تشریح یکی از سنگین‌ترین عملیات‌های درمانی حرم مطهر رضوی در مراسم تشییع و تدفین رهبر شهید

به گزارش آستان نیوز، دکتر مهدی سلطانی‌فر به تشریح جزئیات گسترده نحوه برنامه‌ریزی، استقرار نیروها، مدیریت تراکم جمعیت، تجهیزات به‌کارگرفته‌شده و چالش‌های این ماموریت پرداخت؛ ماموریتی که به گفته وی، نه‌تنها از نظر حجم جمعیت، بلکه از حیث تراکم، محدودیت مسیر‌های دسترسی، تغییرات ناگهانی در برنامه و لزوم پاسخ‌گویی فوری پزشکی، در زمره خاص‌ترین و سنگین‌ترین عملیات‌های درمانی سال‌های اخیر قرار گرفت.

وی با اشاره به ابعاد مختلف این عملیات گفت: تجربه‌ای که در این مراسم پشت سر گذاشته شد، از نظر حجم و تراکم جمعیت، با اغلب مناسبت‌های معمول و حتی بسیاری از تجمعات بزرگ مذهبی و ملی قابل مقایسه نبود. در چنین سطحی از تراکم، دیگر صرف تعداد جمعیت معیار اصلی برنامه‌ریزی نیست، بلکه نوع توزیع جمعیت، فشردگی در مسیرها، انسداد معابر و سرعت دسترسی به فرد مصدوم یا بیمار، به مسئله اصلی تبدیل می‌شود.

مدیرعامل دارالشفای امام رضا (ع) توضیح داد: مجموعه درمانی آستان قدس رضوی برای همه مناسبت‌ها، از شب‌های قدر و روز و شب تحویل سال تا تاسوعا و عاشورا، دارای طرح‌ها و سناریو‌های مصوب و از پیش طراحی‌شده است، اما شرایط این مراسم به‌گونه‌ای بود که استفاده صرف از همان الگو‌های ثابت امکان‌پذیر نبود. به همین دلیل، از همان زمان اعلام رسمی برگزاری مراسم، بازبینی کامل نقشه‌ها، اصلاح جانمایی‌ها و طراحی یک سناریوی جدید در دستور کار قرار گرفت.

به گفته سلطانی‌فر، برای تدوین این نقشه عملیاتی، جلسات و هماهنگی‌هایی با استادان مدیریت بحران و مسئولان وزارت بهداشت انجام شد تا مدل استقرار نیرو‌ها و تجهیزات، بر اساس استاندارد‌های شناخته‌شده مدیریت بحران و تجمعات انبوه تنظیم شود.

وی تأکید کرد: هدف، طراحی سازوکاری بود که در آن، زمان رسیدن به بیمار به حداقل برسد و حتی در شرایط انسداد کامل مسیر‌های تردد، امکان ارائه خدمات اولیه و پیشرفته در کوتاه‌ترین زمان ممکن فراهم باشد.

مدیرعامل دارالشفای امام رضا (ع) با اشاره به حجم نیروی انسانی به‌کارگرفته‌شده در این عملیات گفت: پس از نهایی شدن طرح و تأیید آن، فراخوانی در سطح ملی برای ظرفیت‌های درمانی و امدادی صادر شد و مجموعه‌ای از نیرو‌های تخصصی و پشتیبانی از دستگاه‌ها و نهاد‌های مختلف در این مأموریت به‌کار گرفته شدند.

سلطانی فر افزود: علاوه بر ظرفیت ثابت دارالشفا، از توان خادمیاران سلامت نیز استفاده شد؛ ظرفیتی که در شرایط عادی نیز یکی از بازو‌های مؤثر خدمت‌رسانی درمانی در حرم محسوب می‌شود. در مجموع بیش از دو هزار نفر به‌صورت مستقیم در داخل حرم مطهر و صحن‌ها به کار گرفته شدند؛ نیرو‌هایی که شامل پرستاران، کارشناسان و تکنسین‌های اورژانس، پزشکان عمومی و متخصص، نیرو‌های انتقال‌گر و امدادگران پیاده بودند.

وی خاطرنشان کرد: این آمار مربوط به نیرو‌های مستقر در داخل حرم است و حلقه‌های پشتیبانی بیرونی نیز توسط دانشگاه علوم پزشکی و دیگر نهاد‌های همکار پوشش داده می‌شد. به گفته وی، دانشگاه علوم پزشکی مشهد با استقرار بیمارستان‌های سیار، اتوبوس‌آمبولانس و حدود ۵۰ دستگاه آمبولانس مجهز در محدوده بیرونی و حلقه دوم، نقش مهمی در پشتیبانی و انتقال بیماران ایفا کرد.

سلطانی‌فر یکی از مهم‌ترین نکاتی که بر آن تأکید کرد، تفاوت میان «تعداد جمعیت» و «تراکم جمعیت» بود. وی گفت در چنین مراسمی، آنچه می‌تواند خطر اصلی ایجاد کند، صرفاً بالا بودن تعداد افراد نیست، بلکه فشردگی جمعیت در یک محدوده محدود است؛ شرایطی که می‌تواند دسترسی امدادگران را دشوار و زمان واکنش را طولانی کند.

مدیرعامل دارالشفای امام رضا (ع) افزود: در طراحی این عملیات، تراکم بیش از پنج نفر در هر متر مربع به‌عنوان یک شاخص هشدار و خطر در نظر گرفته شده بود و بر همین مبنا، تیم‌ها و نیرو‌های امدادی به‌گونه‌ای جانمایی شدند که هر نقطه از صحن‌ها و مسیر‌های اصلی در سریع‌ترین زمان ممکن تحت پوشش قرار گیرد.

استقرار بیش از ۱۵۰ تیم پزشکی و امدادی در اماکن متبرکه رضوی

سلطانی‌فر در تشریح چیدمان عملیاتی گفت: در مجموع حدود ۱۴۰ تا ۱۵۰ تیم در صحن‌ها و پهنه‌های مختلف به‌صورت پیاده فعال بودند. از این تعداد، ۱۰۰ تیم به‌عنوان تیم‌های واکنش سریع در نقاط مهم و پرتراکم استقرار یافتند و حدود ۴۰ تیم نیز به‌صورت سیار در حال جابه‌جایی و رصد مستمر وضعیت جمعیت بودند.

وی توضیح داد: این تیم‌ها، لایه نخست خدمات‌رسانی را تشکیل می‌دادند؛ تیم‌هایی مجهز به کیف‌های پزشکی و اقلام ضروری که می‌توانستند در محل، اقدامات اولیه را آغاز کنند. در مرحله بعد، اگر بیمار نیاز به مراقبت بیشتر داشت، تیم‌های انتقال‌گر وارد عمل می‌شدند و با استفاده از برانکارد، فرد را از دل جمعیت خارج کرده و به مراکز درمانی پیشرفته‌تر داخل حرم منتقل می‌کردند.

به گفته او، این ساختار زنجیره‌ای چندلایه را شکل داده بود؛ زنجیره‌ای که از حضور نیرو در متن جمعیت آغاز می‌شد و تا مراکز درمانی پیشرفته و سپس در صورت لزوم، انتقال به حلقه بیرونی و مراکز دانشگاهی ادامه پیدا می‌کرد.

مدیرعامل دارالشفای امام رضا (ع) یکی از مهم‌ترین بخش‌های این عملیات را استقرار سه بیمارستان سیار مجهز به اتاق عمل در داخل مجموعه حرم مطهر رضوی عنوان کرد.

سلطانی فر گفت: با توجه به برآورد‌های انجام‌شده، روشن بود که در ساعات اوج مراسم، امکان تردد روان خودرو‌های امدادی و آمبولانس‌ها در همه مسیر‌ها وجود نخواهد داشت و حتی در مواردی، خروج سریع بیمار از محدوده اصلی حرم می‌تواند با دشواری جدی روبه‌رو شود؛ به همین دلیل، تصمیم گرفته شد بخشی از خدمات پیشرفته درمانی و حتی ظرفیت جراحی اورژانسی در داخل حرم مستقر شود.

وی تأکید کرد: استقرار این سه بیمارستان سیار با اتاق عمل و تیم‌های جراحی، به این معنا بود که در صورت بروز وضعیت بحرانی، لازم نیست همه بیماران برای دریافت خدمات تخصصی فوراً به بیرون منتقل شوند و امکان انجام مداخلات درمانی پیشرفته در خود محل نیز فراهم باشد.

مدیرعامل دارالشفای امام رضا (ع) این اقدام را نتیجه مستقیم پیش‌بینی شرایط خاص تردد و تراکم دانست و گفت: در عملیات‌هایی از این دست، زمان، مهم‌ترین مؤلفه است و هر امکانی که زمان دسترسی به خدمات را کاهش دهد، می‌تواند به‌طور مستقیم بر نتیجه درمان اثرگذار باشد.

سلطانی‌فر با اشاره به ظرفیت ناوگان آمبولانسی گفت: دارالشفای امام رضا (ع) به‌طور معمول از شش دستگاه آمبولانس برخوردار است، اما برای این عملیات، ۱۳ دستگاه آمبولانس دیگر نیز به‌صورت اختصاصی در داخل حرم مستقر شد. افزون بر این، آمبولانس‌های قدیمی‌تر نیز به‌عنوان ناوگان پشتیبان و ذخیره در وضعیت آماده‌باش نگهداری شدند تا در صورت بروز هرگونه وضعیت فوق‌العاده، به‌سرعت وارد مدار شوند.

وی همچنین از استقرار آمبولانس‌های علوم پزشکی، اتوبوس‌آمبولانس و سایر امکانات امدادی در لایه بیرونی خبر داد و گفت: این چیدمان به‌گونه‌ای طراحی شده بود که اگر نیاز به انتقال بیمار به مراکز درمانی شهری پیش بیاید، این فرآیند با کمترین تأخیر ممکن انجام شود.

مدیرعامل دارالشفای امام رضا (ع) در بخش دیگری از سخنان خود از نقش‌آفرینی مجموعه‌ای از نهاد‌ها و ارگان‌ها در این عملیات یاد کرد و گفت: جمعیت هلال احمر، دانشگاه علوم پزشکی، قرارگاه منطقه‌ای ثامن الائمه نیرو زمینی سپاه، ارتش و دیگر بخش‌های درمانی و امدادی، در این مأموریت مشارکت فعالی داشتند.

او در بخش پزشکی عملیات نیز اعلام کرد: بیشترین مراجعات مربوط به گرمازدگی بود و با توجه به دمای هوا و تراکم بسیار بالای جمعیت، گرمازدگی از ابتدا به‌عنوان محتمل‌ترین عارضه پیش‌بینی شده بود و بر همین اساس، از پیش اقلام و تجهیزات متناسب برای کنترل آن تهیه و توزیع شد.