طلوع خدا‌باوری و زیبایی‌شناسی الهی در میلاد عقیله بنی‌هاشم (س)

در آستانه این روز فرخنده که روز پرستار نام گرفته است، در گفت‌وگویی با آیت الله علی رضایی تهرانی، کارشناس دینی؛ به بررسی ابعاد معرفتی، توحیدی و سیره رفتاری این بانوی بزرگ پرداخته‌ایم. برای درک عمیق‌تر منطق توحیدی زینب کبری (س) و چرایی ماندگاری نهضت حسینی، شما را به خواندن این گفت‌و‌گو دعوت می‌کنیم:

ضمن تبریک روز میلاد حضرت زینب (س)، به عنوان نخستین پرسش، جایگاه وجودی ایشان را در هندسه معرفتی اهل‌بیت (ع) چگونه ترسیم می‌فرمایید و چرا شناخت ابعاد شخصیتی ایشان، دشوار است؟

میلاد مسعود و نورانی حضرت زینب سلام‌الله‌علی‌ها را، به همه شیفتگان اهل‌بیت علیهم‌السلام تبریک عرض می‌کنم. ولادت حضرت در روز پنجم از ماه پنجم سال پنجم هجری اتفاق افتاده که به لحاظ ظاهری هم بسیار شیرین و زیباست. صحبت کردن درباره حضرت زینب (س) و تبیین ابعاد وجودی ایشان کاری بس دشوار است؛ چرا که حضرت در افقی از معرفت و کمال جای دارند که پدر بزرگوارشان حضرت امیرالمؤمنین (ع) در خطبه شقشقیه راجع به افق وجودی خود می‌فرمایند: «لا یرقا الیه الطیر»؛ یعنی هیچ مرغ بلندپروازی نمی‌تواند در آن افق پرواز کند. حضرت زینب (س) زینت چنین پدری هستند.

ابعاد گسترده وجودی ایشان با این‌که در زمان کوتاهی؛ یعنی حدود یک یا دو سال پایانی عمر شریف‌شان پس از واقعه کربلا، فرصت بروز و ظهور پیدا کرد، اما چنان عظمتی از خود نشان داد که تمام عقول و اندیشه‌ها را به حیرت وا می‌دارد. شما اگر به زندگی عادی ایشان نگاه کنید، شوهرداری، تربیت فرزند، عبادات شبانه، صبر و جهاد را در عالی‌ترین سطح می‌بینید. اما نقطه ثقل و زیرساخت تمام این کمالات و رفتارها، خدا‌باوری و خدا‌محوری عمیقی است که در تمام زوایای وجودی ایشان موج می‌زند.

شما به «خدا‌باوری و خدا‌محوری» به عنوان زیرساخت اصلی تمام کمالات حضرت اشاره کردید. این اصل توحیدی دقیقاً چه معنایی در سیره رفتاری ایشان دارد و چگونه شکل گرفته است؟

این زیرساخت، همان حقیقت توحید و پیام اصلی تمامی انبیای الهی است. پیامبران آمدند تا انسان را از انواع شرک، بت‌پرستی و توجه به غیر خدا نجات دهند و به حقیقت توحید برسانند. هدف این است که انسان در باور قلبی‌اش به «لا اله الا الله» برسد و در مسیر زندگی جز خدا نبیند و جز خدا نخواهد؛ همان معنای والای «لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم». انسان باید تمامی رفتار‌های خود را با اراده و رضایت الهی تنظیم کند و خدایی شود.

قرآن کریم از این حالت به عنوان صبغه‌الله یاد می‌کند و می‌فرماید: «و من احسن من الله صبغه»؛ چه رنگی بالاتر و زیباتر از رنگ الهی است؟ حضرت زینب (س) پرچمدار واقعی این خدا‌باوری و خدا‌محوری در تمامی لحظات زندگی‌شان هستند. ایشان به مقام تجلی توحید در باور و منش رفتاری دست یافتند. این پشتوانه توحیدی سبب شد که حضرت در بحرانی‌ترین لحظات تاریخ اسلام، که سرنوشت دین به فداکاری و ایستادگی ایشان وابسته بود، با اقتداری بی‌نظیر وارد صحنه شوند و در برابر تمام سختی‌ها همچون کوهی استوار، باقی بمانند.

این زیرساخت توحیدی که فرمودید، چگونه در واقعه کربلا و پس از شهادت امام حسین (ع) مانع از نابودی نهضت حسینی شد؟

اگر این نگاه توحیدی و نقش‌آفرینی زینب کبری (س) بعد از واقعه عاشورا نبود، بدون تردید اثری از نهضت ابی‌عبدالله (ع) باقی نمی‌ماند. دشمنان اسلام قصد داشتند نهضت حسینی را به یکی از سه روش نابودی کامل، تحریف حقایق، یا توجیه جنایات خود از بین ببرند که هر سه، خطری مهلک برای هویت اسلام بود. اما حضرت زینب (س) از همان روز نخست، همراه و هم‌گام با ابی‌عبدالله (ع)، با یک مأموریت الهی حرکت کردند تا پس از شهادت امام، پرچم توحید را، به دوش بکشند.

ایشان فریاد توحید و تداوم خط رهبری الهی را؛ که امام حسین (ع) در برابر حاکمیت یزید و جریان اموی و انحرافات پس از سقیفه برپا کرده بودند، تکمیل کردند تا حرکت کربلا با شهادت حضرت ناقص نماند. به همین جهت است که گفته می‌شود کربلا می‌مرد اگر زینب نبود و شیعه پژمرده می‌شد اگر ایستادگی توحیدی این بانو وجود نداشت. ایشان اجازه ندادند پیام عاشورا در شن‌های کربلا، مدفون شود.

نماد عینی و عالی‌ترین جلوه این خدا‌باوری در سیره حضرت زینب (س) را در کدام فراز از برخورد‌های ایشان با جبهه باطل می‌توان جست‌و‌جو کرد؟

نماد بزرگ این محور را در کلام تاریخی و ماندگار حضرت در برابر یکی از شقی‌ترین جانیان تاریخ، یعنی عبیدالله بن زیاد می‌بینیم. وقتی آن حاکم مستکبر با لحنی طعنه‌آمیز به حضرت گفت: «رفتار خدا را با برادرت چگونه دیدی؟»، بلندترین حماسه توحیدی تاریخ به دست حضرت زینب (س) شکل گرفت. گرچه حضرت در تمام طول سفر عاشورا درخشیدند، اما در این صحنه کلامی را بر زبان جاری کردند که نه تنها مبارزان تاریخ، بلکه عارفان بالله و خلوت‌نشینان انس سحری را به اوج حیرت و عظمت، رساند.

حضرت در پاسخ به عبیدالله، فرمودند: «ما رأیتُ الّا جمیلاً»؛ من چیزی جز زیبایی ندیدم. این تعبیر، اوج درک توحیدی و موهبتی است که تنها عاشقان واقعی الهی آن را درک می‌کنند. ایشان فرمودند اگر صحنه کربلا را از جلوه توحیدی‌اش سوال می‌کنی، تمام آن مصائب، از شهادت ابی‌عبدالله (ع) و بریدن سر مبارکشان تا شهادت علی‌اصغر (ع) و علی‌اکبر (ع) و اسیری اهل‌بیت (ع)؛ همه و همه زیباست؛ چرا که در مسیر اطاعت امر الهی، رضایت پروردگار و برای تثبیت فرمان خدا، اتفاق افتاده است.

منطق «ما رأیتُ الّا جمیلاً» چگونه می‌تواند به عنوان یک الگوی عملی، نگرش انسان مومن را در مواجهه با ابتلائات و فداکاری‌های زندگی دگرگون سازد؟

این جمله، زیرساخت تمام نهضت‌ها و فداکاری‌های حق‌طلبانه در طول تاریخ شده است. در تقابل جناح حق و باطل، وقتی انسان حق‌مدار و خدایی، رفتار خود را با سنن الهی تنظیم کند، رنج‌ها در چشم او رنگ عبودیت و زیبایی می‌گیرد.

در دوران دفاع مقدس، در سال‌های مقاومت مؤمنان در برابر رژیم‌های طاغوتی و شکنجه‌های سخت، و در تمام جبهه‌های مقاومت اسلامی از لبنان و یمن و... زیرساخت فکری شهدا و خانواده‌های صبور آنان، همین کلام الهی حضرت زینب (س)، بوده است.

پدران، مادران و همسران شهدا که فرزندان و عزیزان خود را در راه خدا تقدیم کردند، با همین منطق زینبی به میدان آمدند؛ منطقی که می‌گوید سختی در راه خدا نه تنها نابودکننده نیست، بلکه افتخارآفرین و زیباست. حضرت زینب (س) با خدا‌باوری خود، اسطوره‌پروری را به جامعه اسلامی آموزش دادند و نشان دادند که چگونه می‌توان در اوج بلا، به مقام رضای الهی، دست یافت.

به عنوان سوال پایانی و جمع‌بندی این گفت‌و‌گو، برای بهره‌مندی از برکات فیض این ایام مبارک، چه درس محوری را باید از زندگی عقیله بنی‌هاشم برای زندگی امروزمون الگو قرار بدیم؟

درس بزرگ حیات حضرت زینب (س) این است که اگر انسان مبنای زندگی خود را بر خدا‌محوری بگذارد، در هیچ صحنه‌ای از زندگی شکست نخواهد خورد. میلاد نورانی و پربرکت حضرت بر همه پیروان و ارادتمندان ایشان مبارک باد. امیدوارم به برکت این روز بزرگ که به نام پرستاران ایثارگر نیز آراسته شده است، بتوانیم نگاه زیبایی‌شناسانه توحیدی را در جای‌جای زندگی‌مان؛ از مسئولیت‌های فردی و خانوادگی تا وظایف اجتماعی نهادینه کنیم. از درگاه خداوند متعال مسئلت داریم که بهترین برکات را به برکت نام مبارک حضرت زینب (س) به امت اسلامی عنایت بفرماید و ما را از پیروان واقعی و عارف به مقام این بانوی بزرگ، قرار دهد.