آستان قدس رضوی، از خادمی در حرم تا خدمت به محرومان

انقلاب اسلامی، روح جدیدی در کالبد این نهادِ کهن دمید و آن را از یک «امانت‌دار موقوفات» به یک «پیشران عدالت اجتماعی»، تبدیل کرد.

در نگاه نخست، شاید این‌گونه به نظر برسد که مأموریت اصلی آستان، تنها میزبانی از زائران است؛ اما با تورق در منظومه فکری مقام معظم رهبری، درمی‌یابیم که ایشان افق بسیار بلندتری را برای این بارگاه ملکوتی ترسیم کرده‌اند. ایشان بار‌ها تأکید فرموده‌اند، «آستان قدس رضوی، ظرفیت عظیم و بی‌بدیلی است که باید از آن برای گره‌گشایی از زندگی مردم، به‌ویژه طبقات ضعیف و مستمند استفاده شود.» همین یک جمله، سرآغاز انقلابی در ساختار‌های این نهاد شد.

پس از انقلاب، آستان قدس آرام‌آرام از پشت دیوار‌های سنگی حرم فراتر رفت. نگاهی که پیش‌ازاین صرفاً به «داخل صحن‌ها» معطوف بود، حالا با هدایت رهبری به سمت «محرومان» چرخید. ایشان در حکم تاریخی خود خطاب به تولیت آستان قدس رضوی، به‌صراحت فرمودند: «خدمت به مستضعفان و زائران، به‌ویژه ضعفا و مستمندان را در صدر برنامه‌های خود قرار دهید.» این فرمان، نه یک پیشنهاد، بلکه یک ریل‌گذاری جدید بود. آستان قدس آموخت که راه رسیدن به رضای حضرت رضا (ع)، گاهی از مسیرِ خدمت به یک روستای مرزی می‌گذرد.

یکی از زیباترین تحولات ساختاری در این دوران، تولد مفهوم «خادم‌یاری» بود. پیش‌ازاین، خادم بودن افتخاری بود که نصیب عده معدودی می‌شد که در مشهد حضور داشتند. اما امروز، این ساختار اجتماعی چنان گسترده شده که هر متخصصِ دغدغه‌مندی در هر گوشه از ایران، می‌تواند زیر پرچم امام رضا (ع) به محرومان خدمت کند. پزشک در مطبش، معلم در کلاسش و مهندس در کارگاهش، با نیت خدمت رضوی، به یاری مستضعفان می‌شتابند. این یعنی ایجاد یک «شبکه اجتماعی معنوی» که هدفش توزیع مهربانی و عدالت در سراسر کشور است.

در حوزه محرومیت‌زدایی نیز، آستان قدس از نگاه‌های مقطعی و صدقه‌ای فاصله گرفته است. امروز سخن از «توانمندسازی» است. احداث مجتمع‌های خدماتی، حمایت از زنجیره‌های تولید روستایی و ایجاد اشتغال برای جوانان در مناطق کم‌برخوردار، همگی نشان از این دارد که آستان قدس می‌خواهد تکیه‌گاهِ عزت‌مندِ محرومان باشد. همان‌طور که رهبر معظم انقلاب فرموده‌اند، این نهاد باید نمادِ «رأفت اسلامی» باشد؛ رأفتی که نه‌فقط در کلام، بلکه در سفره و معیشت مردم خود را نشان دهد.

در پایان، باید گفت تحول آستان قدس رضوی پس از انقلاب، داستانِ تبدیل‌شدن معنویت به مسئولیت اجتماعی است. امروزه این نهاد ثابت کرده است که می‌توان پاسدارِ سنت‌های اصیل بود و درعین‌حال، با نگاهی مدرن و ساختارمند، در صف اول مبارزه با فقر و نابرابری ایستاد. این مسیر، همان راهی است که ولایت ترسیم کرده است؛ پیونددادن «زیارت» به «خدمت» و تبدیل‌کردن حرم به پناهگاهی برای تمام دردمندان.

محمودپور عباس - سرکشیک پنجم زلال رضوان حرم مطهر رضوی