بررسی پیوستگی نماد‌ها و آیین‌های ایران؛ از ساسانیان تا صفویه در موزه ملی ملک

به گزارش آستان نیوز، این نشست، عصر یکشنبه، سوم آبان‌ماه ۱۴۰۵، با عنوان «از ساسانگان تا صفویه؛ کسب قدرت توسط جوامع برادری»، از مجموعه درس‌گفتار‌های ایران‌شناسی با موضوع بررسی پیوند‌های تاریخی، هنری و فرهنگی ایران؛ از دوره ساسانی تا صفویه، با سخنرانی استاد ابوالعلاء سودآور، پژوهشگر تاریخ هنر و حضور جمعی از اهل علم و پژوهش، در کتابخانه و موزه ملی ملک در پایتخت، اجرا شد.

در نشست حاضر، ابوالعلاء سودآور، تاریخ ایران را به‌عنوان روایتی پیوسته مورد بررسی قرارداد؛ روایتی که در آن نمادها، نقش‌مایه‌ها و آیین‌های دوره‌های مختلف تاریخی، در پیوند با یکدیگر، معنا پیدا می‌کنند.

بر همین اساس، مطالعه آثار و پژوهش‌های این پژوهشگر تاریخ هنر، از جمله کتاب‌های «فر ایزدی»، «پیچیدگی‌ها»، «هنر‌های دربار ایران» و «نگارخوانی»، به‌عنوان بخشی از مسیر شناخت این رویکرد پژوهشی، مطرح شد.

همچنین وی در بخش اصلی نشست نخست به بررسی ریشه‌های برخی مفاهیم و نماد‌های تاریخی پرداخت. در این بخش، نقش‌برجسته‌های طاق‌بستان، تصاویر مرتبط با خسروپرویز و نماد‌های منسوب به اهورامزدا و آناهیتا بررسی شد.

سودآور، اختلاف دیدگاه‌های پژوهشگران درباره هویت برخی شخصیت‌های بازنمایی شده در آثار باستانی و تأثیر نشانه‌های تصویری بر تفسیر این آثار را نیز موردتوجه قرارداد.

تحلیل نماد‌های میترایی و مهرابه‌ها، از دیگر محور‌های این نشست بود. این پژوهشگر با اشاره به نمونه‌هایی از آثار موجود در موزه‌های ایران و اروپا، شباهت‌ها و پیوند‌های احتمالی میان نماد‌های ایران باستان و برخی سنت‌های دینی و تصویری در غرب را بررسی کرد.

وی در این چارچوب، موضوع انتقال یا بازتفسیر نماد‌ها در دوره‌های تاریخی مختلف و همچنین محدودیت منابع مکتوب درباره برخی آیین‌های باستانی را مطرح کرد.

سودآور بخش دیگری از نشست را به نقش مجامع و گروه‌های خاص در تحولات اجتماعی و سیاسی ایران اختصاص داد. در این بخش، ارتباط احتمالی سنت‌های کهن با برخی جریان‌های عرفانی و تشکیلات اجتماعی در دوره‌های بعد، از جمله عصر صفویه نیز بررسی شد.

وی همچنین موضوع بازتاب برخی مفاهیم اخلاقی و فکری در سنت‌های ایرانی و جریان‌های غربی، از جمله فراماسونری را در قالب پرسش‌ها و دیدگاه‌های پژوهشی مطرح کرد.

اهداف برگزاری جلسات

سخنران نشست تأکید کرد: این درس‌گفتار‌ها با رویکردی مقدماتی آغاز می‌شود و در جلسات آینده، بررسی منابع تاریخی، آثار هنری و شیوه بازنمایی گذشته ایران در نگارگری و نقاشی‌های دوره صفوی با جزئیات بیشتری ادامه خواهد یافت.

در این نشست، مشارکت مخاطبان در طرح پرسش‌ها، نقد منابع و ارائه پیشنهاد‌هایی درباره انتشار و ویرایش آثار پژوهشی نیز مورد استقبال قرار گرفت.

نشست‌های این مجموعه درس‌گفتار‌های ایران‌شناسی، هر دو هفته یک‌بار در کتابخانه و موزه ملی ملک برگزار می‌شود و حاضران در پایان هر نشست نیز فرصتی برای پرسش‌وپاسخ خواهند داشت.

این مجموعه نشست‌ها می‌کوشد با بررسی آثار هنری، نماد‌های تاریخی و منابع مکتوب، زمینه‌ای برای شناخت ارتباط میان‌دوره‌های مختلف تاریخ ایران فراهم کند و امکان گفت‌و‌گو و بررسی انتقادی دیدگاه‌های پژوهشی درباره تداوم یا دگرگونی سنت‌های فرهنگی و هنری ایران را گسترش دهد.

گفتنی است، کتابخانه و موزه ملی ملک در سال ۱۳۱۶ هجری شمسی، توسط حاج حسین آقا ملک وقف حرم مطهر رضوی شده است و در حال حاضر شنبه تا چهارشنبه (به‌جز روز‌های تعطیل)، از ساعت ۸:۳۰ تا ۱۶:۱۵، واقع در «تهران، خیابان امام خمینی (ره)، خیابان سی تیر، خیابان یارانی، خیابان ملل متحد (میدان مشق)»، پذیرای اهل فرهنگ و هنر است.