حقوق بشر بدون بنیان متافیزیکی به نسبی‌گرایی و بحران معنا می‌رسد

به گزارش آستان نیوز، پروفسور جیان پیترو کالیاری، معاون اجرایی بنیاد پژوهشی فیدس ات راتسیو، در این نشست علمی با اشاره به مقاله پیشین خود با عنوان «برای یک بنیاد متافیزیکی، اخلاقی و الهیاتی واقعی برای حقوق بشر: انسان به‌مثابه Imago Dei Creata در تعالیم پاپ رم و تعالیم امام رضا (ع) – رویکردی تطبیقی»، بخش‌هایی از دیدگاه‌های خود درباره وضعیت معاصر حقوق بشر را تشریح کرد.

وی با بیان اینکه مسئله حقوق بشر در جهان معاصر به طور فزاینده‌ای با مفاهیمی همچون دولت قانون، دموکراسی و حکمرانی قانون پیوند خورده است، اظهار کرد: در عمل، این مفاهیم غالباً در تقابل با نظام‌های غیرلیبرال تعریف می‌شوند و همین امر سبب شده است حقوق بشر به عرصه‌ای برای منازعات ایدئولوژیک و حتی درگیری‌های سیاسی و نظامی تبدیل شود.

این پژوهشگر با اشاره به نمونه‌هایی از مداخلات نظامی در دهه‌های اخیر از جمله یوگسلاوی سابق، افغانستان، عراق و لیبی، تصریح کرد: در بسیاری از این موارد، نقض حقوق بشر به‌عنوان مبنای مداخله نظامی مطرح شده، اما نتایج عینی این مداخلات در برخی کشور‌ها به تضعیف ثبات اجتماعی و سیاسی انجامیده است.

کالیاری با نقد بنیان‌های معرفت‌شناختی حقوق بشر مدرن افزود: چارچوب فعلی حقوق بشر متأثر از عقلانیت پوزیتیویستی غرب است؛ عقلانیتی که در آن متافیزیک به حاشیه رانده شده و امکان دستیابی به حقیقتی جهان‌شمول مورد تردید قرار گرفته است.

وی با اشاره به ریشه‌های فکری این رویکرد در اندیشه‌های قرون هجدهم و نوزدهم گفت: در این منظومه فکری، علم و فناوری جایگزین متافیزیک شده و نتیجه آن، تضعیف امکان ارائه بنیانی مشترک برای فهم انسان و حقوق او بوده است.

این استاد دانشگاه تأکید کرد: هنگامی که پرسش‌های بنیادین هستی‌شناختی از نظریه حقوق بشر حذف می‌شود، خود مفهوم هستی نیز از این نظام خارج شده و آنچه باقی می‌ماند مجموعه‌ای از دیدگاه‌های نسبی و غیرالزام‌آور خواهد بود.

وی با اشاره به دیدگاه فیلسوفانی همچون ژاک ماریتن و نوربرتو بوبیو افزود: حتی متفکران برجسته غربی نیز اذعان داشته‌اند که حقوق بشر بیش از آنکه نیازمند توجیه نظری باشد، نیازمند صیانت عملی است و تلاش برای یافتن بنیانی مطلق، در برخی موارد به نتایج متناقض منجر شده است.

کالیاری در پایان خاطرنشان کرد: فلسفه اصیل حقوق بشر باید از سطح توصیف قواعد فراتر رفته و به پرسش‌های بنیادینی همچون انسان چیست و قانون چیست پاسخ دهد؛ در غیر این صورت، نظام حقوق بشر در معرض تکثر تفسیر‌ها و ازدست‌رفتن انسجام مفهومی قرار خواهد گرفت.