نذورات مردمی، پشتوانه ماندگار خدمات آستان قدس رضوی

نذر و وقف، از دیرباز یکی از جلوه‌های عمیق ایمان و ارادت مردم به ساحت حضرت رضا (ع) بوده است و می‌توان ریشه‌دارترین جلوه اعتماد و ارادت به ساحت این آستان مقدس عنوان کرد، سرمایه‌ای معنوی که قرن‌هاست چرخ خدمات فرهنگی، اجتماعی و عمرانی آستان قدس رضوی را به حرکت درآورده است.

به گزارش آستان‌نیوز، در گفت‌وگویی تفصیلی، علیرضا اسماعیل‌زاده، مدیرکل نذورات آستان قدس رضوی از سازوکار امانت‌داری، شفافیت مالی و نقش نذورات مردمی در توسعه حرم مطهر و خدمات اجتماعی سخن گفت که در ادامه می‌خوانید:

نذر در آستان قدس رضوی چه پیشینه‌ای دارد و از چه زمانی مستندات آن در دسترس است؟

نذر، سابقه‌ای بسیار طولانی در همه ادیان الهی دارد و هر جا معنویت پررنگ بوده، نذر نیز جایگاه ویژه‌ای داشته است. در آستان مقدس حضرت رضا (ع)، بر اساس اسناد موجود، مستندات مکتوب نذورات حداقل به سال ۱۱۱۱ قمری بازمی‌گردد. این اسناد که درکتابخانه آستان قدس رضوی نگهداری می‌شود، نشان می‌دهد نذورات مردم با نیت مشخص ثبت و دقیق مطابق همان نیت اجرا می‌شده است.آستان قدس رضوی در طول تاریخ، همواره متکی بر موقوفات و نذورات مردمی بوده و بدون اتکا به بودجه‌های دولتی اداره شده است.

امانت‌داری درحوزه نذورات چه جایگاهی دارد و چگونه اجرا می‌شود؟

امانت‌داری، مهم‌ترین اصل در مدیریت نذورات است. چه در گذشته و چه امروز، نیت واقف یا ناذر عیناً اجرا می‌شود. در حوزه موقوفات، وقف‌نامه‌ها به‌صورت رسمی ثبت شده و اجرای نیت آنها به‌دقت کنترل می‌شود.

در بخش نذورات نیز، چه نقدی و چه غیرنقدی، از لحظه دریافت نذر، فرآیند مستندسازی، ثبت نیت، تخصیص بودجه و نظارت آغاز می‌شود. هر موقوفه و هر نذر دارای کد مشخص است و بودجه آن به‌صورت جداگانه تنظیم می‌شود. این گزارش‌ها در نهایت به تولیت محترم آستان قدس رضوی ارائه و بررسی می‌شود.

نذورات نقدی که در ضریح مطهر یا صندوق‌ها انداخته می‌شود چگونه هزینه می‌شود؟

در حال حاضر، حدود ۶۷۰ نیت در سامانه نذورات تعریف شده است که بسته به مناسبت‌ها تغییر می‌کند. اگر ناذر نیت مشخصی اعلام کند، نذر دقیقاً در همان مسیر هزینه می‌شود.

اما نذوراتی که با نیت عام اهدا می‌شود، مانند نذورات داخل ضریح مطهر، توسط تولیت و بر اساس نزدیک‌ترین نیت‌ها، در حوزه‌هایی مانند چاپ قرآن، ساخت‌وساز حرم، خدمات اجتماعی و برنامه‌های فرهنگی هزینه می‌شود.تمام این فرآیند‌ها دریک سیستم مالی شفاف ثبت و قابل گزارش‌گیری است.

نذورات مردمی چه نقشی در عمران و توسعه حرم مطهر دارد؟

پروژه‌های مهمی همچون رواق امام حسین (ع)، رواق امیرالمومنین (ع)، موزه مرکزی آستان قدس رضوی، توسعه رواق‌های زیرسطحی، زیباسازی بام‌های حرم، نورآرایی و به‌روزرسانی سیستم‌های ایمنی با پشتیبانی مستقیم نذورات مردمی، در حال اجراست.همچنین بخش مهمی از تعمیر و نگهداری، مرمت آثار هنری و حفظ این گنجینه ارزشمند تاریخی نیز از همین محل تأمین می‌شود.

نذورات غیرنقدی مردم بیشتر در چه بخش‌هایی مصرف می‌شود؟

بخش عمده نذورات غیرنقدی مانند برنج، حبوبات، زعفران، گوشت و دام زنده در مهمانسرای حضرت رضا (ع) مصرف می‌شود. روزانه حدود ۸ هزار پرس غذای متبرک با همین نذورات تهیه و میان زائران توزیع می‌شود.زیبایی این بخش، اخلاص مردم است؛ از بانویی که چند گرم زعفران نذر می‌کند تا فردی که با زحمت فراوان برنج یا سایر اقلام را، به حرم می‌رساند.

نذورات مردمی چه نقشی در خدمات اجتماعی آستان قدس رضوی دارد؟

در سال‌های اخیر، دامنه نذورات به‌طور جدی وارد حوزه خدمات اجتماعی شده است. این خدمات از طریق بنیاد کرامت رضوی اجرا می‌شود و شامل حوزه‌هایی مانند، حمایت از جوانی جمعیت و درمان ناباروری، کمک به خانواده‌های نیازمند، تأمین جهیزیه و کمک‌هزینه ازدواج، خدمات درمانی در مراکز دارالشفا و بیمارستان امام رضا (ع)، توزیع بسته‌های معیشتی، گوشت سالم، پوشاک و نوشت‌افزار و حمایت از ایتام و فرزندان نیازمند، بسیاری از این برنامه‌ها اکنون در سطح ملی، اجرا می‌شود.

آیا نذورات کوچک هم تأثیرگذار است؟

بله، اتفاقاً بخش قابل‌توجهی از منابع نذورات از نذر‌های کوچک و مردمی تأمین می‌شود، مبالغی مانند ۱۰ یا ۲۰ هزار تومان، یا حتی اقلام اندک غیرنقدی. همین نذر‌های به ظاهر کوچک، وقتی کنار هم قرار می‌گیرند، پروژه‌های بزرگ عمرانی، درمانی و اجتماعی را ممکن می‌سازند. در واقع در نگاه ما، مقدار نذر مهم نیست، نیت و اخلاص ناذر اهمیت دارد.

برای شفافیت و اطلاع‌رسانی به ناذران چه اقداماتی انجام شده است؟

شفافیت یکی از تأکیدات اصلی تولیت آستان قدس رضوی است. در این راستا، سامانه جامع نذورات برای دریافت و گزارش‌دهی فعال است و پیامک اطلاع رسانی برای ناذران ارسال می‌شود. همچنین گزارش‌های سالانه و دوره‌ای منتشر می‌شود و اطلاع‌رسانی از طریق رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی انجام می‌گیرد و کتابچه گزارش عملکرد نذورات به‌صورت سالانه، تهیه می‌شود.همچنین آستان قدس رضوی دارای حسابرسی مستقل و ناظر امین در حوزه نذورات است.

نکته پایانی شما برای زائران و دوستداران امام رضا (ع) چیست؟

هر کسی در هر جای ایران و جهان می‌تواند عشق و ارادت خود را به حضرت رضا (ع) نشان دهد، چه با حضور در حرم مطهر و چه از راه دور. نذر، حتی کوچک، مشارکت در یک حرکت بزرگ الهی است.آستان قدس رضوی خود را امانت‌دار اعتماد مردم می‌داند و تلاش می‌کند این امانت را با نهایت دقت، شفافیت و اخلاص در مسیر خدمت به زائران و جامعه، هزینه کند.