تحلیل و بررسی باید‌ها و نباید‌های استفاده از هوش مصنوعی در نگارش مقالات علمی

به گزارش آستان‌نیوز، کارگاه آموزشی نکات کاربردی در نگارش مقالات علمی و باید‌ها و نباید‌های استفاده از ابزار‌های هوش مصنوعی با تدریس دکتر محمدرضا قانع، عضو هیئت علمی موسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام با هماهنگی و همکاری دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع) برگزارشد.

وی در این نشست با اشاره به جایگاه انتشار مقالات علمی در توسعه فردی و حرفه‌ای پژوهشگران اظهار کرد: نشر علمی یکی از مهم‌ترین شاخص‌های اثرگذاری اعضای هیئت علمی و پژوهشگران به شمار می‌رود و بدون حضور فعال در عرصه انتشار یافته‌های علمی، امکان معرفی توانمندی‌ها، علایق پژوهشی و حوزه‌های تخصصی افراد فراهم نخواهد شد.

مقاله علمی؛ مهم‌ترین ابزار معرفی توانمندی‌های پژوهشی

دکتر قانع با بیان اینکه مقالات پژوهشی در خط مقدم انتقال دانش قرار دارند، افزود: انتشار مقاله علاوه‌بر ارتقای جایگاه علمی پژوهشگران، زمینه دیده شدن دستاورد‌های علمی و مشارکت موثر در رقابت علمی بین‌المللی را فراهم می‌کند.

وی تصریح کرد: صراحت در بیان مطالب، پرهیز از حاشیه‌پردازی، ساده‌نویسی، رعایت بی‌طرفی علمی و برخورداری از ساختار منطقی از مهم‌ترین ویژگی‌های یک مقاله علمی استاندارد است که باید مورد توجه نویسندگان قرار گیرد.

مستندسازی؛ رکن اساسی نگارش علمی

عضو هیئت علمی موسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام با تاکید بر اهمیت استناددهی و مستندسازی در پژوهش گفت: هر ادعا یا نتیجه‌ای که در یک مقاله مطرح می‌شود باید بر پایه شواهد و مطالعات پیشین پشتیبانی شود و همین مسئله اعتبار علمی پژوهش را تضمین می‌کند.

وی خاطرنشان کرد: مرور پیشینه پژوهش و بهره‌گیری صحیح از منابع علمی، زمینه تایید و تقویت یافته‌های پژوهشی را فراهم می‌کند و از ارکان اصلی نگارش علمی به شمار می‌رود.

هوش مصنوعی؛ دستیار نه جایگزین

دکتر قانع با اشاره به گسترش استفاده از ابزار‌های هوش مصنوعی در محیط‌های علمی اظهار کرد: استفاده از هوش مصنوعی در پژوهش امری اجتناب‌ناپذیر است، اما این بهره‌گیری باید در چارچوب ضوابط مشخص، ملاحظات اخلاقی و اصول حرفه‌ای صورت گیرد.

وی افزود: یکی از مهم‌ترین چالش‌های جامعه علمی در سطح بین‌المللی، تعیین حدود و چارچوب استفاده از هوش مصنوعی در فرایند نگارش و انتشار آثار علمی است و پژوهشگران باید نسبت به میزان و نحوه استفاده از این ابزار‌ها آگاهی کافی داشته باشند.

این پژوهشگر حوزه علم‌سنجی ادامه داد: هوش مصنوعی می‌تواند به عنوان یک دستیار در کنار پژوهشگر قرار گیرد، اما نباید جایگزین تفکر، تحلیل، خلاقیت و قضاوت انسانی شود، زیرا تولید علم همچنان نیازمند قدرت استدلال و تشخیص پژوهشگران است.

ضرورت استفاده مسئولانه از فناوری‌های نوین

وی با اشاره به تحول مستمر نظام نشر علمی در طول تاریخ گفت: همان‌گونه که فناوری‌های مختلف در دوره‌های گوناگون بر فرایند تولید و انتشار دانش تاثیر گذاشته‌اند، هوش مصنوعی نیز بخشی از این روند تحول‌آفرین است؛ با این حال استفاده از آن نیازمند رویکردی مسئولانه و آگاهانه است.

دکتر قانع تاکید کرد: پژوهشگران باید ضمن بهره‌گیری از ظرفیت‌های هوش مصنوعی، نسبت به پیامد‌های احتمالی آن نیز حساس باشند و با حفظ اصول اخلاق پژوهش، از بروز تخلفات علمی و ناهنجاری‌های پژوهشی پیشگیری کنند.

وی در پایان با اشاره به اهمیت نقش انسان در نظام داوری و ارزیابی علمی اظهار کرد: قضاوت انسانی همچنان محور اصلی تصمیم‌گیری‌های علمی است و هوش مصنوعی نمی‌تواند جایگزین تحلیل و ارزیابی تخصصی پژوهشگران و داوران شود.

شایان ذکر است، دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع) در سال‌های اخیر برگزاری دوره‌ها و کارگاه‌های تخصصی حوزه پژوهش و نگارش علمی را در دستور کار خود قرار داده است. از جمله این برنامه‌ها می‌توان به سلسله کارگاه‌های تربیت پژوهشگر علوم رفتاری اشاره کرد که با هدف ارتقای توانمندی‌های علمی دانشجویان در زمینه جست‌وجوی هوشمند منابع علمی، پروپوزال‌نویسی، مقاله‌نویسی، اخلاق پژوهش و مدیریت منابع علمی برگزار شد. برگزاری کارگاه نکات کاربردی در نگارش مقالات علمی و باید‌ها و نباید‌های استفاده از ابزار‌های هوش مصنوعی را نیز می‌توان در امتداد این رویکرد آموزشی و در راستای آشنایی پژوهشگران با الزامات نوین تولید و انتشار علم در عصر فناوری‌های هوشمند ارزیابی کرد.