تبیین نقش فرهنگ ایثار در سرمایه انسانی و امنیت پایدار

به گزارش آستان نیوز، نشست تخصصی «تبیین مؤلفه‌های ایثار و تمدن‌سازی در دفاع مقدس» پنجم مهرماه ۱۴۰۵ با حضور جمعی از پژوهشگران و مسئولان در تالار شیخ طوسی (ره) بنیاد پژوهش‌های اسلامی برگزار شد و در آن، ابعاد فردی و اجتماعی فرهنگ ایثار و ظرفیت‌های تمدنی دفاع مقدس، مورد بررسی قرار گرفت.

ایثار؛ از فضیلت فردی تا سرمایه انسانی

صدیقه خدیوی، رئیس بنیاد شهید و امور ایثارگران خراسان رضوی، در این نشست با طرح این پرسش که آیا ایثار تنها یک فضیلت اخلاقی و دینی است یا می‌تواند در ارتقای سرمایه انسانی و پیشرفت جامعه نقش داشته باشد، بر ضرورت بررسی علمی این مفهوم، تأکید کرد.

وی ایثار را ترجیح منافع دیگری بر منافع شخصی، در شرایطی دانست که فرد خود نیز به آنچه می‌بخشد نیاز دارد و افزود: این مفهوم با بخشش و انفاق متفاوت است؛ زیرا در ایثار، فرد از داشته‌ای می‌گذرد که خود به آن نیازمند است.

رئیس بنیاد شهید و امور ایثارگران خراسان رضوی، با اشاره به آموزه‌های قرآن کریم درباره ایثار، از جمله آیات سوره‌های حشر، انسان و بقره، اظهار کرد: ایثار در فرهنگ اسلامی زمانی ارزشمند است که باهدف الهی و در مسیر خیر عمومی انجام شود.

خدیوی همچنین دفاع مقدس را نمونه‌ای عینی از تحقق فرهنگ ایثار در جامعه معاصر دانست و گفت: در این دوره، شهدا، جانبازان، آزادگان و خانواده‌های آنان، جلوه‌هایی از ایثار را در عرصه‌های مختلف به نمایش گذاشتند و این تجربه می‌تواند به‌عنوان یک سرمایه اجتماعی موردمطالعه قرار گیرد.

وی با تأکید بر اینکه سرمایه انسانی تنها دانش، مهارت و تحصیلات نیست، افزود: انگیزه، تعهد اخلاقی، مسئولیت‌پذیری، اعتماد و انسجام اجتماعی از عناصر نرم سرمایه انسانی هستند و فرهنگ ایثار می‌تواند در تقویت این مؤلفه‌ها نقش داشته باشد.

دفاع مقدس؛ الگویی فراتر از یک رویداد نظامی

امیرالله شمقدری، معاون امنیتی و انتظامی استانداری خراسان رضوی نیز در این نشست، دفاع مقدس را یک الگوی تمدنی چندساحتی دانست که ابعاد فردی، اجتماعی، مدیریتی، اقتصادی، علمی و امنیتی را در برمی‌گیرد.

وی با بیان اینکه امنیت پایدار محصول یک فرایند تمدنی است، اظهار کرد: تحقق امنیت پایدار تنها با ابزار‌های سخت امکان‌پذیر نیست و سرمایه اجتماعی، مشارکت مردم، اعتماد عمومی، تاب‌آوری و فرهنگ مسئولیت‌پذیری از عناصر مؤثر در ایجاد آن به شمار می‌رود.

شمقدری از ساده‌زیستی، روحیه جهادی، حضور مردمی، تبعیت از فرماندهی، خلاقیت علمی و فناوری، مدیریت میدانی و تلاش برای خودکفایی به‌عنوان بخشی از تجربه‌های دفاع مقدس یادکرد و گفت: این تجربه‌ها باید از سطح خاطره و روایت تاریخی فراتر رفته و به الگو‌هایی قابل‌استفاده برای نسل‌های جدید تبدیل شود.

ضرورت بازخوانی علمی و روایت نو از دفاع مقدس

در ادامه این نشست بر ضرورت تبدیل تجربه‌های دفاع مقدس به ادبیات علمی و مدیریتی تأکید شد. همچنین حاضران، نقش مراکز آموزشی، دانشگاه‌ها، نهاد‌های فرهنگی، دستگاه‌های اجرایی و مراکز دینی را در نهادینه‌سازی فرهنگ ایثار و انتقال تجربه‌های این دوران به نسل جدید مهم دانستند.

بر اساس مباحث مطرح شده، روایت دفاع مقدس نیز باید متناسب با نیاز و زبان نسل امروز بازآفرینی شود؛ به‌گونه‌ای که تجربه‌های واقعی ایثار، مدیریت، همبستگی اجتماعی و خلاقیت‌های شکل‌گرفته در آن دوران، از قالب شعار فاصله گرفته و به محتوایی قابل‌فهم، مستند و الهام‌بخش تبدیل شود.

در این نشست همچنین بر ضرورت مطالعه دفاع مقدس به‌عنوان تجربه‌ای اجتماعی و تمدنی و بهره‌گیری از ظرفیت آن برای تقویت سرمایه انسانی، انسجام اجتماعی و امنیت پایدار تأکید شد.