پویایی عقل در گرو یادگیری مادام‌العمر؛ راز ماندگاری خرد در استمرار آگاهی

به گزارش آستان نیوز، در ادامه طرح علمی روابط‌عمومی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی به مناسبت دهه کرامت، یادداشت پیش‌رو به قلم دکتر علیرضا ابراهیم، استادیار گروه الهیات و معارف اسلامی دانشگاه آزاد اسلامی تهران شمال، به تحلیل این فراز پرداخته است:

ضرورت آگاهی در دنیای امروز

دانشمندان علوم مختلف همواره در کار تولید علوم جدید هستند و روزبه‌روز بر دانسته‌های بشر افزوده می‌شود؛ لذا زندگی در دنیای امروز، نیازمند آگاهی‌های فراوان است و کسانی که از آن بی‌بهره باشند، اندک‌اندک به حاشیه تنهایی رانده شده و از زندگی جمعی کنار نهاده می‌شوند. با افزایش ارتباطات مردمی و پیچیده‌تر شدن شخصیت انسان‌ها، برای فهم خود و دیگران نیاز داریم که درکی عمیق‌تر از جهان پیرامون خود داشته باشیم.

دانش؛ ابزار تولید و حفظ دارایی

شاید روزگاری داشتن ثروت فراوان سبب می‌شد تا انسان بتواند اختیار زندگانی خود را در دست بگیرد؛ اما امروزه آشکار شده است که هم برای تولید دارایی و هم برای نگهداری از آن، به دانش‌هایی جدید نیاز داریم. بدیهی است که با هزینه‌کردن پول هم قادر نیستیم تمامی دانش‌های موردنیاز خود را به دست آوریم، بلکه باید برای آموختنِ هر علمی وقت صرف کرد، ذهن را به کار گرفت، مطالعه کرد، جدیت به خرج داد و به‌ویژه، دانش را از طریق تکرار، به مهارت تبدیل کرد.

مبارزه با تنبلی و راحت‌طلبی

اغلب آدمیان به راحت‌طلبی تمایل دارند و اگر نتوانند این ویژگی را در خود مهار کنند، قطعاً به تنبلی گرفتار شده و مسیر یادگیری و مهارت‌آفرینی برای آن‌ها بسته می‌شود. تعالیم دینی به ما می‌گوید که شیطان نیز با وسوسه‌های خود سبب می‌گردد تا نفس به تنبلی عادت کرده و زود از یادگیری خسته شود. ازاین‌رو، امام رضا (ع) از طریق جناب عبدالعظیم حسنی (ع) توصیه فرموده‌اند: «شیطان را از خود دور بدارید» تا یادگیری شما کُند نشود. انسان عاقل با برشمردن فواید دانایی، نفس خود را طوری تربیت می‌کند که از طلب آگاهی‌های جدید خسته نشود.

انتخاب آگاهانه و چشیدن طعم حکمت

یکی دیگر از عوامل خستگی از دانستن، پرداختن به علومی است که فایده دنیوی و اخروی ندارد. یادگیری دانش‌های مختلف نیازمند انتخابی منطقی است. در این میان باید به دانش «حکمت» اشاره کرد که اصیل‌ترینِ علوم و به فرموده امیرالمؤمنین (ع)، همان «گمشده انسان مؤمن» است. منظور از حکمت، دانشی است که قواعد و اسرار عوالم وجود و ارتباط خداوند با آفریدگان را روشن می‌سازد.

درگاه ورود به وادی علم

بنا بر حدیث نبوی، پیامبر خدا (ص) شهر علم است و علی (ع) درِ آن. اولیای ما توصیه کرده‌اند که با محبت‌ورزی به امیرالمؤمنین (ع)، درهایی از حکمت حق‌تعالی بر انسان گشوده شده و طعم حکمتی را به انسان می‌چشانند که خیر فراوان است؛ «مَنْ أُوتِیَ الْحِکْمَةَ فَقَدْ أُوتِیَ خَیْراً کَثِیراً».

دکتر علیرضا ابراهیم - استادیار گروه الهیات و معارف اسلامی دانشگاه آزاد اسلامی تهران شمال