معنویت امام رضا (ع) را نمی‌توان با روایت‌های کلیشه‌ای و آمیخته به خرافه معرفی کرد

عضو شورای عالی حوزه‌های علمیه، گفت: معرفی ابعاد معنوی و ولایی امام رضا (ع) کاری دشوار و تخصصی است و اگر بدون شناخت عمیق و زبان هنری مناسب انجام شود، ممکن است به ظواهر، کلیشه‌ها، خرافات یا برداشت‌های نادرست، فروکاسته شود.

به گزارش آستان‌نیوز، آیت‌الله سید محمد غروی در گفت‌وگویی که به همت دبیرخانه ششمین کنگره جهانی حضرت رضا (ع) در قم و توسط مجمع عالی حکمت اسلامی انجام شد، اظهار کرد: معرفی آداب، رفتار‌های اجتماعی و ویژگی‌های اخلاقی امام رضا (ع) برای مخاطب آسان‌تر است، اما تبیین ابعاد معنوی، مقام امامت و حقیقت ولایت، به شناختی عمیق‌تر و توانایی ویژه‌ای در انتقال مفاهیم نیاز دارد.

وی افزود: هر اندازه موضوع از رفتار‌های ظاهری به مراتب عمیق‌تر معنوی نزدیک شود، کار دشوارتر خواهد شد؛ زیرا این مفاهیم انتزاعی‌اند و برای فهم و بازنمایی آنها، ظرفیت علمی، معنوی و هنری خاصی لازم است.

غروی با تأکید بر ضرورت مرزبندی میان معنویت اصیل و برداشت‌های انحرافی گفت: معرفی معنویت امام رضا (ع) باید به‌دور از خرافه، تصوف‌زدگی و برداشت‌های غیرمستند انجام شود؛ زیرا گاهی مفاهیمی به نام دین و کمالات معنوی مطرح می‌شوند که با حقیقت تعالیم اهل‌بیت (ع) فاصله دارند.

هنر کلیشه‌ای از انتقال معنویت ناتوان است

عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم بیان کرد: نمایش ابعاد معنوی و عرفانی شخصیت‌های بزرگ در آثار هنری، کار هر هنرمندی نیست؛ زیرا هنرمندی که با این جهان معنایی آشنا نباشد، معمولاً تنها شکل‌ها و نشانه‌های ظاهری را بازنمایی می‌کند.

وی افزود: در برخی آثار ساخته‌شده درباره عالمان و شخصیت‌های معنوی، مخاطب با تصاویری تصنعی و کلیشه‌ای روبه‌رو می‌شود و آن تأثیر حقیقی که باید از زندگی و معنویت آن بزرگان دریافت کند، شکل نمی‌گیرد.

غروی ادامه داد: این مشکل درباره بازنمایی شخصیت امام رضا (ع) حساس‌تر است؛ زیرا مقام امامت و ولایت را نمی‌توان با چند تصویر ظاهری، رفتار نمادین یا عبارت احساسی به مخاطب منتقل کرد.

وی تصریح کرد: برای تولید آثار اثرگذار، باید میان عالمان آشنا با معارف رضوی و هنرمندان توانمند ارتباطی جدی برقرار شود تا اثر هنری، در کنار جذابیت، از استحکام محتوایی نیز برخوردار باشد.

سبک زندگی، دروازه‌ای برای شناخت سیره رضوی

این استاد حوزه علمیه قم، سبک زندگی امام رضا (ع) را از قابل‌فهم‌ترین مسیر‌های معرفی آن حضرت دانست و گفت: رفتار‌های اجتماعی، اخلاقی و شیوه مواجهه امام با مردم، حکومت، مخالفان و موجودات دیگر، برای مخاطب ملموس‌تر و پذیرش آن آسان‌تر است.

وی افزود: می‌توان از سبک زندگی رضوی آغاز کرد و مخاطب را به‌تدریج با سطوح عمیق‌تر شخصیت و معارف امام رضا (ع) آشنا ساخت. رفتار حضرت با خدمتگزاران، رعایت کرامت انسان‌ها و آرامش و تدبیر ایشان در برابر شگرد‌های حکومت مأمون، نمونه‌هایی روشن در این زمینه است.

غروی اظهار کرد: حکومت می‌کوشید از حضور امام رضا (ع) برای مشروعیت‌بخشی به خود استفاده کند، اما حضرت با آرامش، هوشمندی و بدون گرفتارشدن در طراحی‌های حکومت، آن تدابیر را نقش بر آب کردند. بازخوانی این بخش از سیره رضوی می‌تواند برای جامعه امروز نیز آموزنده باشد.

«ضامن آهو» نمادی برای انتقال مفاهیم اخلاقی است

عضو شورای عالی حوزه‌های علمیه با اشاره به شهرت امام رضا (ع) به «ضامن آهو» گفت: صرف‌نظر از بررسی سند تاریخی این روایت، تصویری که در فرهنگ عمومی شکل گرفته، ظرفیتی نمادین برای انتقال مجموعه‌ای از مفاهیم اخلاقی است.

وی افزود: این تعبیر، امام رضا (ع) را پناه موجودات و جلوه‌ای از رحمت و مهربانی معرفی می‌کند و نشان می‌دهد که رفتار اخلاقی در سیره رضوی به روابط میان انسان‌ها محدود نمی‌شود، بلکه نوع مواجهه با حیوانات و دیگر مخلوقات را نیز دربرمی‌گیرد.

غروی ادامه داد: فراگیری شعرها، تصاویر و مضامین هنری مرتبط با این مفهوم نشان می‌دهد که یک نماد درست، چگونه می‌تواند مفاهیم اخلاقی عمیق را برای عموم مردم قابل درک و ماندگار کند.

وی تأکید کرد: استفاده از نماد‌ها زمانی ارزشمند است که به انتقال حقیقت کمک کند، نه آن‌که جای تحقیق و شناخت عمیق را بگیرد یا به زمینه‌ای برای گسترش خرافات تبدیل شود.

معارف رضوی باید واقعی و اثرگذار بازنمایی شود

غروی در جمع‌بندی سخنان خود گفت: معرفی امام رضا (ع) باید از سطح تولیدات تصنعی و تکراری فراتر رود و به بازنمایی واقعی سبک زندگی، کرامت انسانی، تدبیر اجتماعی، رفتار حکیمانه و معنویت اصیل آن حضرت برسد.

وی خاطرنشان کرد: این هدف با همکاری عالمان، پژوهشگران، نویسندگان، هنرمندان و فعالان رسانه‌ای محقق می‌شود؛ افرادی که هم حقیقت معارف رضوی را بشناسند و هم بتوانند آن را با زبانی قابل فهم، صادقانه و اثرگذار به جامعه منتقل کنند.