از میراث عالمان تا کتابخانه‌های وقفی در پرتوی بارگاه رضوی

به گزارش آستان نیوز، وقتی فهرست بلندبالای نام واقفان صحن و سرای رضوی را ورق می‌زنیم، نام عالمان برجسته‌ای به چشم می‌خورد که ارادت خالصانه‌شان به پیشگاه امام رئوف (ع) از یک طرف و توجه آنها به گسترش علم و دانایی از طرف دیگر، زمینه‌ساز راه‌اندازی کتابخانه‌های وقفی در گوشه و کنار کشور شده است؛ کتابخانه‌هایی که هر کدام چراغی برای ماندگاری نام این بزرگمردان و روشنایی مسیر معرفت است. در ادامه، به مناسبت گرامی‌داشت «روز وقف»، شما را با منتخبی از کتابخانه‌های وقفی آستان قدس رضوی که توسط علما و فضلا وقف شده و زیر نظر سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی در شهر‌های مختلف فعالیت می‌کنند، آشنا می‌کنیم.

کتابخانه جامع گوهرشاد

کتابخانه جامع گوهرشاد حرم مطهر رضوی با وقفیات مرحوم سیدسعید طباطبایی نایینی از جمله پنج هزار نسخه خطی، چاپ سنگی و کتاب چاپی، در سال ۱۳۳۲، بنیان نهاده شده است. این کتابخانه از سال ۱۳۸۹ باتوجه به افزایش تقاضای مراجعان برای بهره‌مندی از معارف اهل بیت (ع) و نیز اهتمام بیشتر به اجرای نیت واقف آن، با عنوان جدید «کتابخانه تخصصی اهل بیت (ع)» پذیرای زائران و مجاوران است. البته از ابتدای سال ۱۴۰۰ با توجه به قرار گرفتن کتابخانه تخصصی و شبانه‌روزی اهل بیت (ع) و همچنین کتابخانه تخصصی حضرت رضا (ع) در مسیر پروژه زیر سطحی بست شیخ بهایی حرم مطهر، این کتابخانه‌ها تا زمان ساخت بنای جدید، به‌صورت موقت به محل سالن اجتماعات دانشگاه علوم اسلامی رضوی واقع در صحن امام حسن مجتبی (ع) انتقال یافته است. امید است تا پایان سال ۱۴۰۵، این پروژه به پایان برسد و کتابخانه جامع گوهرشاد در ساختمان جدید افتتاح شود.

این کتابخانه هم‌اکنون دارای سه هزار و ۹۱۹ نسخه خطی، سه هزار و ۵۴۵ نسخه چاپ سنگی، بیش از ۱۳۰ هزار نسخه کتاب چاپی، ۱۷۰۰ لوح فشرده، ۱۲۰۰ نسخه پایان‌نامه و افزون بر ۱۵۰ هزار نسخه کتاب الکترونیکی با محوریت موضوعی سیره و معارف اهل بیت (ع) است.

کتابخانه و موزه وزیری یزد

حجت‌الاسلام والمسلمین سیدعلی محمد وزیری موسوی، کتابخانه وزیری را در سال ۱۳۳۴ با اهدای نسخه‌های خطی و کتاب‌های چاپی خود در دهلیز شمالی مسجد جامع یزد بنیان نهاد. وی ۱۴ سال بعد یعنی در سال ۱۳۴۸ نیز این کتابخانه را با منابع مطالعاتی آن وقف آستان قدس رضوی کرد. کتابخانه وزیری پس از پیروزی انقلاب اسلامی بسیار توسعه پیدا کرده و اکنون در قالب کتابخانه و موزه وزیری به اهل علم و فرهنگ خدمات‌رسانی می‌کند. این کتابخانه دارای پنج هزار و ۴۷۹ نسخه خطی، ۶ هزار و ۲۴۹ کتاب چاپ سنگی، بیش از ۲۶۶ هزار نسخه کتاب چاپی و سه هزار و ۲۸۴ منبع دیداری و شنیداری و همچنین بیش از ۳۲ هزار و ۶۰۰ عضو است.

کتابخانه امام رضا (ع) کرمانشاه

آیت‌الله عبدالجلیل جلیلی نیز کتابخانه امام رضا (ع) کرمانشاه را در سال ۱۳۴۹ وقف بارگاه ملکوتی رضوی کرد. این کتابخانه پس از پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۸۰ افتتاح و در دوران فعالیت خود شاهد تحولاتی نظیر احداث ساختمان جدید بوده و در حال حاضر نیز با دارابودن ۴۷۸ نسخه خطی، ۱۲۳ کتاب چاپ سنگی و ۳۴ هزار و ۸۹۷ نسخه کتاب چاپی، پذیرای افزون بر ۱۱ هزار عضو کتاب‌دوست است.

کتابخانه امام رضا (ع) بروجرد

آیت‌الله محمد بروجردی (ره)، از دیگر علمای کشور است که بنیانگذار کتابخانه وقفی در آستان قدس رضوی شده است.

وی کتابخانه امام رضا (ع) بروجرد را در سال ۱۳۶۸ در این شهرستان در استان لرستان احداث و برای استفاده عموم، وقف حرم مطهر حضرت ثامن الحجج (ع) کرد. این کتابخانه با برخورداری از ۴۵ هزار و ۶۶۹ نسخه کتاب چاپی در بخش‌های گوناگون میزبان بیش از ۱۹ هزار و ۷۰۰ عضو است.

کتابخانه علامه شیخ شوشتری (ره) شوشتر

در ادامه این مسیر نیک‌اندیشانه، علامه شیخ شوشتری (ره) با وقف کتابخانه‌اش در سال ۱۳۷۴ بر آستان قدس رضوی، کتابخانه بزرگی را در خوزستان بنیان گذاشته است. این کتابخانه در دو قسمت ساختمان جدید و قدیمی با بخش‌های مختلف به مراجعان خدمات‌رسانی می‌کند. در واقع، این مجموعه وقفی دربردارنده بیت علامه شیخ شوشتری (ره) است که بخشی از آن شامل کتابخانه و اتاق شخصی وی می‌شود. کتابخانه علامه شیخ شوشتری (ره) نیز دارای ۳۳۰ نسخه خطی، ۲۶۲ کتاب چاپ سنگی، بیش از ۳۶ هزار و ۸۰۰ نسخه کتاب چاپی و ۹۱۵ منبع دیداری و شنیداری و افزون بر ۱۳ هزار و ۵۰۰ عضو است.

کتابخانه آیت‌الله حکیم (ره) تهران

کتابخانه آیت‌الله سیدمحمدتقی حکیم (ره) از جمله کتابخانه‌های وقفی آستان قدس رضوی در تهران است. این کتابخانه در سال ۱۳۷۵، به همت آیت‌الله حکیم (ره) و همسر وی، حاجیه خانم مرضیه حکیم که واقف ملک کتابخانه هستند، در منطقه نیاوران پایتخت آغاز به فعالیت کرد.

در این میان، در سال ۱۳۷۹ طبق خواسته حاجیه خانم حکیم، کتابخانه وقف آستان قدس رضوی شد و تمامی نسخه‌های خطی، چاپ سنگی و کتاب‌های چاپی و وسایل کتابخانه نیز توسط این بزرگمرد به آن افزوده شد. پس از انجام اقدامات توسعه‌ای کتابخانه حکیم با خریداری منزل مجاور آن و ساخت بنای جدید، این کتابخانه وقفی از سال ۱۳۹۳ فعالیت خود را در ساختمانی ۶ طبقه با برخورداری از بخش‌های مختلف ادامه داد.

اکنون کتابخانه آیت‌الله سیدمحمدتقی حکیم (ره) با برخورداری از ۱۹۷ نسخه خطی، ۳۸۸ کتاب چاپ سنگی، ۴۱ هزار و ۲۵۶ نسخه کتاب چاپی به بیش از هشت هزار و ۶۰۰ عضو خود خدمات‌رسانی می‌کند.

کتابخانه حسینیه امام رضا (ع) مشهد

همچنین آیت‌الله واعظ طبسی (ره)، تولیت فقید آستان قدس رضوی، کتابخانه حسینیه امام رضا (ع) مشهد را در سال ۱۳۷۹، با هدف تقویت اصول و مبانی دینی و اعتقادی جوانان و اشاعه معارف اهل بیت (ع)، وقف این آستان ملکوتی کرده است. در حال حاضر، این کتابخانه با برخورداری از ۳۰ هزار و ۹۶۹ نسخه کتاب چاپی میزبان بیش از ۱۲ هزار و ۲۰۰ عضو است.

گفتنی است، مجتمع فرهنگی وحید و کتابخانه امام رضا (ع) شهرستان میبد استان یزد، وقف‌شده توسط دکتر محمدرضا وحیدی مهرجردی و مجتمع فرهنگی، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد امام رضا (ع) شهر سوق استان کهگیلویه و بویراحمد، وقف‌شده توسط سیدعلی موسوی‌نژاد، از دیگر کتابخانه‌های وقفی زیر مجموعه سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، به شمار می‌آید.