راهبُرد بنیاد کرامت رضوی برای بازگشت به دوران شکوفایی جمعیت

علی‌اکبر روحی گل خطمی، دبیر کارگروه جوانی جمعیت بنیاد کرامت رضوی، در گفت‌و‌گو با خبرنگار آستان نیوز، به تبیین عوامل کاهش نرخ باروری پرداخت و اظهار کرد: بحث مسکن و اشتغال از متغیر‌های کلیدی در فرزندآوری است و اشتغال پایدار و مسکن قابل‌پیش‌بینی، دو ستون اصلی «احساس امنیت» برای جوانان محسوب می‌شوند که آرامش لازم را برای ازدواج و فرزندآوری ایجاد می‌کنند. بااین‌حال، نکته‌ای که کمتر به آن توجه شده این است که بخش قابل‌توجهی از این نگرانی‌ها، «ذهنی» است.

وی افزود: ما در بنیاد کرامت رضوی با اجرای دوره‌های تخصصی مانند «تربیت تسهیل‌گران جوانی جمعیت»، «ناجیان انصراف از سقط‌جنین» و «گروه‌های مرجع نخبگان»، بر رفع این گره‌های ذهنی تمرکز کرده‌ایم. پژوهش‌های ما نشان می‌دهد زمانی که این گره‌های ذهنی باز شوند، تصمیم خانواده‌ها برای فرزندآوری تغییر می‌کند.

اولویت فرهنگ بر اقتصاد در حکمرانیِ جمعیت

روحی گل خطمی با بیان اینکه همیشه رابطه مستقیمی بین وضعیت اقتصادی و نرخ فرزندآوری وجود ندارد، تأکید کرد: ما خانواده‌های پرجمعیت متعددی داریم که باوجود شرایط اقتصادی متوسط، نگاهی بسیار مثبت به فرزندآوری دارند. دلیل این امر، سبکِ ذهنی و نگاه تربیتی آنان است. این خانواده‌ها به‌خوبی می‌دانند که تعدد فرزند باعث تقویت نقش تربیتی و حفظ پیوند‌های عمیق اجتماعی می‌شود.

وی با تأکید بر اینکه پیام‌های مستقیم و شعارگونه در این حوزه موفقیت‌آمیز نیست، گفت: آستان قدس رضوی به دلیل جایگاه معنوی و اعتماد بی‌نظیر مردم، ظرفیتی استثنایی دارد. مردم حرف‌هایی را که شاید در فضای رسمی نپذیرند، در فضای حرم مطهر با آرامش و اعتماد می‌شنوند. به همین منظور، از ابزار‌های هوشمندانه‌ای نظیر حلقه‌های معرفت، گفت‌و‌گو‌های خانواده‌محور، مشاوره‌های تخصصی و تولیدات فرهنگی استفاده می‌کنیم.

بحران جمعیت؛ سوخت موتور توسعه کشور

دبیر کارگروه جوانی جمعیت بنیاد کرامت رضوی خاطرنشان کرد: جمعیت جوان، «سوخت موتور توسعه» هر کشوری است. این بحران فراتر از مسائل اقتصادی، یک چالش ساختاری است که می‌تواند آینده کشور را با تهدیداتی نظیر ورشکستگی صندوق‌های بازنشستگی و کاهش پویایی مواجه کند. کشور‌های پیشرفته‌ای نظیر ژاپن، کره جنوبی اکنون با پیامد‌های دردناک این بحران، از تعطیلی مدارس تا تلاش برای جبران کمبود نیروی کار، دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

وی با استناد به یافته‌های میدانی از آموزش ۱۰ هزار گروه مرجع در سطح آستان قدس رضوی، یادآور شد: برخلاف تصور عمومی، ریشه اصلی کاهش فرزندآوری در بسیاری از موارد، مسائل اقتصادی نیست، بلکه «تغییر ذهنیت و سبک زندگی» است. اگر اقتصاد عامل اصلی بود، در تمام مناطق کم‌برخوردار نرخ باروری باید کمتر می‌بود؛ اما واقعیت نشان می‌دهد ذهنیت‌ها نقش تعیین‌کننده‌تری دارند.

توطئه سبک زندگی مدرن و تحمیل الگوی زیستی جدید

روحی گل خطمی در بخش دیگری از سخنان خود نسبت به برخی تغییرات در سبک زندگی هشدار داد و گفت: امروزه سبک زندگی مدرن با ترویج فردگرایی، خانواده را کوچک جلوه می‌دهد. رسانه‌ها و برخی جریان‌های فرهنگی با بزرگ‌نمایی هزینه‌های تربیت و ایجاد ترس‌های بی‌پایه، فرزندآوری را دشوار ترسیم می‌کنند.

متأسفانه در برخی رویکرد‌های رسانه‌ای، تلاش می‌شود تا الگو‌های غیراصولی به‌عنوان جایگزینی برای عطوفتِ داشتنِ فرزند تبلیغ شود؛ درحالی‌که در فرهنگ اصیل ایرانی، داشتن فرزندِ زیاد همواره نشانه‌ای از افتخار، قدرت و خیروبرکت بوده است.

دبیر کارگروه جوانی جمعیت بنیاد کرامت رضوی در پایان تأکید کرد: تبلیغات رسانه‌ای باید از حالت کلیشه‌ایِ نمایش مداوم خانواده‌های تک یا دو فرزندی خارج شده و به سمت روایت واقع‌گرایانه و مثبت از خانواده‌های پرجمعیت حرکت کند.

برای مقابله با این بحران، تنها حمایت مالی کافی نیست، بلکه نیازمند «مهندسی فرهنگی» و تغییر نگرش نخبگان و عموم مردم هستیم تا امید و نشاط به کانون خانواده‌ها بازگردد و جمعیت جوان، بار دیگر به‌عنوان پیشران پیشرفت و تمدن‌سازی، در صحنه حضور یابد.