هنر داستان‌نویسی در شناخت فرم و پرهیز از زیاده‌گویی شکل می‌گیرد

دبیر نشست «عصرانه داستان‌نویسان رضوی»، با تأکید بر اهمیت فرم در داستان‌نویسی، گفت: نویسنده زمانی به بلوغ هنری می‌رسد که بداند چه چیز‌هایی را باید در داستان بیاورد و از بیان چه نکاتی پرهیز کند؛ چرا که فرم، حاصل تناسب میان محتوا، مخاطب و زمانه است.

به گزارش آستان نیوز، چهارمین جلسه آموزشی «عصرانه داستان‌نویسان رضوی»، با تدریس محمد خسروی راد، نویسنده و منتقد ادبی، در پردیس کتاب انتشارات به‌نشر با حضور جمعی از نویسندگان و نوقلمان حوزه ادبیات دینی برگزارو شرکت‌کنندگان با مباحثی پیرامون فرم داستان و نقش آن در آفرینش آثار ادبی، آشنا شدند.

خسروی‌راد در ابتدای این نشست، با اشاره به مفهوم فرم در داستان‌نویسی اظهار کرد: فرم، امری ثابت و ایستا نیست، بلکه همواره متناسب با شرایط و اقتضائات در حال تغییر و شکوفایی است. هنر نیز در حقیقت نوعی هارمونی و هماهنگی است؛ یعنی هر عنصر باید در جای درست خود قرار گیرد و مجموعه اجزای اثر در کنار یکدیگر تصویری منسجم و زیبا خلق کنند.

وی با تأکید بر ضرورت تناسب میان ظرف و محتوا افزود: هر سخن جایگاه خاص خود را دارد و زمانی می‌توان از یک اثر هنری سخن گفت که میان اجزای آن هارمونی برقرار باشد.

فرم نیز در نهایت به همین مسئله بازمی‌گردد که بدانیم چه چیزی را باید در داستان بیان کنیم و چه چیزی را نباید وارد متن کنیم.

این نویسنده و مدرس داستان‌نویسی ادامه داد: یکی از مهم‌ترین مهارت‌های نویسنده، تشخیص مرز میان مطالب ضروری و غیرضروری است.

اگر نویسنده بتواند از بیان مطالب اضافی پرهیز کند، بسیاری از ظرفیت‌های هنری داستان از جمله سفیدخوانی، کشف و مشارکت ذهنی مخاطب شکل خواهد گرفت.

خسروی راد با اشاره به جایگاه ایجاز در زیبایی‌شناسی داستان گفت: زیاده‌گویی از مهم‌ترین آسیب‌های داستان است. گاه داستانی کوتاه می‌تواند چندین صفحه مطلب اضافی داشته باشد.

نویسنده باید به مرحله‌ای برسد که بتواند بخش‌هایی از نوشته خود را حذف کند و در قدم‌های بعدی به جایی برسد که نسبت به تک‌تک واژه‌های متن احساس مسئولیت داشته باشد.

وی افزود: بسیاری از توضیح‌های اضافی در آغاز داستان‌ها ناشی از این تصور است که مخاطب قادر به درک برخی مفاهیم نیست؛ درحالی‌که احترام به شعور مخاطب یکی از اصول مهم داستان‌نویسی است و نویسنده نباید با توضیح واضحات، فرصت کشف را از خواننده بگیرد.

مدرس این نشست همچنین با اشاره به تأثیر شرایط اجتماعی بر فرم داستان تصریح کرد: زمانه و مخاطب از مهم‌ترین مؤلفه‌های شکل‌دهنده فرم هستند.

نویسنده باید بداند برای چه مخاطبی و در چه شرایطی می‌نویسد و متناسب با اقتضائات روزگار خود دست به انتخاب فرم بزند.

وی در بخش دیگری از سخنان خود با نقل جمله‌ای درباره نسبت نویسنده و قوانین ادبی اظهار کرد: نویسندگان ترسو و بی‌تجربه صرفاً از قوانین پیروی می‌کنند، نویسندگان عصیانگر قوانین را می‌شکنند؛ اما هنرمندان واقعی کسانی هستند که فرم را می‌شناسند و با درک درست آن، اثری تازه و متناسب با نیاز مخاطب خلق می‌کنند.

خسروی راد در پایان با اشاره به ماندگاری آثار ادبی خاطرنشان کرد: درباره ارزش و ماندگاری آثار معاصر نمی‌توان به‌سرعت داوری کرد و این گذر زمان است که جایگاه واقعی نویسندگان و آثار آنان را مشخص می‌کند.

نشست‌های تخصصی «عصرانه داستان‌نویسان رضوی» به دبیری محمد خسروی راد نویسنده و منتقد ادبی هر دو هفته یک‌بار روز‌های سه‌شنبه در پردیس کتاب انتشارات به نشر واقع در خیابان امام خمینی (ره) روبه‌روی باغ ملی برگزار می‌شود.