ظرفیت‌های تازه «سیره عملی پیامبر (ص)» برای مطالعات بین‌رشته‌ای و دیپلماسی فرهنگی بررسی شد

به گزارش آستان‌نیوز، نخستین نشست از سلسله نشست‌های علمی «جلوه‌ای از مقام نبوی (ص) در آینه آثار بنیاد» با عنوان «السیرة العملیة للنبی المصطفی (ص)؛ آنچه هست، آنچه نیست، آنچه می‌تواند باشد»، سه‌شنبه سوم شهریورماه به همت بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی در تالار شیخ طوسی (ره) این بنیاد برگزار شد. دبیری علمی این نشست را حجت‌الاسلام دکتر مهدی مردانی گلستانی، بر عهده داشت.

در این نشست، حجت‌الاسلام احمد ترابی، استاد حوزه و دانشگاه و از دست‌اندرکاران تدوین کتاب «سیره عملی پیامبر اسلام» و دکتر محمد باغستانی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، به بررسی ظرفیت‌های علمی اثر، کاستی‌های قابل تکمیل و زمینه‌های بهره‌برداری گسترده‌تر از آن پرداختند.

سیره نبوی باید در متن زندگی جامعه جاری شود

حجت‌الاسلام احمد ترابی با اشاره به ضرورت استفاده عملی از آثار پژوهشی مرتبط با پیامبر اکرم (ص) گفت: تولید کتاب و پژوهش درباره سیره نبوی نباید به انتشار اثر و حضور آن در کتابخانه‌ها محدود بماند، بلکه باید با برنامه‌ریزی علمی و فرهنگی، زمینه حضور این آموزه‌ها در متن جامعه فراهم شود.

وی تأکید کرد: سیره پیامبر اکرم (ص) باید بتواند به برنامه‌ای برای زندگی فردی و اجتماعی تبدیل شود و تحقق این هدف نیز نیازمند تکمیل پژوهش‌ها و انجام مطالعات علمی جدید بر پایه آثار موجود است.

ترابی همچنین با یادآوری نقش نام‌گذاری «سال پیامبر اعظم (ص)» از سوی رهبر شهید حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای (قدس‌الله نفسه‌الزکیه) در شکل‌گیری مجموعه‌ای از آثار درباره رسول خدا (ص)، از تلاش مدیران و پژوهشگرانی که در سال‌های گذشته زمینه تدوین این آثار را فراهم کردند، قدردانی کرد.

وی برگزاری نشست‌های علمی پیرامون آثار منتشرشده را اقدامی در جهت بازخوانی و فعال‌سازی ظرفیت این پژوهش‌ها دانست و افزود: یک اثر علمی نباید پس از انتشار، پایان‌یافته تلقی شود؛ بلکه می‌تواند نقطه آغاز پژوهش‌ها و مطالعات گسترده‌تر باشد.

پیشنهاد مطالعات بین‌رشته‌ای درباره سیره پیامبر اکرم (ص)

این استاد حوزه و دانشگاه، یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های کتاب «سیره عملی پیامبر اسلام» را قابلیت استفاده از آن در مطالعات بین‌رشته‌ای دانست و پیشنهاد کرد بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی این اثر را به بستری برای همکاری میان حوزه و دانشگاه تبدیل کند.

ترابی همچنین با بیان اینکه بسیاری از ابواب و موضوعات این کتاب با رشته‌های مختلف علمی ارتباط دارند، گفت: می‌توان گروه‌هایی متشکل از متخصصان حوزه‌ها و رشته‌های گوناگون تشکیل داد تا هر بخش از کتاب را از منظر دانش تخصصی مرتبط بررسی و یافته‌های خود را به متن موجود بیفزایند.

وی افزود: حاصل چنین فرایندی می‌تواند اثری جامع‌تر و کارآمدتر باشد که نه‌تنها برای پژوهشگران سیره نبوی، بلکه برای محققانی که در پی پیوند مطالعات اسلامی با دانش‌های مختلف دانشگاهی و تجربی هستند نیز به یک منبع مرجع تبدیل شود.

اثری متفاوت در سیره‌نگاری معاصر

در ادامه، دکتر محمد باغستانی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی نیز، با نگاهی تحلیلی و انتقادی به بررسی کتاب پرداخت و در کنار بیان برخی نکات قابل تکمیل، ظرفیت‌ها و امتیازات ساختاری اثر را تشریح کرد.

وی با اشاره به انتشار آثار متعدد درباره پیامبر اکرم (ص) در سال‌های گذشته گفت: این کتاب در وضعیت کنونی نیز دارای ارزش علمی قابل توجهی است و می‌توان از آن به عنوان نمونه‌ای از سیره‌نگاری جدید یاد کرد.

باغستانی یکی از امتیازات مهم اثر را گردآوری و ارائه ابعاد مختلف سیره پیامبر اکرم (ص) در یک مجموعه دانست و افزود: این ویژگی، کتاب را از بسیاری از آثار سنتی سیره‌نگاری که از قرون نخست اسلامی تاکنون شکل گرفته‌اند، متمایز می‌کند و امکان مشاهده تصویری چندبعدی از سیره حضرت را در اختیار مخاطب قرار می‌دهد.

وی در عین حال، پیشنهاد کرد: در چاپ‌های بعدی، برخی مباحث روش‌شناختی و توضیحات علمی مورد نیاز به مقدمه کتاب افزوده شود تا مبانی تدوین اثر، شیوه استفاده از منابع و منطق انتخاب و تنظیم مطالب برای پژوهشگران روشن‌تر شود.

ظرفیتی برای گفت‌وگوی علمی با اهل سنت

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در بخش دیگری از سخنانش، این کتاب را دارای ظرفیت استفاده در عرصه دیپلماسی فرهنگی دانست و گفت: با توجه به استفاده از منابع مختلف اسلامی در تدوین اثر، می‌توان آن را به بستری برای تعامل و گفت‌وگوی علمی با عالمان و مراکز علمی اهل سنت تبدیل کرد.

باغستانی پیشنهاد کرد: نشست‌هایی برای معرفی و بررسی کتاب در مراکز علمی اهل سنت داخل کشور برگزار شود و در صورت فراهم شدن زمینه علمی، امکان بهره‌گیری از آن به عنوان متن آموزشی نیز، مورد بررسی قرار گیرد.

وی این ظرفیت را از منظر تقویت وحدت اسلامی نیز مهم ارزیابی کرد و افزود: اثری درباره سیره پیامبر اکرم (ص) که بر منابع مورد توجه مذاهب مختلف اسلامی تکیه دارد، می‌تواند فراتر از کارکرد پژوهشی خود، زمینه‌ای برای گفت‌و‌گو و هم‌افزایی علمی در جهان اسلام، باشد.

از انتشار یک کتاب تا شکل‌گیری مرکز مطالعات سیره نبوی

باغستانی همچنین پیشنهاد کرد فعالیت‌های بنیاد پژوهش‌های اسلامی در حوزه سیره نبوی به انتشار آثار محدود نماند و ظرفیت علمی ایجادشده پیرامون این کتاب، زمینه توسعه فعالیت‌های ملی و بین‌المللی در این عرصه را فراهم کند.

وی برگزاری کنگره‌های بین‌المللی دوره‌ای درباره سیره پیامبر اکرم (ص)، ایجاد زمینه حضور و گفت‌وگوی پژوهشگران مسلمان و غیرمسلمان و طراحی جایزه‌ای بین‌المللی برای آثار برجسته سیره‌پژوهی را از جمله ظرفیت‌های پیش‌رو برشمرد.

به گفته باغستانی، توسعه این فعالیت‌ها می‌تواند در نهایت به شکل‌گیری یک مرکز تخصصی مطالعات سیره پیامبر اکرم (ص) بینجامد؛ مرکزی که علاوه‌بر تولید و توسعه دانش، زمینه ارتباط و گردهمایی پژوهشگران این حوزه در سطح ملی و بین‌المللی را نیز فراهم کند.