دقت میلی‌متری در قلب حرم؛ ناگفته‌هایی از پشت‌صحنه پروژه عظیم جابه‌جایی گلدسته جمهوری

در این گفت‌وگو، با مهندس محمد بیات، مدیر پروژه احداث رواق امیرالمومنین (ع)، به بررسی جزئیات این پروژه مهم پرداخته‌ایم.  او در این گفتگو به چالش‌ها، تصمیمات اجرایی و اهمیت فنی پروژه پرداخت و مراحل مختلف آن را توضیح داد که در ادامه می‌خوانید .

ابتدا بفرمایید که از چه زمانی مسئولیت مدیریت پروژه ساخت رواق امیرالمومنین (ع) به شما واگذار و در چه شرایطی این پروژه آغاز شد؟

پروژه احداث رواق امیرالمومنین (ع) به طور رسمی از اردیبهشت سال ۱۴۰۲ شروع شد. در ابتدا نام این پروژه "رواق جمهوری" بود و بعد از مدتی به نام مبارک "امیرالمومنین (ع)" تغییر پیدا کرد. در آن زمان، مطالعات و طراحی‌های اولیه انجام شده بود، اما هنوز پروژه به مرحله اجرایی و انتخاب پیمانکار نرسیده بود. پس از انجام مطالعات در زمینه ساختار و طراحی، فرآیند مناقصه برای انتخاب پیمانکار و تکمیل نقشه‌ها آغاز شد. از همان ابتدا هدف‌ این بود که کمترین تخریب و صدمه به ساختمان‌ها و تزئینات موجود در صحن جمهوری اسلامی وارد شود.

در این پروژه به دلیل شرایط خاصی که در حرم امام رضا (ع) قرار دارد، چه نوع مطالعاتی را باید انجام می‌دادید؟

پروژه‌های عمرانی در حرم امام رضا (ع) به دلیل تردد زائران و وجود سازه‌های قدیمی، به‌ویژه در قسمت‌های زیر سطحی، نیاز به بررسی‌های ویژه‌ای دارند. ما مجبور بودیم مطالعات دقیقی روی سازه‌های قدیمی انجام بدهیم تا مطمئن شویم که هیچ آسیبی به این بخش‌ها وارد نمی‌شود بنابراین از روش‌های غیر مخرب مانند سونداژ، رادیوگرافی و تست‌های اولتراسونیک برای بررسی وضعیت سازه‌ها استفاده کردیم. همچنین، برای تست‌های مخرب در مواقع ضروری، این تست‌ها را نیز انجام دادیم تا از مقاومت و ایمنی سازه اطمینان حاصل کنیم.

پروژه رواق امیرالمؤمنین (ع) با توجه به موقعیت خاص خود چالش‌های فنی ویژه‌ای داشت. بزرگ‌ترین چالش‌ فنی شما در این پروژه چه بود؟

چالش‌های فنی زیادی داشتیم. اولین و مهم‌ترین چالش جابه‌جایی گلدسته بود که به دلیل موقعیت حساس آن، هرگونه حرکت و جابه‌جایی باید با دقت بسیار بالایی انجام می‌شد. گلدسته وزن بسیار زیادی داشت و باید طوری جابه‌جا می‌شد که هیچ آسیبی به آن وارد نشود. از طرفی، ما باید ایمنی کامل را در نظر می‌گرفتیم. مسئله بعدی، حفظ سلامت سازه‌های دیگر و تزئینات گلدسته بود. برای این کار، روش‌های غیرمخرب مانند تست اولتراسونیک، رادیوگرافی، و در برخی مواقع حتی تست‌های مخرب را انجام دادیم.

چرا تصمیم گرفتید که مناره را جابه‌جا کنید و چگونه این کار را انجام دادید؟

گلدسته‌های حرم در محدوده مرکزی حرم به‌واسطه قدمتشان از لحاظ معنوی و تاریخی برای زائرین ارزش زیادی دارند. بنابراین، به جای تخریب و از دست دادن این ارزش‌ها، تصمیم گرفته شد که گلدسته‌ جابه‌جا شود؛ تا نه تنها در هزینه‌ها صرفه‌جویی شود، بلکه اصالت و هویت تاریخی حرم مطهر نیز حفظ شود. این تصمیم بر اساس مشاوره با کارشناسان مختلف و برآورد دقیق هزینه‌ها و زمان انجام شد.

جابه‌جایی گلدسته یکی از چالش‌های مهم این پروژه بود. ابتدا چندین روش برای جابه‌جایی از جمله برش گلدسته به چند قطعه و استفاده از جرثقیل مطرح شد؛ اما بعد از بررسی‌های فنی، متوجه شدیم که این روش‌ها به دلیل پیچیدگی‌های اجرایی و ایمنی، به صرفه نیستند. به همین دلیل تصمیم گرفتیم گلدسته را به صورت یکپارچه جابه‌جا کنیم. این کار نیازمند طراحی دقیق و محاسبات پیچیده‌ای به خصوص در رابطه با توزیع بار روی سقف‌های موجود بود. ما توانستیم با استفاده از روش‌های نوین مهندسی این کار را انجام دهیم بدون آنکه به سازه مذکور آسیب برسد.

چرا روش جابه‌جایی گلدسته به‌صورت یکپارچه انتخاب شد و روش‌های دیگر رد شدند؟

در ابتدا دو روش پیشنهادی جابه‌جایی گلدسته به‌صورت قطعه‌قطعه و دیگری جابه‌جایی یکپارچه آن را داشتیم. روش اول ساده به نظر می‌رسید، اما مشکلات زیادی به همراه داشت. به عنوان مثال، جابه‌جایی قطعات سنگین مناره با استفاده از جرثقیل در فضای محدود حرم امکان‌پذیر نبود، زیرا تمامی صحن‌ها دارای طبقات منفی هستند و چنین وزنی ممکن بود برای سقف‌های موجود خطرناک باشد. در نتیجه، تصمیم گرفتیم که گلدسته را به‌طور یکپارچه جابه‌جا کنیم، زیرا این روش ایمن‌تر بود و در عین حال صدمه‌ای به گلدسته وارد نمی‌کرد.

استفاده از چرخ‌های مخصوص بوژی راه‌آهن برای جابه‌جایی گلدسته تصمیمی بود که بعد از بررسی‌های فراوان گرفته شد. این چرخ‌ها به طور طبیعی تحمل وزن زیادی دارند و برای این پروژه کاملاً مناسب بودند. ما می‌توانستیم به جای ساخت چرخ‌های سفارشی، از چرخ‌های موجود استفاده کنیم که باعث صرفه‌جویی در هزینه و زمان پروژه شد. علاوه بر این، این چرخ‌ها به نحوی طراحی شدند که می‌توانستند بار را به‌طور یکنواخت توزیع کنند و از فشار و آسیب به سازه جلوگیری کنند.

در طراحی و اجرای پروژه رواق، چگونه ایمنی و جزئیات فنی در نظر گرفته شد؟

ایمنی یکی از اولویت‌های اصلی ما بود. به‌ویژه در جابه‌جایی گلدسته ، که باید تمامی مراحل را با دقت و به‌صورت کنترل‌شده انجام می‌دادیم. برای این کار از ابزارهای پیشرفته‌ای مانند نیروسنج و بوژی‌های مخصوص استفاده کردیم. علاوه بر این، همه فرایندها به‌طور دقیق مدل‌سازی و تحلیل شده بودند تا هر گونه اشتباه و ریسک به حداقل برسد. در کنار این، تمامی تیم‌های اجرایی و مشاوران به‌طور پیوسته در حال بررسی و هماهنگی بودند تا در هیچ مرحله‌ای خطایی رخ ندهد. در نهایت، پروژه با موفقیت و بدون هیچ‌گونه مشکلی تکمیل شد.

در حین جابه‌جایی، چگونه از آسیب به تزئینات گلدسته جلوگیری کردید؟

هدف اصلی ما در این پروژه این بود که کمترین آسیب را به اِلمان‌های هنری و تزئینی وارد کنیم. به همین دلیل قبل از شروع کار، روی تزئینات مناره از جمله کاشی‌های معرق و ورقه‌های طلا محافظت‌های لازم را انجام دادیم. ما برای جوشکاری از پوشش‌های حفاظتی استفاده کردیم تا دمای بالا به این تزئینات آسیب نزند. همچنین برای جلوگیری از آسیب به بخش‌های حساس گلدسته ، اتصالات سازه‌ای را طوری طراحی کردیم که به آسانی و بدون آسیب به تزئینات انجام شود.

روز جابه‌جایی گلدسته ، چه تمهیدات خاصی اندیشیده شد تا فرآیند به درستی انجام شود؟

روز جابه‌جایی مناره یک فرآیند شبانه‌روزی و فشرده بود. تمام مراحل کار از قبل برنامه‌ریزی شده بود و هماهنگی‌های دقیقی با تمامی بخش‌های حرم انجام شد. به عنوان مثال، باید برای اطمینان از ایمنی، هماهنگی‌های لازم با اورژانس، آتش‌نشانی و مدیریت بحران صورت می‌گرفت. همچنین، باید مطمئن می‌شدیم که جابه‌جایی گلدسته کمترین مزاحمت را برای زائران ایجاد می‌کند. به همین دلیل، در روز جابه‌جایی، برنامه‌ریزی دقیقی داشتیم تا بتوانیم با کمترین اختلال این فرآیند را پیش ببریم.

همچنین با توجه به شرایط آب و هوایی و پیش‌بینی‌های هواشناسی، تصمیم گرفتیم که کار را در شرایط مناسب شروع کنیم تا در طول جابه‌جایی هیچ‌گونه وقفه‌ای پیش نیاید. ما تمام جزئیات را بررسی و کنترل کردیم تا ایمنی پروژه حفظ شود.

در نهایت، زمانی که پروژه تکمیل شد و شما به عنوان مدیر پروژه به رواق امیرالمؤمنین (ع) نگاه می‌کنید، چه احساسی دارید؟

احساس غرور و افتخار دارم به عنوان عضوی از سازمان عمران و نگهداری حرم مطهر رضوی توانستم در کنار تیم فنی و اجرایی این پروژه مشارکت داشته باشم. پروژه‌های حرم امام رضا (ع) به دلیل اهمیت معنوی و فرهنگی‌شان بسیار خاص هستند. از آنجایی که این پروژه جزئی از مجموعه عظیم‌تر حرم است، احساس می‌کنم که به سهم خودم در ساخت این اثر معنوی کمک کرده‌ام.

برای من، مهم‌ترین چیز این است که تمامی جزئیات فنی و طراحی با دقت و به بهترین نحو انجام شده است. اما در کنار این، بیشترین افتخار را به زحمت‌ها و فداکاری‌های تیم‌های مختلفی می‌دهم که در پشت صحنه، به‌صورت بی‌صدا و خالصانه برای تحقق این پروژه تلاش کردند.

امیدوارم بتوانم به عنوان یکی از اعضا این پروژه در کنار تیمی فنی و متعهد، آن را به سرانجام برسانم. این تجربه به من این حس را داده که باید دانش و تجربیات خود را به نسل‌های آینده منتقل کنم، تا آنها نیز بتوانند کارهای بزرگ‌تری انجام دهند.

آیا این پروژه برای شما به عنوان یک مهندس درس‌هایی هم به همراه داشت که برای آینده مفید باشد؟

قطعاً. این پروژه برای من و همکارانم درس‌های فراوانی داشت. مهم‌ترین نکته این است که در پروژه‌های بزرگ و حساس، همیشه باید به جزئیات دقت کنیم و تمامی ابعاد اجرایی را بررسی کنیم. این پروژه همچنین به من آموخت که همکاران مختلف در رشته‌های مختلف چگونه می‌توانند با همکاری و هماهنگی به یک هدف مشترک برسند. این تجربه برای من بسیار ارزشمند بوده و قطعا در پروژه‌های آینده از آن بهره خواهم برد.

پروژه ساخت رواق امیرالمومنین (ع) نه تنها یک پروژه عمرانی بزرگ است، بلکه یک فرآیند پیچیده و حساس است که با دقت و توجه به تمامی جزئیات فنی، ایمنی و فرهنگی اجرا شده است. سازمان عمران و نگهداری حرم مطهر رضوی به عنوان متولی پروژه های عمرانی این حریم قدسی با استفاده از مهندسان و تیم های اجرایی باتجربه، اتخاذ تصمیم‌گیری‌های دقیق و استفاده از تکنولوژی‌های نوین، یکی از مهم‌ترین پروژه‌های حرم امام رضا (ع) را با توان داخلی به مرحله اجرا رسانده و جابه‌جایی گلدسته 40 ساله را با موفقیت به پایان رساندند. این پروژه نمادی از تلاش، همکاری و تعهد به حفظ میراث فرهنگی در حرم مطهر حضرت رضا(ع) است.