پایان عملیات مرمت و استحکام‌بخشی تزیینات کاشی‌کاری‌های دو گلدسته تاریخی مسجد گوهرشاد

به گزارش آستان نیوز، مسجد گوهرشاد، از شاخص‌ترین آثار معماری دوره تیموری، حدود ۶۰۰ سال پیش و در سال‌های ۸۱۸ تا ۸۲۱ هجری قمری به فرمان گوهرشاد بیگم در مجاورت حرم مطهر امام رضا (ع) بنا شد. این مسجد با برخورداری از چهار ایوان، هفت شبستان، گنبد فیروزه‌ای و دو گلدسته مرتفع، جلوه‌ای ممتاز از هنر معماری و تزیینات اسلامی را به نمایش می‌گذارد.

گلدسته‌های مسجد گوهرشاد که در دو طرف ایوان مقصوره قرار گرفته‌اند، با ارتفاعی حدود ۴۱ متر و تزییناتی شامل کاشی‌های معرق در بدنه آجری، کتیبه‌های خط ثلث، اشعار فارسی نستعلیق، مقرنس‌کاری و ترنج‌گذاری، از بزرگ‌ترین سازه‌های تاریخی کشور است که همواره در معرض عوامل فرساینده طبیعی، زلزله و آسیب‌های تاریخی قرار داشته‌اند و به دلیل دشواری دسترسی به بدنه آن کمتر مورد پایش، مرمت و بازسازی قرار گرفته‌اند.

در تازه‌ترین مرحله مرمت که از ابتدای مهرماه ۱۴۰۴ با داربست‌بندی کامل گلدسته‌ها آغاز شد، ابتدا ترنج‌های بدنه که دچار سستی در اتصالات شده و خطر ریزش و ایجاد مخاطرات ایمنی داشتند، شناسایی شد. در این بخش، کاشی‌های ترنج و معرق پس از پیاده‌سازی از بستر آجری، تقویت اتصالات، مجدداً در محل نصب و به‌صورت اصولی اسکوپ‌گذاری شدند. همچنین عملیات پاک‌سازی و استحکام‌بخشی قطعات بدنه به‌منظور تثبیت وضعیت موجود انجام گرفت.

در ادامه کاشی‌های معرق آسیب‌دیده در بخش گنبد فوقانی و تنوره بالای ماذنه‌ها شناسایی و پس از قالب‌گیری دقیق، کاشی‌های جدید با همان طرح، جنس و ترکیب رنگی نمونه‌های تاریخی جایگزین شدند. این کاشی‌ها باضخامت ملات کمتر و حجم توده‌ای سبک‌تر اجرا شد تا ضمن حفظ اصالت اثر، بار مرده وارد بر سازه نیز به شکل متعادل‌تری توزیع شود.

همچنین در جریان این پروژه، اصلاحات تکمیلی در بخش ماذنه‌ها شامل پالیش و آبکاری گوی‌های فوقانی، نصب نرده‌های فلزی جدید، رنگ‌آمیزی متناسب در قسمت نرده‌ها، شیب‌بندی کف و بام، بهبود مسیر دسترسی بام و اصلاح سیستم روشنایی انجام شد. مقرنس‌های کاشی‌کاری شده زیر ماذنه‌ها نیز که دچار آسیب‌های موضعی شده بودند، مورد مرمت و تثبیت قرار گرفتند.

در گلدسته شرقی، کتیبه خطی زیر مقرنس که در سال‌های اخیر با پدیده طبله‌شدگی و فرسودگی کاشی‌ها مواجه شده بود، به‌صورت اساسی بادقت و حساسیت ویژه و با حفظ اصالت خط، طرح و رنگ، مرمت و نوسازی شد. کتیبه خط گلدسته غربی نیز به‌صورت موضعی مورد مرمت و تعمیر قرار گرفت.

عملیات مرمتی این پروژه با بهره‌گیری از توان تخصصی ۱۷ نفر از استادکاران حوزه مرمت و کاشی‌کاری‌های سنتی انجام شد و در نیمه بهمن‌ماه ۱۴۰۴ به پایان رسید.

پایان این پروژه مرمتی ضمن رفع مخاطرات ایمنی، گامی دیگر در مسیر صیانت از میراث ارزشمند مسجد گوهرشاد و حفظ شکوه بصری گلدسته‌های تاریخی آن به شمار می‌رود؛ اقدامی که با رویکرد علمی و استفاده از استادکاران متخصص، استمرار حیات این اثر فاخر را برای آیندگان تضمین می‌کند.