چگونه پیام‌های رسانه‌ای ادراک مخاطب را شکل می‌دهند

به گزارش آستان نیوز، انجمن علمی علوم تربیتی با همکاری انجمن روان‌شناسی واحد خواهران دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع) و با حمایت معاونت فرهنگی، سلسله پادکست‌های «سواد تاب‌آوری در نگاه استادان» را تولید می‌کنند.

در دومین نشست از این مجموعه، دکتر مرتضی بدری، عضو هیئت‌علمی این دانشگاه، به واکاوی مفهوم سواد رسانه‌ای و نقش آن در تغییر کیفیت زندگی پرداخت.

سواد؛ ابزاری برای تغییر در سبک زندگی

دکتر مرتضی بدری در ابتدای این گفت‌و‌گو با ارائه تعریفی نوین از سواد، اظهار کرد: باسواد کسی است که بر اساس آموخته‌های خود بتواند تغییری در زندگی‌اش ایجاد کند.

وی سواد رسانه‌ای را به یک رژیم غذایی تشبیه کرد و افزود: این دانش به ما می‌گوید چه محتوایی برای ما مناسب است و از مصرف چه چیز‌هایی باید پرهیز کنیم؛ چراکه رسانه‌ها با ابزار ذهن‌سازی اجتماعی به دنبال تصرف اندیشه و ادراک انسان‌ها هستند.

اهداف جنگ‌های تبلیغاتی؛ بحران‌سازی و بحران‌گریزی

این استاد دانشگاه با اشاره به ماهیت جنگ‌های اطلاعاتی در عصر حاضر، بیان کرد: رسانه‌هایی مانند ایران اینترنشنال با اهداف مشخص و با استفاده از فنون خلاقانه به دنبال جهت‌دهی به افکار عمومی هستند.

وی هدف اساسی جنگ‌های تبلیغاتی را در دو محور «بحران‌سازی» و «بحران‌گریزی» خلاصه کرد و تصریح کرد: نمونه بارز این استراتژی را در توجیه جنگ‌های نظامی دیده‌ایم که چگونه با بحران‌سازی‌های کاذب، ذهن مردم را برای پذیرش تهاجم آماده می‌کنند.

پنج پرسش طلایی برای تحلیل هر پیام رسانه‌ای

عضو هیئت‌علمی دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع) برخورداری از سواد رسانه‌ای را مستلزم پرسش‌گری دانست و تأکید کرد: هر شهروند در مواجهه با پیام‌های رسانه‌ای باید پنج سؤال اساسی از خود بپرسد؛ اینکه سازنده پیام کیست؟ از چه فنون خلاقانه‌ای برای جلب‌توجه استفاده شده؟ چرا درک من با دیگران متفاوت است؟ چه ارزش‌ها و عقایدی در پیام حذف یا اضافه شده؟ و در نهایت، هدف اصلی از ارسال این پیام چیست؟ پاسخ به این پرسش‌ها، مانع از سقوط در تله‌های تبلیغاتی می‌شود.

توانمندسازی؛ تنها راه نجات در موج سوم تمدن

دکتر بدری با مقایسه موج‌های سه تمدن کشاورزی، صنعتی و عصر دانش، بر ضرورت رویکرد توانمندسازی تأکید و اظهار کرد: در برخورد با فضای سایبری، نه رویکرد اجتناب و نه رویکرد محدودیت‌سازی و سرکوب پاسخگو نیستند. بهترین استراتژی، توانمندسازی کاربران است تا با مدیریت هوشمند و آگاهی کامل، از رسانه استفاده کنند بدون آنکه اسیر آن شوند.

وی خاطرنشان کرد: سواد رسانه‌ای یعنی تبدیل‌شدن به کاربری که پیش از باورکردن، فکر می‌کند و پیش از بازنشر محتوا، دلیل و هدف پیام را می‌سنجد.

لازم به ذکر است، پیش از انتشار این پادکست مجموعه دیگری از تولیدات رسانه‌ای با محور سلامت روان توسط انجمن‌های علمی دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع) منتشر شده بود. در یکی از این برنامه‌ها، دکتر علیزاده با تشریح اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)، این اختلال را «واکنشی طبیعی به یک تجربه غیرطبیعی» توصیف کرده و آن را به «خونریزی درونی و زخمی پنهان» تشبیه کرده بود؛ آسیبی که می‌تواند آینده و روابط فرد را به شکل جدی تحت‌تأثیر قرار دهد.

همچنین پادکست آموزشی «آرامش در طوفان» توسط انجمن‌های علمی روان‌شناسی و علوم تربیتی منتشر شده بود که در آن موضوع تاب‌آوری کودکان در مواجهه با تروما‌های جنگ بررسی شد. این برنامه با اشاره به نقش والدین به‌عنوان «پناهگاه ایمن» بر ضرورت‌هایی مانند رسمیت بخشیدن به احساسات کودک و کمک به تخلیه هیجانی از طریق بازی و نقاشی تأکید کرده بود.

گفتنی است، مجموعه این تولیدات رسانه‌ای اکنون از طریق کانال معاونت فرهنگی دانشگاه با شناسه کاربری@farhangi_imamreza_ac در پیام‌رسان داخلی ایتا در دسترس مخاطبان قرار دارد.