دوباره روزهای التهاب شوق و بارش اشک نزدیک می‌شود؛ روزهایی که از صحن و سرای حضرت رضا (ع) تا جاده‌های خاکی نجف به کربلا، دل‌های مؤمنان به یکدیگر گره می‌خورد

امسال اولین اربعینی است که بدون رهبر شهیدمان برگزار می‌شود. این غیاب چه معنایی به این حماسه می‌دهد و چگونه می‌تواند پیام اربعین را عمیق‌تر کند؟

غیبت ظاهری قائد شهید در اربعین امسال، هر چند بسیار تلخ و دردناک است، اما در جوهر خود، پیام این حماسه عظیم را عمیق‌تر و ماندگارتر می‌سازد. قرآن کریم در آیه ۱۴۴ سوره آل‌عمران اصل مهمی را به امت اسلامی یادآور می‌شود: «وَمَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِنْ مَاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلَی أَعْقَابِکُمْ» (و محمد جز فرستاده‌ای نیست که پیش از او نیز فرستادگانی آمدند؛ آیا اگر او بمیرد یا کشته شود، به عقب بازمی‌گردید؟). این آیه شریفه به زیبایی نشان می‌دهد که مسیر حق و جریان ولایت هرگز وابسته به اشخاص نیست. تاریخ عاشورا و نخستین اربعین حسینی نیز به ما آموخت که شهادت رهبران بزرگ، آرمان آنان را از یک شخص به یک مکتب زنده و خروشان تبدیل می‌کند. امسال غیاب فیزیکی رهبر شهیدمان، نقش و مسئولیت زائران را دستخوش تحولی عمیق کرده است. زائر امروز در این مسیر با الگوبرداری از سیره حضرت زینب (س) و امام سجاد (ع)، به وارث و پرچم‌دار راه شهیدان تبدیل شده است. حضرت سیدالشهدا (ع) در همان آغاز قیام خود فرمودند: «عَلَی الْإِسْلَامِ السَّلَامُ إِذْ قَدْ بُلِیَتِ الْأُمَّةُ بِرَاعٍ مِثْلِ یَزِیدَ» (زمانی که امت به حاکمی، چون یزید مبتلا شود، باید فاتحه اسلام را خواند). زائر اربعین با درک همین پیام تاریخی درمی‌یابد که زیارت، یک پیمان مسئولانه برای ایستادگی در برابر ظلم و عدم سازش با جبهه استکبار است.

ازاین‌رو، اربعین امسال مدرسه‌ای بزرگ برای تمرین عقلانیت و پایداری است. این فقدان ظاهری ثابت می‌کند که شهادت، پایان یک راه نیست؛ بلکه آغاز فراگیری و تثبیت ماندگار یک تفکر است. حضور میلیونی مردم در این زیارت، پیام روشنی دارد: هرچند قائد شهید در میان ما نیست، اما راه و آرمان او زنده است و پرچم عزت و مقاومت تا رسیدن به پیروزی نهایی بر دوش این امت باقی خواهد ماند.

پیاده‌روی اربعین امسال در حالی برگزار می‌شود که کشور در شرایط بحرانی به سر می‌برد. این هم‌زمانی چه پیامی برای امت اسلامی دارد و آیا می‌توان اربعین را نماد وحدت و انسجام ملی و اسلامی در این شرایط دانست؟

پیاده‌روی اربعین در شرایط خاص کنونی، بازخوانی همان پیام اصلی و تاریخی عاشوراست. زیارت اربعین از همان ابتدا در دل‌سخت‌ترین بحران‌ها شکل گرفت؛ زمانی که کاروان اسرا باوجود تمام تهدید‌ها و فشارها، خود را به مزار مطهر حضرت سیدالشهدا (ع) رساندند تا نشان دهند شمع حقیقت با باد تهدید و ارعاب خاموش نمی‌شود. امروز نیز حضور پرشور مردم در این مسیر، آن هم در میان آتش و جنگ، به تمام جهان نشان می‌دهد که پناهگاه اصلی امت اسلامی در سخت‌ترین روزها، ایمان به خدا و محبت اهل‌بیت (ع) است.

قرآن کریم راه عبور از شرایط جنگی و ایستادگی در برابر دشمن را ثبات قدم و یاد خدا می‌داند و می‌فرماید: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذَا لَقِیتُمْ فِئَةً فَاثْبُتُوا وَاذْکُرُوا اللَّهَ کَثِیرًا لَّعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ» (ای کسانی که ایمان آورده‌اید، هرگاه با گروهی [از دشمن]رو‌به‌رو شدید، ثبات قدم داشته باشید و خدا را فراوان یاد کنید تا رستگار شوید) (سوره انفال، آیه ۴۵). همچنین در مواجهه با سخت‌ترین فشارها، امت را به صبر و امید به آینده دعوت کرده و می‌فرماید: «قَالَ مُوسَی لِقَوْمِهِ اسْتَعِینُوا بِاللَّهِ وَاصْبِرُوا إِنَّ الْأَرْضَ لِلَّهِ یُورِثُهَا مَن یَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِینَ» (موسی به قوم خود گفت: از خدایاری جویید و شکیبایی ورزید که زمین از آنِ خداست و آن را به هر کس از بندگانش که بخواهد می‌بخشد و عاقبت نیکی برای پرهیزکاران است) (سوره اعراف، آیه ۱۲۸). قرآن کریم رمز پیروزی و ثبات در روز‌های سخت را در همبستگی حول محور حق می‌داند و می‌فرماید: «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا» (و همگی به ریسمان خدا چنگ زنید و پراکنده نشوید) (سوره آل‌عمران، آیه ۱۰۳). امروز، وجود مقدس اباعبدالله الحسین (ع) همان حبل‌الله المتینی است که تمام تفاوت‌های قومی، سلیقه‌ای و مرز‌های جغرافیایی را کنار می‌زند و همه را زیر یک پرچم جمع می‌کند. وقتی مردم در شرایط بحرانی، شانه‌به‌شانه همگام برمی‌دارند و سختی راه را به جان می‌خرند، به یک انسجام ملی و اقتدار اسلامی عمیق دست می‌یابند که هیچ فشار خارجی توان شکستن آن را ندارد. پیام این هم‌زمانی به جبهه دشمن روشن است: امت مؤمن در برابر تهدید‌ها دچار تفرقه نمی‌شود، بلکه پیرامون محور حسینی متحدتر و مقاوم‌تر می‌گردد. همان‌طور که پیامبر اکرم (ص) فرمودند: «إِنَّ لِقَتْلِ الْحُسَیْنِ حَرارَةً فی قُلُوبِ الْمُؤْمِنینَ لا تَبْرُدُ أَبَداً» (شهادت حسین (ع) حرارتی در دل‌های مؤمنان ایجاد می‌کند که هرگز سرد نخواهد شد). ازاین‌رو، اربعین امسال نماد عینی وحدت، آرامش‌بخش دل‌های نگران و اعلام آمادگی امتی زنده برای عبور از سخت‌ترین بحران‌هاست.

‌تشییع رهبر شهید در شهر‌های تهران، قم و عراق پیش از تدفین در حرم مطهر رضوی، چه معنایی داشت و چگونه این حرکت، پیوند حرمین شریفین و عتبات را به نمایش گذاشت؟

تشییع باشکوه و حماسی پیکر رهبر شهید امت در حرم نورانی امام حسین علیه‌السلام، حرکتی معنادار در یک جغرافیای معنوی بود. این مسیر نشان داد که خط شهادت و ولایت، مرز‌های جغرافیایی را کنار می‌زند و دل‌های مؤمنان را از نجف و کربلا تا مشهدالرضا (ع) به یکدیگر پیوند می‌دهد. قرآن کریم درباره این کانون‌های نورانی می‌فرماید: «فِی بُیُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَنْ تُرْفَعَ وَیُذْکَرَ فِیهَا اسْمُهُ» (در خانه‌هایی که خدا رخصت داده که رفعت یابند و نام او در آنها یاد شود) (سوره نور، آیه ۳۶). حرم‌های مطهر، همان بیوت الهی هستند که پناهگاه امت و مرکز ثقل امت اسلامی به شمار می‌روند. آغاز این حرکت از تهران و قم، تجدید بیعت با آرمان‌های انقلاب و حوزه علمیه بود. طواف پیکر مطهر در نجف و کربلا نیز پیوند عمیق دو ملت ایران و عراق و یکدلی حوزه‌های علمیه را به رخ جهانیان کشید. اما نقطه پایانی این طواف معنوی، آغوش پرمهر حضرت علی بن موسی‌الرضا (ع) بود؛ جایی که این مجاهدت‌ها به بار نشست و آرام گرفت. امام رضا (ع) درباره عهد میان مؤمنان و ائمه (ع) می‌فرمایند: «إِنَّ لِکُلِّ إِمَامٍ عَهْداً فِی عُنُقِ أَوْلِیَائِهِ وَشِیعَتِهِ وَإِنَّ مِنْ تَمَامِ الْوَفَاءِ بِالْعَهْدِ زِیَارَةَ قُبُورِهِمْ» (هر امامی عهدی بر گردن پیروان خود دارد و کمال وفای به این عهد، زیارت مزار آنان است). آرام گرفتن رهبر شهید در جوار عالم آل محمد (ص)، تجلی همین وفای به عهد بود. آستان مقدس امام رضا (ع) به‌عنوان کانون معنوی ایران اسلامی، نشان داد که تمام مسیر‌های مقاومت و جهاد، در نهایت به سایه‌سار لطف و کرامت امام هشتم (ع) ختم می‌شوند. این حرکت، خطی نورانی از عتبات تا مشهد کشید و ثابت کرد که مشهدالرضا (ع) و کربلا، دو حلقه ناگسستنی از یک زنجیره الهی هستند.

وقتی زائران، اربعین امسال را به عشق و یاد رهبر شهیدشان طی می‌کنند، این حرکت چه پیام معنوی عمیقی دارد و چگونه در امتداد احیای امر اهل‌بیت (ع) و مکتب رضوی تفسیر می‌شود؟

یاد رهبر شهید در مسیر اربعین نشان‌دهنده زنده نگه‌داشتن خط ولایت و پیوندزدن آرمان‌های امروز با جریان عاشوراست. رهبر شهیدمان که خود خادم صادق حضرت علی بن موسی‌الرضا (ع) بود، همواره زیارت اربعین را مکتبی برای بصیرت‌افزایی و وحدت امت اسلامی می‌دانست. امروز حضور به یاد او در این مسیر، ادای دین به مجاهدت‌های خادمی است که عمرش را وقف تعظیم شعائر الهی کرد.

قرآن کریم می‌فرماید: «وَمَنْ یُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ فَإِنَّهَا مِنْ تَقْوَی الْقُلُوبِ» (و هر کس شعائر الهی را بزرگ دارد، این کار نشان از تقوای دل‌هاست) (سوره حج، آیه ۳۲). حرکت پیاده‌روی اربعین و یادآوری یاد شهیدانی که راه کربلا را باز نگه داشتند، دقیقاً مصداق تعظیم شعائر و احیای امر اهل‌بیت (ع) است. در مکتب رضوی نیز بر این حقیقت تأکید فراوان شده است. امام رضا (ع) در کلامی درخشان می‌فرمایند: «رَحِمَ اللَّهُ عَبْداً أَحْیَا أَمْرَنَا... یَتَعَلَّمُ عُلُومَنَا وَیُعَلِّمُهَا النَّاسَ فَإِنَّ النَّاسَ لَوْ عَلِمُوا مَحَاسِنَ کَلَامِنَا لَاتَّبَعُونَا» (خداوند رحمت کند بنده‌ای را که امر ما را زنده کند... معارف ما را فراگیرد و به مردم بیاموزد که اگر مردم زیبایی‌های کلام ما را می‌دانستند، از ما پیروی می‌کردند) (معانی‌الأخبار، ص ۱۸۰). زائر اربعین با حضور آگاهانه و با یاد رهبر شهید، پیام مظلومیت و عزت اهل‌بیت (ع) را به گوش جهانیان می‌رساند. این شعار، اندوه فقدان را به یک ایستادگی پویا تبدیل می‌کند و نشان می‌دهد که راه خدمت و شهادت در سایه معارف رضوی و حسینی همچنان پرفروغ باقی است.

در روزگاری که امت اسلامی بیش از هر زمان دیگری به همدلی نیاز دارد، حماسه پیاده‌روی اربعین چگونه این وحدت را شکل می‌دهد و چطور پیام مقاومت و راه شهدا را به گوش جهان می‌رساند؟

پیاده‌روی اربعین، نمایشگاهی زنده از همدلی و یک‌پارچگی امت اسلامی است. در این مسیر، تمام مرز‌های جغرافیایی، نژادی و قومی رنگ می‌بازند و میلیون‌ها انسان پیرامون محبت سیدالشهدا (ع) یک‌دل و هم‌صدا می‌شوند. این اجتماع بزرگ به جهانیان ثابت می‌کند که جبهه حق در برابر تمام بحران‌ها و دشمنی‌ها، همدل و استوار ایستاده است. قرآن کریم، زیبایی این وحدت و ایستادگی صف‌به‌صف را چنین توصیف می‌فرماید: «إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الَّذِینَ یُقَاتِلُونَ فِی سَبِیلِهِ صَفًّا کَأَنَّهُمْ بُنْیَانٌ مَرْصُوصٌ» (خداوند کسانی را دوست می‌دارد که در راه او در صفی فشرده، همچون سدی پولادین می‌جنگند) (سوره صف، آیه ۴). گام‌های فشرده زائران در اربعین، مصداق عینی همین بنیان مرصوص و سد پولادین در برابر مستکبران است. این نگاه دقیقاً در آموزه‌های حضرت علی بن موسی‌الرضا (ع) ریشه دارد. امام رضا (ع) همواره یاد عاشورا را کانون پیوند و بیداری دل‌ها می‌دانستند و در حدیث معروف به ریان بن شبیب فرمودند: «یَا ابْنَ شَبِیبٍ إِنْ کُنْتَ بَاکِیاً لِشَیْءٍ فَابْکِ لِلْحُسَیْنِ...» (ای پسر شبیب، اگر برای چیزی گریه می‌کنی، بر حسین (ع) گریه کن...) (امالی صدوق، ص ۱۲۹). در مکتب رضوی، اشک و یاد حسین (ع) سرچشمه اقتدار، غیرت دینی و انسجام جامعه اسلامی است. قدم‌های زائران اربعین، امتداد همان راهی است که شهدای والامقام برای حفظ عزت اسلام پیمودند.

حضور پرشور مردم نشان می‌دهد که راه شهدا تعطیل‌شدنی نیست و پیام مقاومت از مشهدالرضا (ع) تا کربلا و سرتاسر جهان اسلام، زنده و جاری است.