عملکرد آستان قدس رضوی در پیوند «اقتصاد، فرهنگ و خانواده»؛ الگویی برای تحول ساختاری در جوانی جمعیت

دکتر سریرا کرامتی یزدی، استاد زبان مدعو پردیس خواهران دانشگاه علوم اسلامی رضوی در یادداشتی نوشت: کاهش تعداد تولد‌های کشور به ۸۹۲ هزار نفر در سال گذشته و ثبت رکورد کاهش ۴۳ درصدی موالید در یک دهه اخیر، زنگ خطری جدی است که نیازمند بازنگری در سیاست‌گذاری‌های کلان است. اگرچه عوامل اجتماعی، فرهنگی و روان‌شناختی در این معادله دخیل‌اند، اما «مسائل اقتصادی» به‌عنوان متغیر اصلی و پیشران، سرنوشت ازدواج و فرزندآوری را در جامعه ما رقم می‌زند.

در ادامه یادداشت این استاد را می‌خوانید:

امروزه تورم افسارگسیخته و فشار‌های معیشتی، سایه‌ای سنگین بر دوش خانواده‌ها افکنده است. وقتی اجاره‌بهای مسکن با هیچ منطقِ درآمدی همخوانی ندارد و جوان ما برای تأمین هزینه‌های ابتدایی زندگی، از تشکیل خانواده بازمی‌ماند، طبیعی است که صحبت از فرزندآوری، بیش از آنکه به یک باور فرهنگی تبدیل شود، به یک «محالِ معیشتی» بدل می‌گردد. با یک محاسبه ساده و منطقی، وقتی حقوق پایه و یارانه‌ها حتی کفاف هزینه‌های اجاره و خوراک را نمی‌دهد، انتظار برای ترویج فرزندآوری، بدونِ تغییر در زیرساخت‌های اقتصادی، ناموفق خواهد بود.

ما در مسئله جمعیت، تنها با «تعداد» ازدواج‌ها رو‌به‌رو نیستیم، بلکه «پایداری» این پیوند‌ها حیاتی‌تر است. ازدواجی که بدون پشتوانه اقتصادی و مهارت‌های لازم شکل بگیرد، در برابر طوفانِ مشکلاتِ معیشتی به‌راحتی فرو می‌پاشد. بنابراین، قبل از تشویق‌های کلامی، باید به دنبال ایجاد زیرساخت‌های بنیادین نظیر اشتغال‌زایی و کنترل تورم باشیم. تنها پس از رسیدن به یک ثباتِ نسبیِ اقتصادی است که می‌توان به سراغ نهادینه‌سازی فرهنگ ساده‌زیستی، آسیب‌شناسی تأثیرات مخرب شبکه‌های اجتماعی و برطرف کردن موانع روان‌شناختی و خطا‌های شناختی درباره ترس از فرزندآوری رفت.

چرا سیستم مشاوره پیش از ازدواج و آموزش‌های تربیت فرزند را به امری ضروری و ساختاریافته بدل نمی‌کنیم؟ غفلت از وظایفِ حمایتی در برابر جوانان، نتیجه‌ای جز کاهش نرخ جمعیت و افزایش آسیب‌های اجتماعی نخواهد داشت. امروز ما در حال برداشتِ محصولِ بی‌توجهی‌های گذشته هستیم؛ فشاری که نه تنها بنیان خانواده را هدف گرفته، بلکه روحیه نشاط و امید به آینده را نیز در میان نسل جوان تضعیف کرده است.

‌در این میان، نقش نهاد‌های پیشرو و مسئولیت‌پذیر، تعیین‌کننده است. آستان قدس رضوی به عنوان یکی از مجموعه‌های پیشگام، با درک صحیح از پیوند میان «اقتصاد، فرهنگ و خانواده»، اقدامات ارزشمندی را در دستور کار خود قرار داده است. تلاش‌های این سازمان در زمینه حمایت از اشتغال، ارائه تسهیلات ازدواج و فرزندآوری برای کارکنان و همچنین پیش‌گامی در ارائه خدمات مشاوره‌ای تخصصی، نمونه‌ای عینی از مسئولیت‌پذیری اجتماعی است.

آستان قدس رضوی به درستی دریافته است که برای اصلاح شرایط معیشتی و فرهنگی بخشی از جامعه، باید هم‌زمان در چهار ساحت اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و روان‌شناختی گام برداشت. اگرچه نیاز کشور به مراتب فراتر از توانِ یک نهاد است، اما مدلِ عملکردی این مجموعه می‌تواند الگویی برای سایر دستگاه‌ها باشد تا با کنار گذاشتن برخورد‌های کلیشه‌ای، به شکلی بنیادین و عملیاتی، دستگیرِ جوانان این سرزمین باشند و امید را به کانون گرم خانواده‌ها بازگردانند.