حفاظت از اراضی تا شفافیت اسناد؛ روایت یک تحول حقوقی در موقوفات مَلِک

در سالهای اخیر، بخش حقوقی در موقوفات مَلِک، همواره بر ضرورت پیوند میان «نیت واقف» و «انضباط سیستمی» تأکید کرده و پیشگیری حقوقی را یکی از ارکان اصلی صیانت پایدار از موقوفات، دانسته است.

در مدیریت موقوفات، صیانت از نیت واقف صرفاً یک تعهد اداری یا حقوقی نیست؛ بلکه نوعی امانت‌داری تاریخی و شرعی به شمار می‌رود. هر تصمیم، هر قرارداد و هر اقدام اجرایی زمانی مشروعیت و اثرگذاری واقعی پیدا می‌کند که در ترازوی نیت واقف سنجیده شود.

 بر همین اساس، یکی از مهم‌ترین رویکردهای تحولی در موقوفات مَلِک، فعال‌سازی «کمیته تطبیق نیات واقف» بوده است؛ کمیته‌ای که وظیفه آن بررسی مستمر این موضوع است که آیا عملکرد مجموعه، دقیقاً در مسیر اراده و خواست مرحوم حاج حسین آقا ملک قرار دارد یا خیر؟

اهمیت این رویکرد زمانی بیشتر آشکار می‌شود که بدانیم،اعتماد عمومی به نهادهای موقوفه، بیش از هر چیز به میزان وفاداری آنها به نیت واقف وابسته است. مردم زمانی به عملکرد یک مجموعه اعتماد می‌کنند که اطمینان داشته باشند همه ارکان سازمان، خود را موظف به صیانت دقیق و بی‌کم‌وکاست از حقوق شرعی واقف می‌دانند.

در همین چارچوب، حتی نیروهای حفاظتی فعال در بخش اراضی نیز صرفاً نقش اجرایی ندارند، بلکه بخشی از زنجیره صیانت حقوقی از موقوفات محسوب می‌شوند. مامور حفاظتی‌ای که از تصرف غیرمجاز جلوگیری می‌کند، زمانی می‌تواند با اقتدار عمل کند که بداند پشتوانه‌ای حقوقی، کارشناسی و قانونی از اقدامات او حمایت می‌کند.

در کنار این موضوع، پیشگیری حقوقی به یکی از راهبردهای کلیدی موقوفات مَلِک تبدیل شده است. تجربه نشان داده بسیاری از پرونده‌های پیچیده حقوقی، اگر در مراحل اولیه شناسایی و مدیریت شوند، هرگز به بحران تبدیل نخواهند شد. استفاده از وکلای باسابقه و متخصص در حوزه موقوفات که برخی بیش از ۱۵ سال تجربه حرفه‌ای در این عرصه دارند، بخشی از همین نگاه پیشگیرانه است.

برگزاری جلسات مشورتی مستمر با این خبرگان حقوقی، موجب شده ریسک‌های احتمالی در حوزه‌های بازرگانی، املاک و کشاورزی با دقت بیشتری ارزیابی و کنترل شود.

 این فرآیند، علاوه بر کاهش آسیب‌های حقوقی، به تصمیم‌گیری دقیق‌تر و منسجم‌تر در مجموعه نیز کمک کرده است.از سوی دیگر، تحول در نظام بایگانی و حرکت به سمت شفافیت و دسترسی سریع به اطلاعات، بخش مهم دیگری از این مسیر تحولی به شمار می‌رود. دیجیتالی‌سازی اسناد و تجمیع اطلاعات در سامانه «سیاق»، امکان دسترسی به سوابق چند دهه گذشته را در کوتاه‌ترین زمان ممکن فراهم کرده و روند پیگیری‌های حقوقی و کارشناسی را تسهیل کرده است.

امروز مدیریت موقوفات، بدون اتکا به داده، مستندسازی دقیق و نظم سیستمی، امکان‌پذیر نیست. تجربه موقوفات مَلِک نشان می‌دهد صیانت از میراث واقف، تنها در حفاظت فیزیکی خلاصه نمی‌شود، بلکه نیازمند حکمرانی حقوقی، شفافیت اطلاعاتی و آینده‌نگری سازمانی است.

هدف نهایی آن است که برای نسل‌های آینده، میراثی منظم، شفاف، قابل اتکا و عاری از چالش‌های حقوقی برجای بماند؛ میراثی که همچنان وفادار به نیت واقف باقی بماند.

محمد شاهین پور - مدیر عامل سازمان موقوفات مَلِک