از مرجع دانایی تا راهبر یادگیری؛ بازتعریف هویت حرفه‌ای استاد دانشگاه در عصر هوش مصنوعی

به گزارش آستان نیوز، کرسی علمی - ترویجی با عنوان از مرجع دانایی تا راهبر یادگیری؛ بازتعریف هویت حرفه‌ای استاد دانشگاه در عصر هوش مصنوعی با ارائه دکتر حسن اسلامیان، عضو هیئت‌علمی گروه علوم تربیتی دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع)، در این دانشگاه برگزار شد و به تأیید هیئت داوران رسید.

در این نشست علمی که با حضور جمعی از استادان و پژوهشگران برگزار شد، دکتر مرتضی بدری مدیریت جلسه را بر عهده داشت و دکتر سمیه ابراهیمی و دکتر علیرضا مقدسی، از اعضای هیئت‌علمی دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع)، به‌عنوان ناقد و داور به ارزیابی ابعاد علمی و روش‌شناختی این پژوهش پرداختند.

دکتر حسن اسلامیان در این نشست با تأکید بر اینکه هوش مصنوعی صرفاً یک ابزار کمک‌آموزشی نیست، بلکه پیش‌ران دگرگونی بنیادین در آموزش عالی است، اظهار داشت: اگر هویت حرفه‌ای استاد دانشگاه صرفاً در چارچوب سنتی انتقال‌دهنده محتوا و مخزن انحصاری دانش تعریف شود، در مواجهه با موج هوش مصنوعی دچار فرسایش کارکردی خواهد شد؛ بنابراین ضرورت دارد مدلی نوین تدوین شود که استاد را از موقعیت عرضه‌کننده دانش به راهبر، میانجی و توانمندساز یادگیری ارتقا دهد.

وی با اشاره به رویکرد روش‌شناختی پدیدارشناسی توصیفی در پژوهش پشتیبان این کرسی گفت: این مطالعه با واکاوی تجربه زیسته اعضای هیئت‌علمی، به کشف جوهره معنایی مواجهه استادان با فناوری‌های نوین پرداخته و نشان داده است که این مواجهه، یک تحول وجودی و چندبعدی شامل ساحت‌های عاطفی، شناختی، عملی، اخلاقی - نهادی و بازتعریف هویت حرفه‌ای است. با تلفیق رویکرد‌های تربیتی، الگوی هویت فناورانه - انسان‌گرایانه صورت‌بندی شده است که در آن مرجعیت استاد از مالکیت اطلاعات به قضاوت نقادانه تربیتی و راهبری معرفتی تغییر موقعیت می‌دهد.

در این پژوهش، تجربه استادان در مواجهه باهوش مصنوعی در پنج محور اصلی بررسی شده است؛ نخستین مواجهه با فناوری و احساساتی مانند ابهام، نگرانی و کنجکاوی؛ بازاندیشی در نقش و کارکرد حرفه‌ای استاد؛ تحول در شیوه‌های تدریس؛ چالش‌های اخلاقی، شناختی و نهادی؛ و در نهایت، بازتعریف هویت حرفه‌ای در مواجهه با فناوری‌های نوین. این محور‌ها نشان می‌دهند که ورود هوش مصنوعی به آموزش عالی، تنها تغییر در ابزار‌های تدریس نیست، بلکه ابعاد مختلف تجربه حرفه‌ای استادان را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد.

از دیگر موضوعات موردتوجه در این پژوهش، تغییر در شیوه طراحی درس، استفاده از شبیه‌سازی و بهره‌گیری از بازخورد و ارزیابی هوشمند در فرایند یادگیری است. در کنار این ظرفیت‌ها، مسائلی مانند رعایت حقوق مالکیت فکری، سلامت علمی، وابستگی به فناوری، خستگی شناختی و محدودیت‌های ساختاری و نهادی نیز به‌عنوان بخشی از چالش‌های استفاده از هوش مصنوعی در آموزش مطرح شده‌اند.

گفتنی است، در ادامه این نشست، داوران و ناقدان کرسی به‌نقد و بررسی نقاط قوت و چارچوب مفهومی این پژوهش پرداختند و نوآوری‌های نظری آن را ارزشمند ارزیابی کردند. در پایان نیز این طرح با اتفاق‌نظر هیئت داوران به‌عنوان کرسی علمی - ترویجی موفق به تصویب رسید.