هم‌افزایی ظرفیت‌های علمی و نوآورانه برای حل مسائل حرم مطهر رضوی

به گزارش آستان‌نیوز، این نشست با هدف تبیین مأموریت‌ها و قالب‌های همکاری خادمیاران علمی، تشریح فرآیند شناسایی مسائل، جذب ایده و اجرای پروژه‌های علمی و همچنین بررسی چالش‌ها و الزامات پروژه‌های نوآورانه، به‌ویژه در حوزه هوش مصنوعی و پاسخگویی به مسائل شرعی، تشکیل شد.

حلقه اتصال حرم با جامعه علمی

در ابتدای نشست، بر اهمیت تشکیل «مدیریت مطالعات و نوآوری حرم مطهر رضوی» به‌عنوان بخش متناظر علمی و تخصصی در ساختار جدید مدیریت حرم تأکید شد.

در این بخش، شکل‌گیری این مدیریت اقدامی مبارک و زمینه‌ساز تعامل مؤثرتر میان مجموعه حرم مطهر و دانشگاه‌ها و مراکز علمی کشور توصیف شد؛ تعاملی که می‌تواند نیازهای اجرایی حرم را به مسائل قابل طرح در مجامع علمی و پژوهشی تبدیل کند و نقش دبیرخانه خدمت علمی سازمان علمی و فرهنگی را در این مسیر پررنگ‌تر سازد.

نمای بیرونی یک فرآیند عمیق علمی

در ادامه این نشست، متخصصان حاضر، به ایجاد سامانه نخبگان رضوی اشاره و به تسریع در راه‌اندازی آن تاکید کردند. به گفته این متخصصان، این سامانه صرفاً نمای بیرونی یک فرآیند گسترده‌تر است و در پشت صحنه آن، تلاش‌های متعددی برای تبدیل نیازهای کلی به پیشنهادهای مدون، تخصصی و تأییدشده صورت گرفته است.

در این چارچوب، قالب مشخصی برای دریافت پیشنهادها از سوی مجریان تعریف شده و ارائه پیشنهاد خارج از سامانه نیز در مواردی تاکنون انجام شده است. با این حال، حاضران بر ضرورت شفاف‌سازی بیشتر فرآیند ارزیابی، نحوه انتخاب مجری و نقش‌آفرینی مشاوران، ناظران و داوران تأکید کردند.

شش قالب همکاری خادمیاران علمی در پروژه‌ها

دکتر خلیل‌زاده، دبیر شورای خدمت علمی، با تشریح قالب‌های همکاری خادمیاران علمی، شش نقش اصلی را برای مشارکت علمی تعریف کرد و گفت: طراحی مسئله و صورت‌بندی علمی نیاز، مشاوره علمی و تخصصی پروژه، نظارت علمی و کیفی، داوری و ارزیابی، واسط علمی میان حرم و مجری و در نهایت، اجرای مستقیم پروژه توسط متخصصان واجد صلاحیت این شش نقش را شامل می‌شوند.

به گفته وی، در برخی قالب‌ها مانند طراحی فرم‌های نیاز و نقش واسط، مدیریت مطالعات و نوآوری حرم می‌تواند نقش اصلی را ایفا کند اما در حوزه‌هایی همچون مشاوره، داوری، ارزیابی و نظارت، استفاده از ظرفیت خادمیاران علمی ضروری و اثربخش خواهد بود.

مرکز نوآوری تصمیم‌گیر و دبیرخانه علمی تسهیل‌گر است

دکتر خلیل‌زاده ادامه داد: تصمیم‌گیری نهایی درباره تصویب، داوری، اجرا و نظارت بر پروژه‌ها بر عهده مرکز نوآوری و شورای پژوهش حرم مطهر رضوی است و دبیرخانه خدمت علمی نقش واسط و تسهیل‌گر را ایفا می‌کند.

وی افزود: ضعف اطلاع‌رسانی درباره سامانه نخبگان رضوی، به‌ویژه در دانشگاه‌های استان، به‌عنوان یکی از چالش‌های موجود مطرح است و افزایش شفافیت در حوزه‌های ارزیابی و مسائل مالی پروژه‌ها مورد تأکید است.

نظارت یا داوری؛ تفاوت پروژه‌های بودجه‌ای و کارفرمایی

مهندس گنجی، عضو دبیرخانه خدمت علمی سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی در ادامه این نشست با تفکیک انواع پروژه‌ها، تشریح کرد: در پروژه‌های دارای بودجه مرحله‌ای، نظارت علمی معنا پیدا می‌کند اما در پروژه‌های کارفرمایی، تمرکز بر داوری نهایی کفایت می‌کند.

وی با اشاره به نوپا بودن ساختار جدید مدیریت مطالعات و نوآوری، بر ضرورت حرکت تدریجی و تعامل‌محور برای شکل‌گیری یک مدل پایدار همکاری خادم‌یاران با این مدیریت تأکید کرد.

چت‌بات‌های فقهی، پروژه‌ای حساس و چندلایه

در بخش تخصصی این نشست، متخصصان مسائل علمی به حساسیت بالای پروژه‌های هوش مصنوعی در پاسخگویی به مسائل شرعی اشاره کردند.

در همین راستا، دکتر نصیری، نماینده دانشگاه آزاد اسلامی در این کمیته، اظهار کرد: تغییرات جزئی در واژه‌ها و توکن‌ها، تفاوت‌های جدی در استنباط فقهی ایجاد می‌کند و هرگونه خطا می‌تواند تبعات شرعی، اجتماعی و حقوقی داشته باشد. به همین دلیل، این پروژه‌ها ساده و سریع قابل اجرا نیستند و نیازمند دقت بالا هستند.

وی ادامه داد: پروژه‌های حساس از جمله چت‌بات‌های پاسخگوی مسائل شرعی باید در چند مرحله شامل طراحی، آزمون محدود، شبیه‌سازی دامنه کاربران و پایش‌های مکرر اجرا شوند و تنها پس از اخذ تأییدیه‌های تخصصی به مرحله انتشار عمومی برسند.

شورای پژوهش حرم؛ ساختار تصمیم‌گیری و اولویت‌ها

سروآزاد، مدیر مطالعات نوآوری حرم مطهر نیز در ادامه این نشست با تشریح فلسفه تشکیل مدیریت مطالعات و شورای پژوهش حرم مطهر رضوی، اعلام کرد:

تاکنون ۱۱۰ مسئله در حرم شناسایی شده و ۲۰ فرم شناسایی نیاز نیز تدوین شده است.

به گفته وی، شورا با ترکیبی از نمایندگان تولیت، مدیریت‌های تخصصی و دانشگاه‌ها فعالیت می‌کند و طی هفت ماه گذشته، ضمن تشکیل ساختار و تقسیم وظایف، چند قرارداد پژوهشی با دانشگاه‌ها و مراکز علمی منعقد کرده است.

سروآزاد افزود: آینده‌پژوهی زیارت، بررسی خدمات متناسب با سالمندی جمعیت زائر، هوشمندسازی خدمات، تدوین سند کاربرد هوش مصنوعی در خدمات حرم و ارتقای خدمت خادمیاران از اولویت‌های پیش‌ روی شورای پژوهش عنوان شد.

چالش توهم در هوش مصنوعی و ضرورت پروژه مستقل اعتبارسنجی

در جمع‌بندی مباحث مرتبط با چت‌بات‌ها در این جلسه از کمیته خدمت علمی بر خطر «هالوسینیشن» به‌معنای توهم در هوش مصنوعی و تولید پاسخ‌های نادرست یا استنادهای جعلی تأکید شد و حاضران معتقد بودند پاسخگویی فقهی مبتنی بر هوش مصنوعی، علاوه بر زیرساخت فنی، نیازمند یک پروژه مستقل برای اعتبارسنجی پاسخ‌هاست و نگاه تک‌پروژه‌ای به این موضوع، منجر به نتیجه مطلوب نخواهد شد.