سواد تاب‌آوری کلید عبور از تروما و مدیریت روان در مواجهه با اخبار ناگوار

به گزارش آستان نیوز، دکتر زهرا علیزاده، مدیرگروه روان‌شناسی و عضو هیئت‌علمی دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع)، در این محتوای آموزشی که با حمایت معاونت فرهنگی و دانشجویی تولید شده است، به تبیین مفهوم حیاتی تاب‌آوری پرداخت.

وی این ویژگی را عاملی تعیین‌کننده برشمرد که کیفیت زندگی انسان را در مواجهه با چالش‌های پیچیده و ناملایمات رقم می‌زند و به فرد اجازه می‌دهد در برابر فشارهای خردکننده، منعطف و پابرجا باقی بماند.

وقتی جسم در غیاب حادثه واکنش نشان می‌دهد

دکتر علیزاده با کالبدشکافی تجربه مواجهه با اخبار جنگ و تصاویر دلخراش در فضای مجازی اظهار کرد: بسیاری از افراد بدون حضور مستقیم در کانون بحران، تنها با دنبال‌کردن اخبار، دچار علائم جسمی شدیدی نظیر تنگی نفس، لرزش دست و تپش قلب می‌شوند.

این پدیده که «اضطراب ثانویه» نام دارد، در واقع واکنش طبیعی سیستم هشدار بدن است؛ مغز با دیدن مکرر تصاویر دردناک، دنیا را ناامن تلقی کرده و چنان واکنش نشان می‌دهد که انگار فرد شخصاً در مرکز حادثه قرار دارد.

مرز تشخیص استرس طبیعی از اختلالات مزمن

عضو هیئت‌علمی دانشگاه در ادامه به تبیین تفاوت‌های ساختاری میان واکنش‌های گذرا و اختلالات جدی پرداخت و تشریح کرد: استرس طبیعی مانند یک زنگ خطر است که در زمان تهدید روشن شده و پس از رفع آن خاموش می‌شود تا فرد را هوشیارتر کند؛ اما زمانی که این اضطراب، شدید و خارج از کنترل شده و عملکرد فرد را در حوزه‌های خواب، تمرکز، کار یا روابط مختل کند، با یک اختلال مواجه هستیم.

در این وضعیت، زنگ خطر مغز حتی در زمان امنیت کامل نیز مدام روشن می‌ماند و فرد را دچار فرسایش روانی می‌کند.

زخم‌های پنهان و آمار تکان‌دهنده سازمان بهداشت جهانی

وی با اشاره به اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) آن را واکنشی طبیعی به یک تجربه غیرطبیعی دانست و افزود: این اختلال مانند یک خونریزی درونی و زخمی پنهان است که آینده و روابط فرد را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد.

بر اساس آمارهای سازمان بهداشت جهانی (WHO)، در مناطق جنگ‌زده از هر ۵ نفر، یک نفر به این اختلال دچار می‌شود؛ به همین دلیل است که امروزه سلامت روان یکی از مهم‌ترین اولویت‌های مداخلات بشردوستانه در مناطق بحرانی جهان به شمار می‌رود.

نشانه‌های هشداردهنده و ضرورت مداخله متخصصان

دکتر علیزاده علائمی نظیر کابوس‌های مکرر، حساسیت شدید به صدا، انزوای اجتماعی، پرخاشگری غیرعادی و صحبت از ناامیدی را از نشانه‌های جدی خطر برشمرد و تأکید کرد: اگر این نشانه‌ها بیش از دو هفته تداوم داشته باشند، ارجاع فوری فرد به روان‌شناس یا روان‌پزشک برای جلوگیری از بحران‌های عمیق‌تر ضروری است.

لازم به ذکر است، پیش‌ازاین نیز پادکست آموزشی دیگری با عنوان «آرامش در طوفان» توسط انجمن‌های علمی این دانشگاه منتشر شده بود که در آن دبیران انجمن‌های روان‌شناسی و علوم تربیتی به موضوع تاب‌آوری کودکان در مواجهه با تروماهای جنگ پرداخته بودند.

در آن پادکست بر نقش والدین به‌عنوان «پناهگاه ایمن» و ضرورت‌هایی نظیر رسمیت شناختن احساسات کودک و تخلیه هیجانی از طریق بازی و نقاشی تأکید شده بود. محتوای این سلسله تولیدات رسانه‌ای هم‌اکنون در کانال معاونت فرهنگی دانشگاه به شناسه کاربری @farhangi_imamreza_ac در پیام‌رسان‌ داخلی ایتا در دسترس عموم قرار دارد.