نظام امام و امت، پیوند مردم با رهبری را بر پایه ایمان و مسئولیت شکل می‌دهد

به گزارش آستان‌نیوز، حضور پرشور مردم در صحنه‌های سرنوشت‌ساز انقلاب اسلامی، همواره یکی از شاخصه‌های جامعه ایران بوده است. دکتر حسین مهربانی‌فر، عضو هیأت علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه علوم اسلامی رضوی، در گفت‌وگو با آستان‌نیوز، ریشه‌های این پیوند را در چارچوب الگوی «امام و امت» تبیین می‌کند.

برای تبیین پیوند عاطفی مردم با رهبر، ابتدا باید به چه نکته‌ای توجه کرد؟

برای فهم این موضوع، باید میان دو الگوی متفاوت حکمرانی تمایز قائل شویم؛ «دولت ـ ملت» که محصول نظم سیاسی مدرن است و «نظام امام و امت» که بر پایه ایمان، ولایت و باورهای توحیدی شکل گرفته است. در الگوی امام و امت، پیوندهای اعتقادی و آرمان‌های مشترک، فراتر از مرزهای جغرافیایی قرار می‌گیرد و همین ویژگی آن را از الگوهای رایج سیاسی متمایز می‌کند.

مهم‌ترین تفاوت این دو الگو در رابطه مردم و حاکم چیست؟

در نظام‌های رایج، رابطه مردم و حاکم عمدتاً بر اساس منافع و مناسبات سیاسی تعریف می‌شود؛ اما در نظام امام و امت، این رابطه بر محور محبت، ولایت و اعتماد شکل می‌گیرد. رهبری تنها مدیر سیاسی نیست، بلکه هدایت‌گر فکری و معنوی جامعه است و مردم نیز او را همراه و دلسوز خود می‌دانند، نه صرفاً صاحب قدرت.

جایگاه توحید در این الگو چگونه تبیین می‌شود؟

توحید در این نگاه، صرفاً یک باور فردی نیست؛ بلکه مسئولیت اجتماعی می‌آفریند. افراد خود را نسبت به سرنوشت جامعه، عدالت، پیشرفت کشور و رشد دیگران مسئول می‌دانند. به همین دلیل، منفعت شخصی جای خود را به مشارکت، همدلی و حرکت جمعی برای تحقق آرمان‌های جامعه می‌دهد.

این نگاه چه نسبتی با انقلاب اسلامی دارد؟

انقلاب اسلامی با شعار «نه شرقی، نه غربی» تلاش کرد الگوی مستقلی از حکمرانی را بر پایه نظام امام و امت ارائه کند؛ الگویی که عدالت، معنویت، کرامت انسان و مشارکت مردم را در کنار پیشرفت مادی دنبال می‌کند. همین مبانی، زمینه‌ساز شکل‌گیری پیوندی عمیق میان مردم و رهبری و حضور گسترده آنان در بزنگاه‌های تاریخی شده است.

مردم‌سالاری دینی چه تفاوتی با دموکراسی رایج غربی دارد؟

در نظام امام و امت، مردم صرفاً رأی‌دهنده نیستند؛ بلکه در همه عرصه‌های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی نقش‌آفرین‌اند. مشارکت مردم یک اصل دائمی است و حاکمیت نیز وظیفه دارد بستر این مشارکت را فراهم کند. در مقابل، در بسیاری از الگوهای دموکراسی غربی، قدرت و ثروت نقش پررنگی در هدایت تصمیم‌ها و افکار عمومی دارند.

در اندیشه رهبر شهید(رحمت الله علیه)، «مستضعف» چه تعریفی دارد؟

مستضعف تنها به معنای محروم اقتصادی نیست؛ بلکه کسی است که از فرصت نقش‌آفرینی و اثرگذاری در جامعه محروم مانده است. از این رو، یکی از رسالت‌های نظام امام و امت، فراهم کردن زمینه حضور همه مردم در عرصه‌های تصمیم‌سازی و حکمرانی است.

رسانه‌ها چه نقشی در تبیین این الگو بر عهده دارند؟

رسانه‌ها در چنین نظامی کارکردی دوگانه دارند از یک سو شایسته است به عنوان حلقه مکمل امامت، ولایت و رهبری به آگاهی‌بخشی، بصیرت افزایی و امیدآفرینی آحاد مردم جامعه بپردازند و از سوی دیگر بازتاب‌دهنده عادلانه واقعیت‌ها، مسائل و نیازهای مردم جامعه و امت اسلامی در چارچوب روایت‌های معقول، عالمانه و مسئولانه است.

مهم‌ترین وظیفه مردم در نظام امام و امت چیست؟

در این نظام، هر فرد نسبت به پیشرفت جامعه مسئول است و نباید همه امور را به حاکمیت واگذار کند. همان‌گونه که مردم باید در حل مسائل کشور نقش‌آفرین باشند، حاکمیت نیز باید با تسهیل‌گری، زمینه مشارکت واقعی آنان را فراهم کند. نتیجه این تعامل، تقویت سرمایه اجتماعی، افزایش همبستگی و حرکت جامعه به سمت پیشرفت خواهد بود.

این الگو چه نقشی در شکل‌گیری پیوند مردم با رهبری دارد؟

اقتضای ارتباط بر مدار توحید، شکل‌گیری پیوندی عمیق میان مردم و رهبری است. هنگامی که رابطه امام و امت بر پایه اخلاص، دلسوزی، عدالت‌خواهی و عقلانیت دینی شکل می‌گیرد و از منافع فردی و عقلانیت ابزاری فاصله می‌گیرد، نتیجه طبیعی آن افزایش اعتماد، تعلق و همبستگی میان مردم و رهبر است. در چنین الگویی، این پیوند امری مقطعی یا وابسته به شرایط نیست، بلکه برآمده از ماهیت نظام امام و امت است و هرچه این ارزش‌ها بیشتر در عرصه عمل تجلی یابد، این ارتباط نیز عمیق‌تر، پایدارتر و مؤثرتر خواهد شد.