سیره رضوی؛ الگویی برای خنثی‌سازی جنگ شناختی

به گزارش آستان‌نیوز، بیست‌ودومین پیش‌نشست ششمین کنگره جهانی حضرت رضا (ع) با موضوع «حقوق و کرامت انسانی در تعالیم تمدنی اهل‌بیت (ع) با تأکید بر آموزه‌های امام رضا (ع)» و عنوان «جنگ شناختی در کلام و سیره امام رضا (ع)»، به همت دبیرخانه کنگره جهانی حضرت رضا (ع) و با همکاری مجمع عالی حکمت اسلامی، برگزار شد.

در این نشست، حجت‌الاسلام‌والمسلمین دکتر علیرضا قائمی‌نیا، عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، به ارائه بحث پرداخت، حجت‌الاسلام‌والمسلمین دکتر علی راد به‌عنوان ناقد دیدگاه‌های مطرح‌شده را بررسی کرد و دکتر بابایی دبیری علمی نشست را برعهده داشت.

جنگ شناختی؛ نبردی برای تصاحب ذهن‌ها

حجت‌الاسلام‌والمسلمین دکترعلیرضا قائمی‌نیا، جنگ شناختی را تلاشی سازمان‌یافته برای تأثیرگذاری بر ذهن، ادراک، باور و فرایند تصمیم‌گیری انسان‌ها دانست و گفت: در این نوع نبرد، ذهن انسان‌ها میدان اصلی و اطلاعات، معنا و چارچوب‌های تفسیری مهم‌ترین ابزار‌های تأثیرگذاری هستند.

وی با تأکید بر اینکه جنگ شناختی پدیده‌ای مختص دوران معاصر نیست، افزود: شرایط سیاسی عصر مأمون، پذیرش ولایت‌عهدی و حضور گسترده امام رضا (ع) در مناظرات، زمینه‌ای ویژه برای مواجهه شناختی آن حضرت با دستگاه عباسی فراهم کرد.

قائمی‌نیا اظهار کرد: مأمون با پیشنهاد ولایت‌عهدی در پی کنترل امام رضا (ع) و القای هم‌سویی اهل‌بیت (ع) با خلافت عباسی بود، اما آن حضرت با گفتار، رفتار و مناظرات خود این مهندسی ادراک را خنثی کرد.

تفکیک مرجعیت معرفتی از قدرت سیاسی

وی تفکیک مرجعیت معرفتی از قدرت اجرایی را از راهبرد‌های امام رضا (ع) برشمرد و گفت: آن حضرت نشان داد برخورداری از قدرت سیاسی، لزوماً به معنای صلاحیت هدایت فکری و دینی جامعه نیست.

این عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی افزود: امام رضا (ع) با بازتعریف مفهوم امامت و تبیین تفاوت امام با خلیفه، مشروعیت معرفتی دستگاه عباسی را به چالش کشید و مانع مصادره جایگاه اهل‌بیت (ع) از سوی حکومت شد.

قائمی‌نیا همچنین روایت‌سازی را یکی از ابزار‌های مهم جنگ شناختی دانست و تصریح کرد: بسیاری از روایات و مناظرات امام رضا (ع)، افزون بر محتوای اعتقادی، در بستر سیاسی و اجتماعی عصر آن حضرت قابل تحلیل است.

ضرورت نوآوری در مطالعات رضوی

حجت‌الاسلام‌والمسلمین دکتر علی راد نیز طرح موضوع جنگ شناختی در کلام و سیره امام رضا (ع) را ایده‌ای نوآورانه دانست و گفت: مطالعات رضوی با وجود گسترش کمی، همچنان با چالش‌هایی مانند تکرار موضوعات، کمبود نوآوری و فقر ایده‌های تازه روبه‌روست.

وی افزود: این موضوع می‌تواند زمینه شکل‌گیری پژوهش‌های میان‌رشته‌ای با بهره‌گیری از علوم شناختی، تاریخ سیاسی، معناشناسی، مطالعات فرهنگی و حدیث‌پژوهی را فراهم کند و افق تازه‌ای برای بازخوانی میراث رضوی بگشاید.

راد با بیان اینکه این الگو قابلیت تعمیم به سراسر تاریخ امامت را دارد، اظهار کرد: آموزه امامت همواره در معرض مواجهه‌های شناختی بوده و می‌توان این رویکرد را در بررسی سیره پیامبر اکرم (ص)، امیرالمؤمنین (ع) و دیگر ائمه اطهار (ع) نیز به کار گرفت.

ضرورت تفکیک جنگ شناختی از دفاع شناختی

وی بر ضرورت تمایز میان «جنگ شناختی» و «دفاع شناختی» تأکید کرد و گفت: امام رضا (ع) در بسیاری از موارد در جایگاه مدافع حقیقت قرار داشت و با تبیین امامت، رفع ابهام و پاسخ به شبهات، از هویت معرفتی شیعه دفاع می‌کرد.

راد افزود: مناظراتی که مأمون برپا می‌کرد، تنها جلساتی علمی نبود، بلکه با هدف به چالش کشیدن علم امام رضا (ع) و تضعیف مبنای الهی امامت برگزار می‌شد؛ بااین‌حال، نتیجه این مناظرات تثبیت مرجعیت علمی و معرفتی آن حضرت بود.

وی در پایان خاطرنشان کرد: دفاع شناختی امام رضا (ع) مانع از آن شد که دستگاه عباسی، مفهوم امامت و هویت شیعی را مطابق اهداف خود بازتعریف کند.