‏پیرو واقعی پیامبر (ص) در میدان عمل شناخته می‌شود

‏ آقای تهرانی در آستانه سالروز رحلت پیامبر اکرم (ص) و شهادت امام حسن مجتبی (ع) چگونه می‌توان حقیقت پیروی از سیره نبوی را در زندگی امروز جاری ساخت؟

آیه ۸۳ سوره مبارکه نحل به تبیین مفهوم شناخت نعمت و ناسپاسی در برابر آن پرداخته است. قرآن کریم در این آیه شریفه می‌فرماید: «یَعْرِفُونَ نِعْمَتَ اللَّهِ ثُمَّ یُنْکِرُونَهَا وَأَکْثَرُهُمُ الْکَافِرُونَ» (نعمت خدا را می‌شناسند، اما سپس آن را انکار می‌کنند و بیشترشان ناسپاس‌اند). در ذیل این آیه، روایتی از امام حسین (ع) نقل شده که وقتی آیه ولایت یعنی آیه ۵۵ سوره مبارکه مائده نازل شد: «إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلَاةَ وَیُؤْتُونَ الزَّکَاةَ وَهُمْ رَاکِعُونَ» (سرپرست شما فقط خداست و پیامبر او و کسانی که ایمان آورده‌اند؛ همان کسانی که نماز را برپا می‌دارند و در حال رکوع زکات می‌دهند)، برخی از افراد با وجود اقرار به صداقت پیامبر (ص)، در مقام تسلیم و عمل، از پذیرش سفارش‌های آن حضرت سر باز زدند. این رویداد تاریخی نشان می‌دهد که پذیرش درگاه نبوی، صرفاً یک تمایل ذهنی نیست، بلکه تسلیم محض در برابر دستورات الهی و جانشینی پیامبر است. بزرگداشت ۲۸ صفر زمانی معنای واقعی می‌یابد که انسان نعمت رهبری الهی را بشناسد و در رفتار روزمره خود آن را انکار نکند.

‏چرا شناخت محبان صادق از میان گروه‌های مختلف مدعی همراهی با خاندان پیامبر (ص) اهمیت دارد؟

ارزیابی نسبت خود با مکتب پیامبر (ص) از باب خودشناسی اهمیت حیاتی دارد. تمام کسانی که ابراز علاقه می‌کنند در یک رتبه نیستند. در کلام امام صادق (ع)، علاقه‌مندان به خاندان پیامبر به سه دسته تقسیم می‌شوند و تنها یک گروه که ظاهر و باطن زندگی‌شان با کلام و سیره معصومین انطباق دارد، مورد تأیید کامل هستند. همچنین در کلام حضرت امیرالمؤمنین (ع) آمده است که فرامین پیامبر معیار نجات است و ادعای بدون عمل می‌تواند انسان را به توهم همراهی دچار کند؛ بنابراین در ایام متعلق به پیامبر اعظم (ص) و امام حسن مجتبی (ع)، هر فرد مسلمان باید ملاک‌های سنجش صادقانه را بررسی کند تا ببیند آیا رفتار، تمایلات، حیات و ممات او از سیره نبوی اخذ شده است یا صرفاً دچار رجا و امیدواری بی‌اساس است.

‏روایات اسلامی چه گروه‌بندی موشکافانه‌ای از مدعیان تعلق خاطر به مکتب اهل‌بیت (ع) ارائه می‌دهند؟

در روایتی از امام کاظم (ع) خطاب به ابن‌بکیر، رفتار مدعیان دین‌داری در آزمون‌های اجتماعی به چهار گروه تقسیم شده است. گروه نخست کسانی هستند که از سر مودت، صداقت و پایداری، حقایق را تصدیق کرده و جان خود را در این راه بذل می‌کنند. گروه دوم کسانی هستند که آنچه به زبان می‌آورند در قلبشان حقیقت ندارد و تنها برای کسب ثروت، شهرت و احترام اجتماعی، خود را به پیامبر (ص) و اهل‌بیت (ع) منتسب می‌کنند. گروه سوم در بزنگاه‌ها به مسیر حق خیانت می‌کنند و گروه چهارم کسانی هستند که با اندک مال دنیا، تمام ارزش‌های الهی را زیر پا می‌گذارند؛ همان‌گونه که در تاریخ، دنیاطلبان در برابر امام حسین (ع) و امام حسن (ع) ایستادند. بازخوانی این روایت در آستانه ۲۸ صفر به ما یادآور می‌شود که نباید دین را ابزاری برای منافع دنیوی قرار دهیم، بلکه باید عیار صداقت خود را در عمل بسنجیم.

‏در تعالیم رسول گرامی اسلام (ص) شرط اصلی بهره‌مندی از ثمرات توحید و پاداش‌های اخروی چیست؟

فردی بادیه‌نشین خدمت پیامبر اکرم (ص) رسید و پرسید آیا بهشت بهایی دارد؟ حضرت فرمودند بله، بهای آن عبارت است از ذکر لا اله الا الله. وقتی آن مرد از حقیقت اخلاص در این ذکر پرسید، رسول خدا (ص) فرمودند: «الْعَمَلُ بِمَا بُعِثْتُ بِهِ فِی حَقِّهِ وَ حُبُّ أَهْلِ بَیْتِی» (عمل کردن به آنچه من بر اساس حق به آن مبعوث شده‌ام و دوستی اهل‌بیتم). همچنین در تفاسیر معتبر از جمله تفسیر کشاف زمخشری و تفسیر کبیر فخر رازی ذیل آیه مودت، از پیامبر نقل شده است: «مَنْ مَاتَ عَلَى حُبِّ آلِ مُحَمَّدٍ مَاتَ شَهِیدًا... مَنْ مَاتَ عَلَى حُبِّ آلِ مُحَمَّدٍ مَاتَ مَغْفُورًا لَهُ» (هر کس بر محبت آل محمد بمیرد، شهید مرده است و هر کس بر محبت آل محمد بمیرد، آمرزیده شده است). این احادیث نشان می‌دهند که توحید واقعی و محبت نبوی، جریانی جدانشدنی از عمل به سنت پیامبر و تسلیم در برابر هدایتگران الهی است.

‏محب صادق در میدان عمل و رفتار‌های روزمره چه ویژگی‌های تمایزبخشی نسبت به دیگران دارد؟

یکی از اصلی‌ترین شاخص‌های محب صادق، بی‌رغبتی به دنیازدگی و انگیزه بالا در بندگی خداست. پیرو واقعی پیامبر (ص) و امام حسن (ع) در انجام تکالیف الهی دچار کسالت، اجبار و بی‌حوصلگی نمی‌شود. بندگی خدا منحصر به مناسک ظاهری نیست، بلکه خردورزی، تفکر، فهم عمیق دین و اداکردن حقوق مؤمنان از برترین مراتب عبادت است. پیامبر اکرم (ص) و امام مجتبی (ع) مظهر کرم، زهد و رعایت حقوق مردم بودند؛ بنابراین کسی که در ۲۸ صفر به عزاداری می‌پردازد، باید نشانه آن را در سخاوتمندی، گره‌گشایی از کار مردم و پرهیز از دنیاپرستی در زندگی شخصی و شغلی خود نشان دهد.

‏چرا در منطق دینی اتکا به آرزو‌های بدون عمل نافرجام شمرده شده و بر حرص ورزیدن در کثرت عمل صالح تاکید می‌شود؟

براساس بیان حضرت امام هادی (ع): «النَّاسُ فِی الدُّنْیَا بِالأَمْوَالِ وَفِی الآخِرَةِ بِالأَعْمَالِ» (مردم در دنیا با اموال سر و کار دارند و در آخرت با اعمال). همچنین خداوند در آیه ۱۱۰ سوره مبارکه کهف می‌فرماید: «فَمَنْ کَانَ یَرْجُو لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْیَعْمَلْ عَمَلًا صَالِحًا» (پس هر کس که به دیدار پروردگارش امید دارد، باید عملی شایسته انجام دهد). عمل صالح عملی است که بر پایه ایمان، منطبق بر دستورات پیامبر و همراه با اخلاص باشد. امیرالمؤمنین (ع) همواره بر کثرت و مداومت در عمل صالح تأکید می‌فرمودند، زیرا مقبولیت عمل درگاه الهی اهمیت دارد. در آستانه سالروز رحلت پیامبر اعظم (ص) و شهادت امام حسن مجتبی (ع)، پیام اصلی مکتب نبوی به انسان امروز این است که از امید‌های متوهمانه و بدون پشتوانه رفتاری فاصله بگیرد، با حرص و اشتیاق به دنبال جمع‌آوری حسنات و خدمت به خلق باشد و عیار محبت خود را در پایبندی عملی به سنت پیامبر به اثبات برساند.