شهریور ابری؛ روایت داستانی از اشغال ایران و فروپاشی رؤیای اقتدار در شهریور ۱۳۲۰

به گزارش آستان نیوز، آیین رونمایی از کتاب «شهریور ابری» تازه‌ترین اثر منتشرشده توسط انتشارات به نشر، با حضور سید محمد میر موسوی نویسنده اثر، میثم رشیدی مهرآبادی کارشناس و منتقد ادبی و محمدعلی حامد رضوی به‌عنوان میزبان برنامه، در ایوان شاهنامه باغ کتاب تهران برگزار شد.

در ابتدای این نشست، محمدعلی حامد رضوی با معرفی نویسنده کتاب، سید محمد میر موسوی را از چهره‌های شاخص ادبیات داستانی استان گلستان دانست و گفت: میر موسوی از نویسندگان فعال، منتقدان ادبی و پژوهشگران حوزه علوم‌انسانی است که فعالیت حرفه‌ای خود را از سال ۱۳۷۳ با انتشار کتاب «آقاجان سرهنگ» آغاز کرده و تاکنون بیش از ۲۵ عنوان کتاب با ناشرانی همچون سوره مهر، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و دیگر انتشارات معتبر کشور منتشر کرده است.

وی افزود: دریافت جوایزی همچون جایزه ادبی خانه کتاب و جایزه ادبی استان گلستان در سال ۱۳۹۲، بخشی از کارنامه ارزشمند این نویسنده است و انتشارات به نشر مفتخر است نخستین همکاری خود با ایشان را در قالب انتشار رمان «شهریور ابری» رقم زده است.

«شهریور ابری»؛ روایتی چندلایه از شمال ایران در روز‌های اشغال

در ادامه نشست، میثم رشیدی مهرآبادی با تشریح فضای داستانی کتاب اظهار کرد: «شهریور ابری» روایتی سوم‌شخص از فضای ملتهب شمال ایران در حوالی شهریور ۱۳۲۰ است؛ مقطعی که ایران باوجود اعلام بی‌طرفی، از شمال و جنوب مورد هجوم نیرو‌های متفقین قرار گرفت.

وی افزود: تمرکز اصلی داستان بر مناطق گرگان و ترکمن‌صحراست و نویسنده با بهره‌گیری از شخصیت‌های متعدد و زاویه دید‌های گوناگون، از مردم بومی و محلی گرفته تا شخصیت‌های خارجی، فضایی جذاب و چندلایه خلق کرده که در بسیاری از بخش‌ها شباهت‌هایی قابل‌تأمل با روزگار معاصر دارد.

رشیدی مهرآبادی با اشاره به اهمیت تاریخی اثر گفت: ارزش این کتاب در آن است که بخشی کمتر روایت‌شده از تاریخ معاصر ایران را در قالب داستان بازآفرینی کرده و به وقایع شهریور ۱۳۲۰ و فروپاشی تصویری که از اقتدار ارتش دوره رضاشاه ساخته شده بود، پرداخته است.

این منتقد ادبی در ادامه، نقد خود بر کتاب را در چند محور مطرح کرد و گفت: یکی از مهم‌ترین نقاط قوت رمان، نمایش تقابل مرکز و پیرامون است؛ اینکه تصمیم‌گیری‌های سیاسی در تهران چگونه بر زندگی مردم شهر‌ها و مناطق مرزی اثر می‌گذاشته است. همچنین نویسنده فضای سرکوب‌گرانه نیرو‌های حکومتی را به‌خوبی ترسیم کرده؛ اما درعین‌حال، از نگاه صرفاً سیاه‌نمایانه نسبت به دوره رضاشاه نیز پرهیز داشته است.

وی بهره‌گیری از رئالیسم جادویی را از دیگر ویژگی‌های مهم اثر دانست و افزود: جست‌وجوی هویت، روابط عاطفی و خانوادگی و رگه‌های احساسی داستان، نقش مهمی در پیشبرد روایت دارند.

رشیدی مهرآبادی همچنین تعدد شخصیت‌ها و زاویه دید‌های مختلف را از نقاط قوت کتاب برشمرد و گفت: این ویژگی باعث شده مخاطب با یک رمان چندلایه مواجه باشد و بتواند روایت را از منظر‌های گوناگون دنبال کند.

وی ادامه داد: آقای میر موسوی در نمادپردازی تبحر دارند و این ویژگی در «شهریور ابری» نیز به‌وضوح دیده می‌شود.

این منتقد ادبی در کنار نقاط قوت اثر، به برخی نکات قابل‌تأمل نیز اشاره کرد و گفت: دیالوگ‌های کتاب بسیار روان و خواندنی است؛ اما تفاوت لحن میان اقشار مختلف اجتماعی در برخی بخش‌ها کمتر دیده می‌شود. همچنین درباره طراحی جلد کتاب نیز نکاتی برای بازنگری در چاپ‌های بعدی مطرح شد.

وی افزود: باتوجه‌به بستر جغرافیایی داستان، انتظار می‌رفت از ظرفیت‌های فرهنگی، زبانی و گویشی ترکمن‌ها در روایت بیش از این استفاده شود.

تلاش کردم تاریخ را در قالب ادبیات ماندگار کنم

سید محمد میر موسوی نیز در بخش دیگری از این نشست، با قدردانی از انتشارات به نشر و برگزارکنندگان مراسم گفت: این اثر یک رمان تاریخی است که در آن تلاش کرده‌ام یکی از مهم‌ترین مقاطع تاریخی ایران در جنگ جهانی دوم را برجسته کنم؛ دورانی که ایران علی‌رغم اعلام بی‌طرفی، مورد تهاجم قرار گرفت.

وی با اشاره به فضای سیاسی و اجتماعی آن دوره افزود: در دوره پهلوی اول، تبلیغات گسترده‌ای درباره اقتدار حکومت و ارتش وجود داشت و این تصور در میان مردم شکل‌گرفته بود که هیچ کشوری توان حمله به ایران را ندارد، اما وقایع شهریور ۱۳۲۰ نشان داد واقعیت با این تصویر فاصله بسیاری داشته است.

میر موسوی خاطرنشان کرد: کتاب‌هایی که صرفاً روایت خطی و مستقیم از تاریخ ارائه می‌کنند، معمولاً در حافظه مخاطب ماندگار نمی‌شوند.

دغدغه من این بوده که تاریخ را در قالب هنر و ادبیات روایت کنم تا اثرگذاری بیشتری داشته باشد.

وی در بخش پایانی سخنان خودمحور اصلی این کتاب را ناتوانی دولت و ارتش ایران در جریان جنگ جهانی دوم دانست و گفت: در کنار این موضوع تلاش کرده‌ام مخاطب را با روحیات، فرهنگ، تجربه زیسته و وضعیت روانی مردم ایران در آن دوران نیز آشنا کنم.