سایه‌سار عنایت بانوی آب و آینه

در گفت‌وگوی زیر به سراغ حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر احمد عابدی رفته‌ایم تا سنجه‌های اصلی باور‌های دینی‌مان را در آیینه کلام بزرگان مرور کنیم.

در این روزها، وقتی دل‌ها متوجه مقام حضرت زهرا (س) می‌شود، مسئله شفاعت ایشان بیشتر از همیشه پررنگ است. چطور می‌توانیم عظمت مقام شفاعت حضرت را با معیار‌های ملموس دینی درک کنیم؟

برای اینکه مقام شفاعت حضرت زهرا (س) برای ما روشن‌تر شود، خوب است نگاهی به جایگاه بزرگان این خاندان بیندازیم. در روایت‌های معتبر ما آمده است که بانوی والامقامی مانند حضرت معصومه (س) به نقطه‌ای از عظمت معنوی رسیده‌اند که تمام شیعیان می‌توانند با شفاعت ایشان وارد بهشت شوند. حالا وقتی مقام یکی از دختران و تربیت‌شدگان این خانه این‌قدر بلند است، حساب خود حضرت فاطمه زهرا (س) کاملاً مشخص می‌شود. حقیقت این است که هر کس بخواهد به بهشت و سعادت ابدی برسد، در نهایت نیازمند اذن و رضایت مستقیم حضرت زهرا (س) است. تمام مقام‌ها و شفاعت‌هایی که در روز قیامت جاری می‌شود، زیر سایه خشنودی و توجه این بانوی بزرگوار قرار دارد.

در مباحث دینی گاهی درباره موضوعات مختلف اظهارنظر زیاد است. آیا درباره عصمت حضرت زهرا (س) در طول تاریخ اندیشه اسلامی بحث و تردیدی وجود داشته است؟

یکی از استثنایی‌ترین مسائل در معارف اسلامی، موضوع عصمت حضرت زهرا (س) است. در تاریخ اندیشه، دانشمندی به نام فخر رازی وجود دارد که به او امام‌المشککین می‌گویند؛ یعنی کسی که در همه مسائل، از جزئی‌ترین احکام تا اصلی‌ترین باور‌ها مثل جسم بودن یا نبودن خدا، ماهیت داشتن یا نداشتن پروردگار و علم خدا به جزئیات، شک و تشکیک مطرح کرده است. اما همین فرد وقتی به نام حضرت فاطمه زهرا (س) می‌رسد، حتی او هم نتوانسته در عصمت ایشان تردید کند. علت این اتفاق کاملاً واضح است. پیامبر اکرم (ص) بار‌ها فرموده‌اند «فَاطِمَةُ بَضْعَةٌ مِنِّی...» یعنی فاطمه (س) پاره تن من است. وقتی همه مسلمانان بر معصوم بودن رسول‌خدا (ص) اتفاق نظر دارند، تمام وجود پیامبر معصوم است. دست پیامبر معصوم است، چشم پیامبر معصوم است و حضرت زهرا (س) هم که جزئی از وجود پیامبر است، قطعاً معصوم خواهد بود. علاوه بر این، روایات فراوانی داریم که می‌فرماید «إِنَّ اللهَ یرْضَى لِرِضَاک وَ یغْضَبُ لِغَضَبِک‏»؛ خداوند با رضایت فاطمه راضی می‌شود و همین روایت‌ها محکم‌ترین دلیل بر عصمت مطلق ایشان است.

جایگاه علمی حضرت زهرا (س) و استناد علمای اسلامی به سخنان ایشان چگونه بوده است؟ آیا کلام حضرت در منابع غیرشیعی هم سندیت دارد؟

مرجعیت علمی حضرت زهرا (س) یکی از مسلمات تاریخ اسلام است. نه تنها فقهای شیعه به کلمات ایشان استناد می‌کنند، بلکه علمای سایر مذاهب نیز کلام حضرت را سند می‌دانند. برای نمونه، دانشمند سرشناسی مانند جلال‌الدین سیوطی کتاب‌هایی تحت عنوان مسند فاطمه نوشته است که احادیث و کلمات حضرت زهرا (س) را در آن جمع‌آوری کرده و این کتاب‌ها از بهترین آثار او به شمار می‌رود. تفاوت در این است که ما شیعیان فرموده خود حضرت زهرا (س) را به تنهایی حجت می‌دانیم و دیگران ایشان را راوی مستقیم از پیامبر (ص) می‌شناسند، اما در اصل استناد به سخنان ایشان هیچ محدودیتی وجود ندارد. علم غیب و مقام والای حضرت سبب شده که کلماتشان همواره مرجع علمی همه مسلمانان باشد.

گاهی در مطالعه تاریخ یا شنیدن نقل‌های مختلف، ابهاماتی برای افراد پیش می‌آید. روش درست دینی برای مواجهه با این ابهامات چیست؟

در دین‌داری یک قاعده بسیار مهم وجود دارد و آن این است که ما باید مسلمات دین را اصل قرار دهیم و چیز‌های دیگر را بر اساس آنها معنا کنیم. مسلمات دین ما این است که حضرت زهرا (س) ولی خداست، معصوم است، علم غیب دارد و از برترین اولیای الهی به شمار می‌رود. اینها اصول قطعی هستند و هیچ شک و شبهه‌ای در آنها راه ندارد. اگر در بستر تاریخ یا نقلیات با مسئله‌ای روبه‌رو شدیم که تحلیلش برایمان مبهم بود، نباید آن اصل قطعی را، رها کنیم.

هیچ اشکال و نقد تاریخی نمی‌تواند به مقام معصوم وارد شود؛ بنابراین هر اتفاق یا نقل تاریخی باید در سایه اصل عصمت و علم غیب حضرت زهرا (س) تحلیل و تفسیر شود، نه اینکه اصل را فدای یک نقل مبهم، کنیم.

در این روز شهادت، چطور می‌توانیم کاری کنیم که زندگی ما زیر سایه نگاه و عنایت حضرت زهرا (س) قرار بگیرد و با برکت شود؟

نکته اصلی در عنایت اهل‌بیت (ع)، تغییر ارزش و اعتباری است که با نگاه ایشان در وجود انسان ایجاد می‌شود. برای درک بهتر این موضوع، یک داستان قدیمی وجود دارد. می‌گویند مرد خارکشی هر روز به بیابان می‌رفت، هیزم جمع می‌کرد و آن را به قیمت اندکی می‌فروخت. یک روز بار هیزمش خیلی سنگین شد و هر کاری کرد نتوانست بار را روی حیوان بگذارد. در بیابان درمانده ایستاده بود که شخصی رسید. آن شخص بدون اینکه همراهی داشته باشد یا خودش را معرفی کند، به کمک مرد خارکش آمد و بار هیزم را روی حیوان بست و رفت. آن شخص کسی نبود جز سلطان محمود. مرد خارکش بار را به شهر آورد و هر کس قیمت بار را پرسید، گفت آن را به دو هزار درهم می‌فروشم. مردم تعجب کردند که تو هر روز این بار را به دو درهم می‌فروختی، امروز چه شده است؟ گفت امروز یک دست بزرگ و والامقام به این بار خورده و به همین دلیل قیمتش بالا رفته است و اتفاقاً آن بار به همان قیمت بالا فروخته شد.

حقیقت زندگی ما نیز همین است. حضرت فاطمه زهرا (س) و بزرگان این خاندان کسانی هستند که اگر دست عنایت، توجه و نگاهشان به زندگی، رفتار، اخلاق یا دل یک انسان بخورد، ارزش و قیمت وجود او بی‌نهایت می‌شود. اما اگر خدای نکرده توجه این خاندان از کسی برگردد، حاصلی جز بی‌ارزشی نخواهد داشت. امروز و در این ایام شهادت، بهترین فرصت است که با نگاهی دوباره به معرفت و رفتار این بانوی بزرگ، خود و زندگی‌مان را در مسیر توجه و نظر خریدارانه حضرت زهرا (س)، قرار دهیم.