اهمیت خلیج‌فارس و تنگه هرمز در تراز جهانی است

به گزارش آستان نیوز، نشست «جایگاه استراتژیک خلیج‌فارس و تنگه هرمز؛ از دفاع مقدس تا جنگ رمضان»، شنبه، دوم خردادماه ۱۴۰۵، با حضور جمعی از مدیران و کارشناسان سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی و معلمان جغرافیای خراسان رضوی و سایر علاقه‌مندان، در تالار اندیشه کتابخانه حرم رضوی، برگزار شد.

سیدهادی زرقانی، عضو هیئت‌علمی گروه جغرافیای دانشگاه فردوسی مشهد در ابتدای نشست با معرفی نقش خلیج‌فارس در چهار دوره تاریخی، گفت: دوره اول (از قرن ۱۶ تا اوائل قرن ۱۹ میلادی)، عصر تجارت و معیشت سنتی است که در این دوره، اهمیت خلیج‌فارس به طور عمده ژئواستراتژیک (موقعیت مکانی) و مبتنی بر بازرگانی سنتی است.

وی ادامه داد: دوره دوم (اواخر قرن ۱۹ تا اواخر قرن ۲۰ میلادی)، عصر نفت و ژئوپلیتیک انرژی است. به عبارتی، کشف نفت در مسجدسلیمان ایران (۱۹۰۸ میلادی) و سپس در سایر کشور‌های عربی حوزه خلیج‌فارس، معماری امنیتی و اقتصادی جهان را برای همیشه، تغییر داد.

زرقانی، دوره سوم (دهه ۱۹۷۰ تا اوائل قرن ۲۱ میلادی) را عصر انرژی جهانی و امنیت راهبردی دانست و افزود: در این دوره، وابستگی جهان به نفت خلیج‌فارس به اوج خود رسید و هم‌زمان، منطقه شاهد تنش‌های نظامی بزرگی (جنگ عراق و ایران، ۱۹۸۰ تا ۱۹۸۸ میلادی)، بود که لزوم حضور مستقیم نظامی قدرت‌های غربی را برای تضمین جریان آزاد نفت، توجیه می‌کرد.

وی از دوره چهارم (از دهه ۱۲۱۰ میلادی تا کنون و آینده) نیز به‌عنوان عصر تحول صنعتی، کشاورزی و فناوری، نام برد و تصریح کرد: ویژگی‌های این دوره را می‌توان در حوزه‌های توسعه گاز طبیعی، LNG، هلیوم و انرژی‌های نو، صنایع پتروشیمی پیشرفته و محصولات باارزش افزوده، تولید کود‌های شیمیایی و مواد حیاتی کشاورزی و فناوری‌های نوین، بیوتکنولوژی و اقتصاد دانش‌بنیان، تقسیم‌بندی کرد.

این استاد دانشگاه، مطالبی نیز با محوریت «نقش و جایگاه استراتژیک خلیج‌فارس در جنگ عراق با ایران» و «جزیره خارک به‌عنوان قلب اقتصادی ایران در جنگ؛ تحمیلی و همچنین جنگ رمضان»، عنوان کرد.

تنگه هرمز؛ شاهرگ حیاتی انرژی و تجارت جهانی

زرقانی با تشریح «زنجیره ارزش پیشرفته مواد معدنی و محصولات خلیج‌فارس در قرن ۲۱؛ از منابع زیرزمینی تا صنایع پیشرفته و امنیت غذایی»، از تنگه هرمز به‌عنوان شاهرگ حیاتی انرژی و تجارت جهانی، نام برد.

وی تصریح کرد: در واقع، خلیج‌فارس همچون گنجی است که تنگه هرمز به مثابه قفل آن است، به این ترتیب، ظرفیت خلیج‌فارس با بازشدن تنگه هرمز، فعال می‌شود.

سخنران نشست با محوریت اهمیت استراتژیک تنگه هرمز، افزود: تنگه هرمز، صرفاً یک مسیر برای انتقال نفت نیست، بلکه «قلب تپنده» چندین زنجیره تأمین حیاتی جهانی است. انسداد این تنگه نه‌تنها موجب جهش قیمت انرژی می‌شود، بلکه امنیت غذایی، صنعت پزشکی و تولید فناوری‌های پیشرفته (همچون هوش مصنوعی) را نیز در سطح جهان با بحران جدی، روبه‌رو می‌کند.

زرقانی در ادامه، ضمن اشاره به پیامد‌های انسداد یا محدودیت شدید در تردد تنگه هرمز و بررسی انسداد آن از دو منظر «منطق حقوق بین‌الملل» و «منطق ژئوپلیتیکی»، خاطرنشان کرد: اهمیت خلیج‌فارس و تنگه هرمز در تراز جهانی است، بنابراین، نقش‌آفرینی آنها نیز باید در تراز جهانی باشد. دراین‌بین، ما در حال بازطراحی نظام امنیتی خلیج‌فارس هستیم.

گفتنی است، این نشست علمی در ادامه همکاری‌های سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی با انجمن ژئوپلیتیک ایران، شعبه خراسان رضوی و انجمن علمی - آموزشی معلمان جغرافیای خراسان رضوی، برگزار شد.