شناخت اثر انگشت روانی؛ کلید همدلی اجتماعی در روز‌های بحران و صلح

به گزارش آستان‌نیوز، انجمن علمی دانشجویی روان‌شناسی واحد برادران دانشگاه بین‌المللی امام رضا(ع)، یازدهمین شماره از سلسله مطالب آموزشی «مداخلات روان‌شناختی در جنگ» را با هدف ارتقای آگاهی جامعه در مواجهه با تروما منتشر کرد.

در این شماره تأکید شده است: واکنش انسان‌ها در مواجهه با تروما، ترکیبی پیچیده از مکانیزم‌های دفاعی است که برای هر فرد مانند اثر انگشت او، منحصربه‌فرد است. بر این اساس، در زمان احساس خطر، مغز نه با منطق، بلکه بر پایه سیستم بقا عمل می‌کند و شناخت این الگوهای رفتاری مانع از سوءتفاهم‌های اجتماعی در روزهای سخت می‌شود.

واکنش‌های متفاوت سیستم بقا در برابر خطر

آموزه‌های این شماره نشان می‌دهد که افراد در زمان خطر به سه شیوه متفاوت واکنش نشان می‌دهند. گروه نخست، «تیپ عملیاتی یا جنگنده» هستند که با منطقِ افراطی و عمل‌گرایی، مدیریت امور را به دست می‌گیرند تا ترس خود را پنهان کنند. در مقابل، «تیپ منجمد یا فریز شده» با سکوت یا خوابیدن، از نظر دیگران بی‌خیال جلوه می‌کنند؛ در حالی که سیستم عصبی آن‌ها از شدت فشار، «خاموش» شده تا از متلاشی شدن روان جلوگیری کند. گروه سوم نیز «تیپ مضطرب یا فراری» هستند که با ابراز هیجان و گریه، از وقوع سکته روانی پیشگیری می‌کنند.

اصول سه‌گانه احترام به روان در شرایط تروما

در این گزارش آموزشی، سه اصل اساسی برای تعامل با دیگران در شرایط بحرانی تبیین شده است. نخستین اصل بر ممنوعیت مقایسه درد تأکید دارد؛ چرا که ظرفیت روانی انسان‌ها متفاوت است. اصل دوم به احترام به شیوه سوگواری اختصاص دارد؛ به این معنا که نباید کسی را به حرف زدن یا یادآوری خاطرات تلخ مجبور کرد. در نهایت، تأکید شده است: افراد باید به واکنش‌های خود حق بدهند و بدانند تفاوت رفتار آن‌ها با دیگران، نشانه ضعف نیست، بلکه واکنشی طبیعی از سوی مکانیزم‌های دفاعی مغز است.

نیاز جامعه به مدارای مهربانانه در روزهای آتش‌بس

بخش دیگری از این مداخلات به بررسی رفتارهای انسانی در روزهای پس از بحران می‌پردازد. بر این اساس، افراد پس از رفع خطر به سه دسته تقسیم می‌شوند: «بازگشت‌کنندگان سریع» که به روتین‌های زندگی پناه می‌برند؛ «فروپاشیدگان با تأخیر» که پس از برقراری آرامش تازه اجازه تخلیه هیجانی پیدا می‌کنند و «ترمیم‌کنندگان وسواسی» که با نظافت محیط، در تلاش برای بازپس‌گیری حس تسلط بر زندگی هستند.

لازم به ذکر است، انجمن علمی روان‌شناسی واحد اسرار پیش از این نیز در دهمین شماره از این سلسله گزارش‌ها، به تبیین «معارف استراتژیک علوی» پرداخته و با استناد به نهج‌البلاغه، تکنیک‌های مدیریت اضطراب و اقتدار روانی را از منظر روان‌شناسی نظامی مدرن واکاوی کرده بود. همچنین در نهمین شماره با عنوان «معجزه روال‌ها»، نقش عادت‌های کوچک روزانه و «جزیره‌های ثبات» را در کاهش تنش‌های دوران بحران مورد بررسی قرار داده بود که با استقبال جامعه دانشگاهی روبه‌رو شد.