تجلی مقام خلیل‌اللهی و ولایت تکوینی؛ واکاوی انگیزه‌های حضرت ابراهیم (ع) در احیای مردگان

به گزارش آستان نیوز، دکتر مرضیه رستمیان در این کرسی علمی با واکاوی آیه ۲۶۰ سوره بقره، به بررسی انگیزه‌های معرفتی پیامبر اولوالعزم الهی پرداخت.

وی با تأکید بر اینکه ساحت قدسی نبوت از هرگونه شک‌وتردید در اصل معاد مبراست، این واقعه را تجلی اراده انسان کامل در نظام تکوین دانست.

واکاوی انگیزه حضرت ابراهیم (ع) فراتر از مباحث معاد

ارائه‌دهنده این نشست علمی با اشاره به سیاق آیات سوره بقره، این واقعه را سومین حلقه از زنجیره آیات ولایت توصیف کرد و گفت: خلاف ماجرای حضرت عزیر (ع) که بر اصل معاد تمرکز دارد، درخواست حضرت ابراهیم (ع) در پیوند با مقام نبوت و ولایت خاصه الهی است. مفسران فریقین دیدگاه‌های متعددی از جمله «افزایش یقین» و «مشاهده عینی» را مطرح کرده‌اند؛ اما بادقت در آیات و روایات، انگیزه اصلی ایشان را باید در رسیدن به مقام «خلیل‌اللهی» جست‌و‌جو کرد.

تبیین تفاوت میان «افاضه حیات» و «حیات‌پذیری ماده»

رستمیان با تحلیل دقیق واژگانی آیه، به تفاوت میان «تُحیی» (چگونگی زنده کردن) و «تَحیا» (چگونگی زنده شدن) اشاره کرد و افزود: پرسش ابراهیم خلیل (ع) درباره کیفیتِ «فعل الهی» و صبغه فاعلیِ افاضه حیات بود.

پایان‌یافتن آیه با صفات «عزیز» و «حکیم» نیز مؤید این مطلب است که بحث بر سر قدرت قاهره و حکمت پروردگار در بخشش زندگی است؛ نه صرفاً قابلیت‌های ماده برای حیات‌پذیری.

تجلی مقام «خلیل‌اللهی» بر پایه احادیث رضوی

در این جلسه، با استناد به مناظره مشهور امام رضا (ع) در مجلس مأمون، ابعاد جدیدی از این واقعه تبیین شد.

بر اساس آموزه‌های رضوی، خداوند به ابراهیم (ع) وحی کرده بود که «خلیلی» برمی‌گزیند که دعای او در احیای مردگان مستجاب می‌شود. ازاین‌رو، درخواست ایشان تلاشی برای اطمینان‌یافتن از برگزیده شدن در این مقام عالی و دریافت رموز ملکوت بود. در واقع، مقام خلیت با مقام استجابت دعا و آگاهی از اسرار الهی پیوندی ناگسستنی دارد.

«اطمینان قلب»؛ از معرفت نظری تا شهود حضوری

این پژوهشگر قرآنی با نقد دیدگاه‌هایی که انگیزه این درخواست را اضطراب نسبت به معاد می‌دانند، تصریح کرد: ابراهیم (ع) دارای «قلب سلیم» و مقام «یقین» بود.

«اطمینان» در اینجا به معنای سکون و آرامش ناشی از شهودِ جایگاه خلافت الهی است. زنده کردن چهار پرنده به دست خودِ حضرت، نشانه اعطای ولایت تکوینی به ایشان بود تا از مرحله معرفت عقلی به مرتبه علم حضوری و شهود عینی دست یابد.

در پایان این نشست علمی، برتری تحلیل‌های مبتنی بر روایات اهل‌بیت (ع) در پاسخ به شبهات کلامی و تبیین دقیق مقاصد قرآنی موردتأکید قرار گرفت.

این نشست با پرسش‌وپاسخ میان استادان و دانشجویان درباره ابعاد ولایت اعطایی به انسان کامل در عرصه عمل و تأثیرگذاری بر جهان مادی به کار خود پایان داد.