«جایزه ادبی هشت» میزبان ۲ هزار و ۵۵۹ اثر در بخش «قلم جوان»

به نظر می‌رسد یکی از اهداف اصلی این رویداد، فاصله‌گرفتن از بیان مستقیم و شعاری مفاهیم دینی و رسیدن به زبان داستان و تجربه انسانی است. این ظرفیت را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

وقتی مفاهیم و معارف رضوی در قالب داستان و از دل تجربه زیسته انسان روایت شوند، مخاطب ارتباط بسیار عمیق‌تری با آنها برقرار می‌کند. اساساً بسیاری از آموزه‌های حضرت رضا (ع) با فطرت انسانی پیوند دارند و وقتی این مفاهیم با زبان درست، زیبا و هنرمندانه عرضه شوند، مخاطب فارغ از مرز‌های فرهنگی و جغرافیایی به آنها گرایش پیدا می‌کند.

این همان حقیقتی است که در کلام حضرت رضا (ع) نیز موردتأکید قرار گرفته است؛ اگر مردم زیبایی‌های سخنان اهل‌بیت (ع) را بشناسند، از آنها پیروی خواهند کرد. ادبیات داستانی یکی از بهترین ظرفیت‌ها برای نشان‌دادن همین زیبایی‌هاست؛ نه با زبان موعظه مستقیم، بلکه در دل‌زندگی، انتخاب‌ها، روابط و تجربه‌های انسانی.

یکی از دغدغه‌های جدی در جشنواره‌های موضوعی، افتادن نویسندگان در دام شعارزدگی و تکرار است. در جریان داوری چقدر با فرم‌های خلاقانه و صدا‌ها و قلم‌های تازه روبه‌رو شدید؟

خوشبختانه جریان داوری نشان داد که با یک پدیده کاملاً عینی و با طنین صدا‌هایی تازه و جسور در ادبیات داستانی روبه‌رو هستیم. در بخش‌های مختلف، نویسندگان جوان با رویکردها، زبان‌ها و شیوه‌های روایی متفاوتی وارد میدان شده بودند و این تنوع برای داوران بسیار جذاب بود.

در بسیاری از آثار، کلیشه‌های رایج شکسته شده بود. حتی با داستان‌هایی مواجه شدیم که از فرم‌های بسیار خلاقانه و گاه آوانگارد استفاده کرده بودند و همین ویژگی توجه جدی اعضای هیئت داوری را جلب کرد. بر همین اساس نیز برخی از این آثار در بخش‌های ویژه ایده‌پردازی و خلاقیت موردتوجه قرار گرفتند.

سطح کیفی آثار خوب و تعداد آنها نیز قابل‌توجه بود؛ به‌گونه‌ای که جلسات داوری بسیار مفصل و طولانی شد. تنوع آرا و اختلاف‌نظر‌های جدی میان داوران نیز خود نشانه‌ای از گستردگی، تنوع و عیار قابل اعتنای داستان‌های رسیده بود. این اتفاق برای ما بسیار امیدوارکننده است، زیرا نشان می‌دهد نسل تازه‌ای از نویسندگان در حال تجربه‌کردن شیوه‌های متفاوت روایت در حوزه ادبیات رضوی است.

رسم خادمی در این آستان مقدس ایجاب می‌کند سرمایه‌های ادبی پس از تجلیل رها نشوند. مؤسسه برای ارتقای استعداد‌های نوظهور و تکمیل داستان‌های مستعد چه برنامه‌ای دارد؟

یکی از مهم‌ترین کارکرد‌های جشنواره، شناسایی و کشف استعداد است. اگر یک جشنواره تنها به انتخاب برگزیدگان، اهدای جایزه و برگزاری اختتامیه محدود شود و پس از آن نویسنده به حال خود رها شود، اتفاق ماندگاری شکل نمی‌گیرد. نگاه مؤسسه این است که در خود جایزه متوقف نشویم.

برای ۱۵ نفر از برگزیدگان بخش «قلم جوان» که امتیاز‌های بالایی کسب کرده‌اند، دوره تخصصی آموزش ادبیات داستانی با حضور چهره‌های برجسته و مدرسان تراز اول کشور برگزار خواهیم کرد تا مسیر رشد آنها پس از جشنواره ادامه پیدا کند.

ازسوی‌دیگر، در میان آثار رسیده با داستان‌هایی مواجه شدیم که ظرفیت بسیار خوبی برای حضور در مجموعه داستان‌های کوتاه رضوی داشتند؛ اما به دلایل فنی نتوانستند در مرحله نهایی داوری قرار گیرند. بعضی از این آثار از ایده‌های بسیار خوبی برخوردار بودند، اما نویسنده نیاز دارد مدتی در کنار یک استاد حرفه‌ای روی ساختار، روایت یا ویرایش اثر کار کند.

این استعداد‌ها را رها نخواهیم کرد. برنامه ما این است که زمینه همراهی استادان با این نویسندگان فراهم شود تا آثارشان با بازنویسی و ویرایش به سطح مطلوب برسد. این نویسندگان را باید سرمایه‌های آینده ادبیات داستانی کشور دانست و طبیعی است که سرمایه فرهنگی تنها با شناسایی رشد نمی‌کند؛ بلکه به مراقبت، آموزش و فرصت ادامه مسیر نیاز دارد.

پس اختتامیه پایان این رویداد نیست. برای انتشار، اقتباس هنری و رساندن این داستان‌ها به مخاطبان خارج از ایران چه افقی پیش‌بینی کرده‌اید؟

کتاب مجموعه آثار برگزیده، ان‌شاءالله هم‌زمان با آیین اختتامیه منتشر و رونمایی خواهد شد؛ اما در واقع، بخش مهمی از کار ما پس از اختتامیه آغاز می‌شود. برنامه ما حرکت به سمت ترجمه، اقتباس و جریان‌سازی گسترده‌تر پیرامون این داستان‌های رضوی است.

به اعتقاد من، گزیده‌ای از آثار رسیده قابلیت جدی برای ترجمه و ارائه به مخاطبان جهانی دارند، زیرا برخی از این داستان‌ها با زبانی انسانی و بین‌المللی نوشته شده‌اند و برای مخاطبی که حتی با زمینه‌های فرهنگی ایران آشنایی چندانی ندارد نیز قابل‌فهم و ارتباط‌پذیرند.

بنا داریم با استفاده از ظرفیت ارتباطات موجود در خارج از کشور، زمینه ترجمه و نشر بین‌المللی بخشی از این آثار را فراهم کنیم. امیدواریم این اتفاق بتواند مسیر تازه‌ای را پیش روی ادبیات داستانی امروز ایران باز کند و آثار رضوی را از محدوده یک جشنواره یا حتی یک‌زبان فراتر ببرد.

البته هدف بنیادین ما فراتر از انتشار چند داستان است. می‌خواهیم مفاهیم رضوی را از خلال روایت‌هایی درباره زیست انسانی، کرامت انسان، همدلی، کنار یکدیگر بودن و پاسداشت حقوق انسان بازگو کنیم؛ مفاهیمی که امروز جهان بیش از هر زمان دیگری به آنها نیاز دارد.

در جهانی که هیاهوی خشونت، تبعیض و بی‌عدالتی بسیاری از ارزش‌های انسانی را به حاشیه برده است، ادبیات می‌تواند بار دیگر باتکیه‌بر کلام حضرت رضا (ع) و با قلم نویسندگان یادآوری کند که باید انسان بود، انسانی زندگی کرد و حرمت و حقوق انسان‌ها را پاسداشت.