انباشت پند‌های بی‌اثر به شکاف نسلی دامن می‌زند

به گزارش آستان نیوز، دکتر احد فرامرز قراملکی با تشریح رویکرد مسئله‌محور بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی اظهار کرد: یکی از سیاست‌های جدید این بنیاد، توجه به مسائل ملموس و روزمره جامعه و تبدیل آنها به موضوعات پژوهشی است؛ مسائلی که مردم هر روز با آنها مواجه‌اند، اما کمتر از منظر علمی مورد بررسی قرار گرفته‌اند.

وی افزود: یکی از این موضوعات، پدیده‌ای است که می‌توان آن را «انباشت پند» نامید؛ وضعیتی که در آن افراد در موقعیت‌های مختلف با حجم گسترده‌ای از توصیه‌ها، نصیحت‌ها و دستورالعمل‌های رفتاری روبه‌رو می‌شوند.

رئیس بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی ادامه داد: در جامعه ما بسیاری از افراد در جایگاه‌های مختلف به دیگران پند می‌دهند؛ از والدین و معلمان گرفته تا مدیران، مربیان و فعالان فرهنگی. اصل توصیه و خیرخواهی امر ارزشمندی است؛ اما پرسش اینجاست که آیا همه این توصیه‌ها قابلیت اجرا دارند و می‌توانند به تغییر رفتار منجر شوند؟

وی خاطرنشان کرد: این پرسش مبنای شکل‌گیری یکی از پژوهش‌های بنیاد شد. در این مطالعه تلاش کردیم بررسی کنیم چه بخشی از توصیه‌های رایج در جامعه قابلیت عملی‌شدن دارند و چه بخشی از آنها به دلیل غیرواقع‌بینانه بودن یا نادیده‌گرفتن شرایط مخاطب، عملاً امکان اجرا پیدا نمی‌کنند.

قراملکی تصریح کرد: نتایج این بررسی‌ها نشان دادبخشی از پند‌ها و توصیه‌ها، اگرچه با نیت خیر مطرح می‌شوند؛ اما، چون با واقعیت‌های زندگی افراد و شرایط اجتماعی آنها تناسب ندارند، به‌تدریج اثر خود را از دست می‌دهند و حتی ممکن است پیامد‌های منفی به همراه داشته باشند.

وی افزود: یکی از آسیب‌های مهم این وضعیت، کاهش اعتماد مخاطب به توصیه‌های تربیتی است. زمانی که فرد بار‌ها با توصیه‌هایی مواجه می‌شود که امکان اجرای آنها را ندارد، به‌مرور نسبت به اصل نصیحت و راهنمایی نیز بی‌اعتماد می‌شود.

رئیس بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی با اشاره به آثار اجتماعی این مسئله گفت: در برخی موارد، پند‌های غیرعملی می‌توانند به ایجاد فاصله میان نسل‌ها نیز منجر شوند. هنگامی که جوانان و نوجوانان احساس کنند توصیه‌های مطرح‌شده با واقعیت‌های زندگی آنها هم‌خوانی ندارد، امکان شکل‌گیری گفت‌وگوی مؤثر میان نسل‌ها کاهش پیدا می‌کند.

وی اظهار کرد: همین دغدغه‌ها زمینه تولید کتابی با عنوان «پند بیهوده» را فراهم کرد؛ اثری که تلاش می‌کند با نگاهی علمی و انتقادی، جایگاه پند و نصیحت در جامعه امروز را مورد بازخوانی قرار دهد و میان توصیه‌های مؤثر و توصیه‌های کم‌اثر یا بی‌اثر تمایز قائل شود.

قراملکی ادامه داد: هدف این پژوهش نفی اصل پند و اندرز نیست، بلکه تأکید بر این نکته است که توصیه زمانی می‌تواند مؤثر باشد که متناسب با شرایط مخاطب، قابل‌فهم، قابل‌اجرا و مبتنی بر شناخت درست از مسائل واقعی زندگی افراد باشد.

وی با بیان اینکه استقبال از این اثر نشان‌دهنده اهمیت موضوع برای مخاطبان است، افزود: مردم در زندگی روزمره خود با حجم زیادی از توصیه‌ها مواجه هستند و طبیعی است که نسبت به کیفیت و کارآمدی این توصیه‌ها پرسش داشته باشند. از همین رو، این پژوهش توانست توجه طیف گسترده‌ای از مخاطبان را به خود جلب کند.

رئیس بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی تأکید کرد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی در سال‌های اخیر تلاش کرده است علاوه بر تولید آثار مرجع و تخصصی، به سراغ موضوعاتی برود که به شکل مستقیم با مسائل اجتماعی و فرهنگی جامعه در ارتباط هستند و می‌توانند در بهبود کیفیت زندگی فردی و اجتماعی نقش‌آفرین باشند.

وی در پایان خاطرنشان کرد: پژوهش‌های دینی زمانی اثرگذاری بیشتری خواهند داشت که بتوانند مسائل واقعی جامعه را شناسایی کرده و برای آنها راهکار‌های علمی و کاربردی ارائه دهند؛ مسیری که امروز به یکی از اولویت‌های اصلی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی تبدیل شده است.