‏درس‌های ماه صفر برای امروز ما

صفر، ماه سنگینی غم و غربت آل‌الله است؛ اما فراتر از این سوگواری، این ماه میدان نبرد بصیرت نام دارد؛ میدانی که در آن، حقیقت نه با شمشیر، بلکه با کلمات آراسته به نقاب خیرخواهی به مسلخ می‌رود.

در روزگاری که شیاطین انسی و جنی، حقیقت را در زرورق سخنان مردم‌پسند می‌پیچند تا ما را از مسیر سعادت بازدارند، شناخت این زخرف‌های فریبنده دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت حیاتی برای هر انسان خداخواه است.

برای اینکه بدانیم چگونه در میانۀ این غبار کلامی، راه امام خویش را گم نکنیم و فریب منافقان ظاهرالصلاح را نخوریم، با حجت‌الاسلام علی مکرم‌دوست، کارشناس دینی و سخنران حرم مطهر رضوی، به گفت‌وگو پرداختیم؛ از شما دعوت می‌کنیم تا در ادامه با ما همراه شوید.

‏اسارت؛ سرآغاز روشنگری تمدن‌ساز

حجت‌الاسلام مکرم‌دوست با بیان اینکه ماه صفر دارای ظرفیت عظیم تحولی از حیث معنوی، معرفتی و اجتماعی است، توضیح می‌دهد: در ذهن بسیاری از مردم، این ماه با مصیبت اسارت خاندان سیدالشهدا(ع) گره خورده و رنگ و بوی غم عظمای اسیری خاندان آل‌الله را دارد.

این ماه یادآور رنج‌ها و محنت‌های فراوان یتیمی و غربت بهترین‌های عالم است؛ اما در روی دیگر این سکه، ماجرای اسارت حرم آل‌الله نشان از نور توحید و عظمت والای ایمان دارد. آنجا که زینب کبری(س) با صبوری و استقامت در مقابل مستکبران زمان خود ایستاد و فریاد حقیقت را در عالم طنین‌انداز کرد. آنجا که یک بانوی زخم‌خورده از پا نیفتاد و با ایستادگی در برابر بدترین مردمان زمان، محکم و با صلابت از جبهه حقیقت دفاع کرد.

او در تبیین ابعاد این ایستادگی اضافه می‌کند: با نگاه دقیق خواهیم دریافت که ماجرای با عظمت عاشورا نه تنها در کربلا و صحنه قتلگاه خلاصه نمی‌شود، بلکه اصل ماجرای کربلا مقدمه‌ای بود برای شکل‌گیری صحنه جدال در کاخ یزید. آنجا که عشق و غم عجین می‌شوند و با ایمان، ستیز با ظلم قیام می‌کند. حتماً می‌دانیم که دشمن امام حسین(ع)، خولی و سنان نبودند؛ این‌ها بسیار دون‌پایه‌تر از آن هستند که در مقابل امام قرار بگیرند. بلکه بزرگی ماجرای سال ۶۱ هجری، تقابل با امام کفر است؛ آنجا که امام سجاد(ع) و زینب کبری(س) در مقابل تمام مردم حاضر، با کلمات نورانی و کوبنده، تمام حیثیت، جاه و اعتبار او را تخریب می‌کنند.

‏نقش‌آفرینی کلمات در تغییر سرنوشت تاریخ

حجت‌الاسلام مکرم‌دوست با تأکید بر اینکه مردم غفلت‌زده شام و تمام آزادگان تاریخ، درستی و حقیقت را در میان فریادهای زینب کبری(س) درمی‌یابند، می‌گوید: آن‌ها با اشک چشمانشان بر کارنامه سیاه خود می‌گریند تا شاید راه رفته اشتباهشان جبران گردد. آنجا که با روشنگری امام سجاد(ع) و دختر امیرالمؤمنین(ع)، بر سیاهی دل و باور خویش واقف می‌شوند و در یک مجلس، تمام نقشه‌های چند ده ساله نظام کفر نقش بر آب می‌شود.

ماه صفر یادآور بزرگترین روشنگری تاریخ در حق بهترین‌های عالم است و مردم ما امروز در امتداد آن خط روشن، صریح و کربلایی، مسیر امام حسین(ع) را استمرار می‌بخشند. این درس بزرگی است که عاشقان اهل‌بیت(ع) آموخته‌اند که باید در مقابل ظلم و ستم ایستاد و از حق و حقیقت دفاع کرد.

وی در ادامه با اشاره به اینکه باید در مقابل توطئه‌ها و سخنان زهرآلود دستگاه تبلیغاتی مستکبرین ایستاد، تصریح می‌کند: باید باور کرد که هیچ‌گاه حرف‌های خوب ظالمان نشان از خوبی باطن آن‌ها نیست؛ که به فرموده قرآن؛ آن‌ها عادت دارند که با حرف‌های خوب، ظلم‌های خود را پنهان کنند. یزید تلاش کرد با ارائه سخنان مردم‌پسند، ننگ شهادت امام حسین(ع) را از دامن خود پاک کند و یزیدهای زمانه ما نیز تلاش می‌کنند با کلمات به‌ظاهر درست، گناهان خویش را بپوشانند. خداوند متعال در سوره مبارکه منافقون، آیه ۲۰ می‌فرماید: «اتَّخَذُوا أَيْمَانَهُمْ جُنَّةً فَصَدُّوا عَن سَبيل اللَّه»؛ این‌ها قسم‌های دروغ خود را سپر خویش قرار می‌دهند تا در پشت آن‌ها پنهان شوند و مردم را از راه خدا باز دارند. منافق حرف‌های خوب می‌زند و با همین حرف‌ها در جامعه انحراف ایجاد می‌کند.

‏زخرف القول؛ ابزار مدرن شیاطین برای انحراف

این کارشناس دینی با بیان اینکه یکی از غلط‌ترین حرف‌هایی که بین ما مطرح می‌شود این است که می‌گوییم «حرف باد هواست»، می‌افزاید: حرف می‌تواند تمام سرنوشت انسان را تغییر دهد. خداوند در سوره مبارکه انعام، آیه ۱۱۲ می‌فرماید: «وَكَذَلكَ جَعَلْنَا لكُل نَبيٍّ عَدُوًّا شَيَاطينَ الْإنس وَالْجن يُوحي بَعْضُهُمْ إلَى بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْل غُرُوراً» هر پیامبر و هر انسان خداخواهی در زمین دشمنی دارد که در لباس انسان است ولی در باطن شیطان است. این دشمنان با «زخرف القول غرورا»، یعنی با حرف‌های زیبا و فریبنده، کلمات حقی را برای باطل خود به کار می‌گیرند. ماه صفر یادنگار یک انقلاب در برابر این توطئه شیطان بر روی زمین است. شیاطینی که قصد کرده بودند با شهادت امام حسین(ع) تمام ماجرا را به نفع خود تمام کنند و با تسخیر روایت کربلا، بنیان تاریک دستگاه ظلم را در تاریخ امتداد ببخشند.

او با ذکر مثال‌هایی از تداوم این فریب‌ها در جامعه امروز، توضیح می‌دهد: گاهی شیطان با اغوای یک گناه، آن را در نظر انسان تزیین می‌کند، اما گاهی با یک حرف زیبای فریبنده، گناه را در بین میلیون‌ها نفر رواج می‌دهد. به عنوان مثال، دستگاه تبلیغاتی بنی‌امیه در زمان خودش برای موجه‌سازی خلافت یزید، این حرف را منتشر کرده بود که «عمل مهم نیست و باید دل انسان پاک باشد». این یک حرف به‌ظاهر درست است و انسان‌ها می‌پذیرند، اما در دل این حرف غلط، میلیون‌ها گناه نهفته است. در زمانه ما نیز این حرف را بین بعضی منتشر کرده‌اند که «بدن خودم است و به کسی مربوط نیست»؛ این تفکر باعث شد که در بین برخی، طرز پوشش و کیفیت حضور در اجتماع به کلی تغییر کند.

‏سنت‌گرایی کاذب؛ مانع عقلانیت و هدایت

حجت‌الاسلام مکرم‌دوست با بیان اینکه درس ماه صفر، مبارزه با این ترفند و حیله شیطان است، می‌گوید: انسان مؤمن به شدت مراقبت می‌کند که در زندگی خود حرف‌های شیطانی راه پیدا نکند و وسیله انتشار ابزار منافقین و شیاطین انسی نباشد. یکی از حرف‌هایی که قرآن بسیار به بدی از آن یاد می‌کند، پاسخ اهل کفر به انبیاست. وقتی رسولان الهی به افراد سردرگم می‌فرمودند که ایمان بیاورید، پاسخ می‌دادند: «حَسْبُنَا مَا وَجَدْنَا عَلَيْهِ آبَاءَنَا»؛ ما بر دین پدران خود هستیم. قرآن در ادامه می‌فرماید: «أَوَلَوْ كَانَ آبَاؤُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ شَيْئًا وَلَا يَهْتَدُونَ» (سوره مائده، آیه ۱۰۴)؛ این‌ها از عقل خود استفاده نمی‌کنند و از هدایت بهره‌ای ندارند. امروز نیز وقتی به برخی رو به کار خیر و واجبات دعوت می‌کنیم، می‌گویند «ما از این‌ها نیستیم؛ من تا حالا اهل این کارها نبودم».

ایشان با اشاره به اینکه این منطق، دقیقاً همان استدلال تاریخ است که در برابر حق امروز، به باطل گذشته استناد می‌کند، تصریح می‌کند: خداوند از این پاسخ و این منطق به شدت ناراضی است. درس ماه صفر، مبارزه با حرف‌های گمراه‌کننده و دورکننده از مسیر سعادت است. این ماه علاوه بر اسارت خاندان آل‌الله، رحلت پیامبر(ص) و شهادت امام مجتبی(ع) و امام رضا(ع)، سالروز یک اتفاق تلخ دیگر نیز هست؛ ماجرای تحمیل حکمیت در جنگ صفین و خیانت یاران امیرالمؤمنین(ع) به ایشان که در روزهای ابتدایی ماه صفر سال ۳۷ هجری شکل گرفت. وقتی سپاه حضرت امیر(ع) در نقطه پیروزی بر سپاه معاویه ایستاده بود، معاویه با حیله قرآن‌های بر سر نیزه تلاش کرد تردید ایجاد کند.

‏بصیرت؛ پادزهر سخنوری‌های منافقانه

این کارشناس مذهبی با بیان اینکه آنچه در نهایت ورق کارزار را تغییر داد، سخنرانی یک منافق در سپاه امام علی(ع) به نام «اشعث بن قیس کندی» بود، ادامه می‌دهد: او که از نسل قاتلان اهل‌بیت(ع) بود، با سخنان زیبای فریبنده در دل سپاه شک ایجاد کرد و با استفاده از این ترفند، حکمیت را به امام تحمیل کرد. اگر سخنان اشعث را امروز بشنویم، به ظاهر حرف‌های بدی نبود؛ او دلسوزی می‌کرد که «من از همه به اهل عراق دلسوزترم، من از همه شما نسبت به اهل شام دشمن‌ترم، من از جنگ نمی‌ترسم، من نگران یتیم‌های عراق هستم و...».

با این حرف‌ها در دل سپاه شک ایجاد کرد و حرف‌های خوب خود را سپر نیت شوم خودش قرار داد و باعث گمراهی بسیاری در طول تاریخ شد.

حجت‌الاسلام مکرم‌دوست در پایان این گفت‌وگو، با نگاهی به افق پیش رو می‌گوید: امروز اگر بخواهیم در مسیر حق ثابت‌قدم بمانیم، باید بصیرت را جایگزین ظاهرگرایی کنیم.ماه صفر به ما می‌آموزد که کلمات، بیش از آنکه ابزار بیان باشند، می‌توانند ابزار استحاله باورها باشند.

همان‌طور که امام سجاد(ع) با تبیین حقیقت در کوفه و شام، نقاب از چهره نفاق یزیدی برداشت، ما نیز در زندگی امروز مؤظفیم با تمسک به قرآن و سیره اهل‌بیت(ع)، فریب سخنان آراسته اما توخالی را نخوریم. ان‌شاءالله که بتوانیم با به‌کارگیری این معارف حسینی و استعانت از ظرفیت عظیم ماه صفر، زندگی خود را هر روز بیشتر به تعالی نزدیک کنیم و در گرداب فریب‌های کلامی گرفتار نشویم؛ چرا که راه سعادت، نه در تکرار سنت‌های موروثی غلط، بلکه در بازگشت شجاعانه به حقیقت ناب توحیدی است.