چهار دهه تلاش بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی در مطالعات قرآنی، نسخ خطی و میراث مکتوب

به گزارش آستان‌نیوز، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی در طول چهار دهه فعالیت خود، سهمی مؤثر در گسترش مطالعات قرآنی، نسخه‌شناسی و پژوهش‌های میراثی داشته است؛ سهمی که به گفته دکتر ابوالفضل حسن‌آبادی، پژوهشگر این بنیاد، بر پایه یکی از غنی‌ترین گنجینه‌های نسخه‌های خطی قرآن و آثار تفسیری در جهان اسلام شکل گرفته است.

دکتر حسن‌آبادی در گفت‌و‌گو با آستان‌نیوز با اشاره به ظرفیت کم‌نظیر کتابخانه‌ها و مخازن نسخه‌های خطی آستان قدس رضوی اظهار کرد: بخش مهمی از پژوهش‌های بنیاد در حوزه قرآن، نه صرفاً بر اساس متون چاپی، بلکه بر پایه نسخه‌های خطی، مصحف‌های کهن، تفاسیر خطی و اسناد قرآنی انجام شده است؛ ظرفیتی که به گفته او، زمینه‌ساز تولید آثاری شاخص و ماندگار در حوزه میراث مکتوب شده است.

او با یادآوری برخی از آثار برجسته منتشرشده در این حوزه افزود: در حوزه مطالعات میراثی قرآن، آثاری مانند «قرآن قدس» و پژوهش‌های مرتبط با مصحف‌ها و نسخه‌های خطی قرآن، از جمله دستاورد‌های ارزشمند بنیاد به شمار می‌روند. هم‌چنین بخشی از پژوهش‌های منتشرشده در مجله «مشکات» نیز درباره نسخه‌های خطی تفاسیر و متون قرآنی بوده که بعد‌ها به صورت کتاب مستقل در اختیار پژوهشگران قرار گرفته است.

این پژوهشگر با تأکید بر این‌که بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی در حوزه مطالعات قرآنی صرفاً به چاپ متون اکتفا نکرده، ادامه داد: یکی از مهم‌ترین کار‌های بنیاد، تولید پژوهش‌های مرجع و فرهنگ‌نامه‌ای بوده است؛ از جمله «فرهنگ‌نامه قرآن» که از آثار شاخص و مفاخر علمی این مجموعه به شمار می‌آید و بر پایه تحقیقاتی گسترده و با بهره‌گیری از نسخه‌های خطی تدوین شده است.

حسن‌آبادی در توضیح پیشینه این کار یادآور شد که پایه‌گذاری این مسیر به سال‌های پیش از انقلاب بازمی‌گردد؛ زمانی که مرحوم احمدعلی رجایی بخارایی، با تکیه بر نسخه‌های خطی آستان قدس رضوی، طرحی بزرگ را در این زمینه آغاز کرد و پس از انقلاب نیز این مسیر با قدرت ادامه یافت تا به چاپ و تکمیل یکی از مهم‌ترین آثار مرجع قرآنی کشور انجامید.

وی افزود: مرکز نسخه‌های خطی آستان قدس رضوی در حوزه قرآن، یکی از بزرگ‌ترین و ارزشمندترین مجموعه‌های قرآنی جهان اسلام را در اختیار دارد؛ مجموعه‌ای شامل قرآن‌های خطی، تفاسیر کهن و آثار پژوهشی متنوع از دوره‌های مختلف تاریخی. به گفته او، همین پشتوانه عظیم سبب شده است که پژوهش‌های قرآنی بنیاد، از دقت، اصالت و اعتبار ویژه‌ای برخوردار باشند.

حسن‌آبادی هم‌چنین با اشاره به نگاه بنیاد به «میراث مکتوب قرآنی» تصریح کرد: در این حوزه، کار تنها به تصحیح و چاپ یک متن محدود نمی‌شود، بلکه شناسایی، دسته‌بندی، ارزیابی و تحلیل علمی نسخه‌ها نیز بخش مهمی از فرآیند پژوهش را تشکیل می‌دهد.

او تأکید کرد که این رویکرد، زمینه را برای تولید آثار مرجع و ماندگار در مطالعات قرآنی فراهم کرده است.

به گفته این پژوهشگر، فعالیت‌های بنیاد در حوزه مطالعات قرآنی و میراثی، در کنار ارزش علمی، از منظر هویتی نیز اهمیت دارد؛ چرا که بخشی از حافظه مکتوب تشیع و تاریخ دانش قرآنی را زنده نگاه می‌دارد و در اختیار نسل جدید پژوهشگران، قرار می‌دهد.