندادهها و بسترهای اطلاعاتی جهانشمول زندگی میکنیم و متولیان فرهنگی موظفاند متناسب با اقتضائات این دوره، سیاستهایی کارآمد، بهویژه در حوزه ادبیات کشور، تدوین کنند.
سیاستگذاری در جریان ادبی کشور باید برآیند دیدگاه نخبگان، صاحبنظران و استادان باسابقه باشد. نمود این همافزایی را میتوان در فعالیت انجمنهای ادبی خراسان و مشهد مقدس، در جوار مضجع شریف حضرت علیبنموسیالرضا (ع)، مشاهده کرد؛ محافلی که در آنها ایدههای ادبی و فرهنگی مطرح و نقد میشوند و میتوانند به برنامههای عملیاتی در عرصه فرهنگ تبدیل شوند.
برای تبیین این مسئله میتوان به بیت بابافغانی شیرازی اشاره کرد که بر سردر چوبی یکی از ورودیهای حرم مطهر رضوی به صحن جمهوری اسلامی کتیبهنگاری شده است:
«اگر جمعیت دل بایدت زین در مشو غایب
که اینجا جمع میسازند دلهای پریشان را»
انتخاب این بیت، درس مهمی برای شاعر معاصر در بردارد. شاعری که میخواهد برای جهان امروز اثری تأثیرگذار و ماندگار بیافریند، باید بیندیشد که چگونه میتواند حس حضور در ساحت مقدس امام رضا (ع) را به زبان شعر درآورد و از آن، پیامی فراگیر و جهانشمول بسازد.
این بیت افزون بر زیبایی و تأثیر عاطفی، نمونهای از پیوند موفق میان هنر، معنویت و نیازهای روحی انسان است و میتواند الگویی برای شاعران امروز باشد.
محور اصلی سیاستگذاریهای ادبی و تلاش نخبگان این حوزه باید چه باشد؟
یکی از مهمترین محورهای سیاستگذاری فرهنگی و فعالیت نخبگان ادبی، توجه به مفهوم «گفتوگوی تمدنی» و تعامل فرهنگی است؛ رویکردی که جلوه روشن آن را میتوان در مناظرات تاریخی امام رضا (ع) مشاهده کرد.
شاعران جوان باید این مناظرات را بادقت مطالعه کنند، درباره مبانی معرفتی آنها بیندیشند و مفاهیم موجود در این گفتوگوها را با زبان هنر و شعر بازآفرینی کنند.
گفتوگوی تمدنی به معنای یکسانسازی اندیشهها یا نفی تفاوتها نیست. امام رضا (ع) در مناظرات خود، ضمن بهرسمیتشناختن تفاوت دیدگاهها، زمینه گفتوگویی عقلانی، اخلاقی و مبتنی بر احترام را فراهم میکردند. این شیوه میتواند الگویی کامل برای شاعر آیینی معاصر باشد؛ شاعری که میخواهد با مخاطبانی فراتر از مرزهای جغرافیایی و فرهنگی سخن بگوید.
در واقع باید اذعان کرد که شاعران از کنشگران اصلی تقویت انسجام اجتماعی و فرهنگیاند. این انسجام باید در سایه گفتوگوی تمدنی رضوی شکل گیرد و هنر متعالی و قدسی میتواند در تحقق آن نقش مؤثری ایفا کند.
از طرفی، هنر متعالی میان مسائل انسان معاصر و مفاهیم والای معنوی پل میزند و با ارائه ساده و هنرمندانه این مفاهیم، به بازیابی روحی و آرامش مخاطب کمک میکند. متولیان فرهنگی باید مسیر حرکت در این حوزه را مشخص کنند و شاعر معاصر نیز مسئول است با شناخت درست زمانه، در این مسیر قلم بزند.
تعامل میان شاعران، نخبگان و متولیان فرهنگی چگونه میتواند به تمدنسازی و کاهش گسستهای اجتماعی کمک کند؟
گفتوگو و تعامل زمانی به تمدنسازی منتهی میشود که بر احساس همسرنوشتی و همفکری درباره مفاهیم مشترک میان ادیان، فرهنگها و دیدگاههای مختلف استوار باشد. مناظرات امام رضا (ع) نمونهای برجسته از چنین رویکردی است.
گفتوگوی تمدنی نه بر نفی تکثر و تفاوتها استوار است و نه به دنبال تحمیل یکساناندیشی است؛ بلکه تنوع شیوهها و دیدگاهها را به رسمیت میشناسد و درعینحال، دستیابی به فهمی منسجم و سازنده را دنبال میکند.
پس تقویت این رویکرد، ظرفیت گفتوگو را در جامعه افزایش میدهد و به ترمیم شکافهای اجتماعی کمک میکند. هنگامی که شاعری در غزل خود از امام رضا (ع) و پناهبردن انسان به آستان ایشان در برابر نابرابریها، ستمها و دشواریهای جهان معاصر سخن میگوید، مخاطبان در نقاط مختلف جهان میتوانند با این تجربه انسانی و عاطفی همذاتپنداری کنند.
مفاهیم رضوی نیز میتوانند دلهای خسته و پریشان را بهسوی پناهگاهی امن هدایت کنند؛ همان معنایی که در بیت بابافغانی نیز بازتاب یافته است.
باید بگویم که دوران
انزوا و گوشهنشینی هنرمند گذشته است. جهان امروز، جهان تعامل و گفتوگوست و شاعر معاصر باید در سنگر اندیشه رضوی، مدافع صلح، همدلی و زیست مسالمتآمیز باشد.
تقویت پیوندهای اجتماعی باید یکی از اهداف اصلی شاعر باشد؛ اثری که بتواند میان انسانها همدلی ایجاد کند و به نیازهای عاطفی و معنوی آنان پاسخ دهد، در حافظه تاریخی جامعه ماندگار خواهد شد.
یکی از چالشهای مهم ادبیات رضوی، انتقال این آثار به مخاطبان خارج از کشور است. چه راهکاری در این زمینه پیشنهاد میکنید؟
در بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی آثار ادبی متعددی را بررسی میکنم. پس از انقلاب اسلامی، آثار ارزشمند و درخشانی درباره فرهنگ و معارف رضوی تولید شده است؛ اما متأسفانه در حوزه ترجمه و نشر بینالمللی این آثار، اقدام متناسب و کافی انجام نشده است.
در همین زمینه به بنیاد بینالمللی امام رضا (ع) پیشنهاد کردهام گروهی از نخبگان ادبی و مترجمان متخصص را گرد هم آورد تا آثار برجسته ادبیات رضوی دستکم به سه تا پنج زبان زنده دنیا ترجمه و برای مخاطبان بینالمللی منتشر شود.
ترجمه این آثار میتواند زمینه ترویج مکارم اخلاقی و معارف اهلبیت (ع) را در سطح جهانی فراهم کند. امام رضا (ع) نیز برای کسانی که امر اهلبیت (ع) را زنده نگاه میدارند، دعا فرمودهاند. اگر زیبایی و عمق کلام معصومان (ع) بهدرستی و با زبانی متناسب با مخاطب جهانی معرفی شود، انسانها بر اساس فطرت الهی خود به آن جذب خواهند شد.
شعر به دلیل برخورداری از ظرفیتهای عاطفی و احساسی، قدرت تأثیرگذاری بالایی دارد. رهبر شهید انقلاب اسلامی (رحمتالله علیه) نیز بارها بر نقش شعر آیینی در انتقال عاطفه، معنویت و مفاهیم متعالی به جامعه تأکید کردهاند.
ازسویدیگر، ابیات ماندگار در حافظه جمعی مردم باقی میمانند؛ هنری که به حریم ربوبی، فطرت الهی و کرامت انسان وفادار باشد، میتواند مسیر گفتوگوی فرهنگها و تمدنها را در جهان باز نگه دارد.
ترجمه هدفمند آثار برگزیده، حمایت از شاعران جوان، بهرهگیری از دیدگاه نخبگان و حرکت بر اساس الگوی گفتوگوی تمدنی امام رضا (ع)، مهمترین اقداماتی است که میتواند ادبیات رضوی را از یک ظرفیت ملی به جریانی اثرگذار در عرصه بینالمللی، تبدیل کند.
------ گفتوگو: مهلا دانشمند
مطالب مرتبط
ارسال نظرات
- پربازدیدترین
- آخرین اخبار
پخش زنده
تلویزیون اینترنتی آستان نیوز
پویش ها
