از کربلا تا جنگ رمضان؛ تغییر تعبیر پیروزی در مقیاس زمانی تاریخ

در این یادداشت که به قلم دکتر ابراهیم دانشی‌فر، رئیس دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع)، به رشته تحریر درآمده است، با الهام از آموزه‌های نهضت عاشورا و در پرتو تحولات معاصر، مفهوم پیروزی از منظر مکتب حسینی مورد واکاوی قرار گرفته و بر نقش ایمان، بصیرت، استقامت و همبستگی ملی در شکل‌گیری پیروزی‌های ماندگار تاریخی تأکید شده است. در متن یادداشت ایشان آمده است:

بعضی حقیقت‌ها را نمی‌توان با شمارش نفرات فهمید. بعضی پیروزی‌ها را نمی‌توان در غبار یک روز، در التهاب یک میدان، و در هیاهوی یک نبرد سنجید.

گاه، حقیقت در اقلیت می‌ایستد، اما تاریخ در برابرش سر فرود می‌آورد.گاه، جبهه‌ای اندک در برابر انبوهی از دشمن صف می‌کشد، اما آنچه در پایان ماندگار می‌شود، نه فریاد پرشمار باطل، بلکه ندای آرام و استوار حق است.

درخشان‌ترین جلوه این حقیقت، نهضت عظیم حضرت اباعبدالله الحسین (ع) است؛ نهضتی که به همه نسل‌ها آموخت معیار حقانیت، کثرت نیست؛ معیار، ایستادن بر سر حقیقت است.

امام حسین (ع) در صحرای کربلا به ما نشان داد که کمی یاران، اگرچه می‌تواند میدان را دشوار کند، اما هرگز راه را باطل نمی‌کند. تنهایی، اگر با حق همراه باشد، غربت است، اما شکست نیست. اقلیت، اگر بر محور ایمان و بصیرت بایستد، می‌تواند از اکثریتی که بر مدار ظلم و فریب شکل گرفته است، عظیم‌تر، رساتر و ماندگارتر باشد.

عاشورا از همین رو یک واقعه صرفاً تاریخی نیست؛ یک مدرسه جاودانه است برای آموزش این نکته که پیروزی در زمان‌های کوتاه تعبیر نمی‌شود، مقیاس زمانی پیروز‌های اصلی در پس گذر قرن‌ها آشکار می‌شود.مدرسه‌ای که در آن آموخته می‌شود پیروزی، همیشه آن چیزی نیست که در ظاهر دیده می‌شود.

در نگاه سطحی و کوتاه‌مدت، شاید چنین بنماید که در روز‌های پس از عاشورا، جبهه حق شکست خورده بود؛ امام (ع) به شهادت رسیده بود، یارانش بر خاک افتاده بودند و خاندانش در رنج اسارت بودند. اما مگر حقیقت را می‌توان با ظاهر لحظه داوری کرد؟ مگر هر که بر زمین ماند، شکست خورد؟ و مگر هر که بر مسند قدرت نشست، پیروز شد؟

کربلا، مقیاس زمانی اعتبار ادعای پیروزی را تغییر داد

پیش از آن، بسیاری پیروزی را در غلبه فوری، در تصرف میدان، در بقای جسم و در سکوت‌کردن رقیب می‌دیدند، اما امام حسین (ع) نشان داد که پیروزی حقیقی، گاه از مرز‌های همان روز عبور می‌کند و در پهنه تاریخ معنا می‌یابد. او با خون خویش، معنای پیروزی را از غلبه ظاهری به ماندگاری معنوی ارتقا داد.

از همین روست که قرن‌ها گذشته است و هنوز نام حسین (ع) با عزت، آزادگی و شرافت زنده است؛ اما آن‌که در همان روزگار خود را غالب می‌پنداشت، در حافظه وجدان انسانی، جز نشانی از ظلم و سیاهی ندارد. این، پیروزی در افق تاریخ است؛ پیروزی‌ای که نه در همان غروب نبرد، بلکه در طلوع‌های پیاپی نسل‌ها آشکار می‌شود.

راز ماندگاری امام حسین (ع) نیز همین‌جاست.
او تنها در یک میدان نجنگید؛ او یک معیار ساخت.
معیاری برای همه تاریخ.

معیاری که به ما می‌گوید حق، حتی اگر تنها بماند، شکست‌خورده نیست؛ و باطل، حتی اگر غوغا کند، ماندگار نخواهد بود. حسین (ع) با شهادت خویش، پرچمی برافراشت که نه طوفان زمان آن را فرسوده کرد و نه تبلیغات قدرت آن را خاموش ساخت. این پرچم، در دل شیعه ماند، در وجدان اهل سنت جای گرفت، و در جان هر انسان آزاده‌ای که کرامت را می‌شناسد، ریشه دواند. زیرا پیام عاشورا، پیام یک قوم و یک زمان نبود؛ پیام جاودانه شرافت در برابر ذلت بود؛ و اینجاست که تاریخ ما، میدان ما، و تجربه ملت ما به آن حقیقت بزرگ گره می‌خورد.

در روز‌هایی که این سرزمین در محاصره تهدید‌ها بود، در روز‌هایی که دشمن با تکیه بر شمار بسیار، سلاح فراوان، و هیمنه گنبد‌های آهنین خود می‌خواست اراده این ملت را در هم بشکند، باز همان منطق عاشورایی به یاری آمد: منطق نترسیدن از کثرت دشمن، و امید بستن به قدرتی بزرگ‌تر از عدد و ابزار.

قائد شهید ما، با همان بصیرت برخاسته از ایمان، خوب می‌دانست که هیچ ملتی با ترس از انبوه دشمن پیروز نشده است. او می‌دانست که سلاح دشمن، هرچند خطرناک باشد، از اراده بیدار یک ملت خطرناک‌تر نیست. از همین رو بود که با آن بیان حکیمانه و ماندگار فرمود: هرچند ناو ابزار خطرناکی است، اما موشکی که ناو را غرق کند خطرناک‌تر است و حقیقتاً آن موشک، فقط یک موشک نظامی نبود؛ آن موشک، موشک همدلی و همبستگی ایرانیان بود.

آری، آنچه می‌تواند هیمنه دشمن را در هم بشکند، پیش از آنکه در کارخانه‌ها ساخته شود، در دل‌ها ساخته می‌شود.آنچه ناو‌های غرور و سلطه را غرق می‌کند، پیش از آنکه درآسمان پرواز کند، در جان مردم اوج می‌گیرد.

دشمن، هرچقدر هم مسلح باشد، در برابر ملتی که به خود ایمان آورده، درهم‌تنیده شده، و دست در دست هم ایستاده است، شکست‌پذیر است. زیرا قدرت حقیقی ملت‌ها، نه فقط در مرزها، نه فقط در زرادخانه‌ها، بلکه در پیوند دل‌ها، در اعتماد عمومی، در حضور مردم و در همبستگی ملی نهفته است.این، همان درسی است که از کربلا تا امروز امتداد یافته است.

در عاشورا، یاران اندک بودند، اما دل‌ها استوار بود

در میدان‌های معاصر نیز گاه امکانات اندک بوده، اما اراده‌ها بزرگ بوده است؛ و تاریخ بار‌ها نشان داده است که اگر دل‌ها یکی شود، اگر مردم یک صدا و یک‌قدم شوند، اگر ملت پشت سر حقیقت بایستد، هیچ محاصره‌ای پایدار نمی‌ماند و هیچ هیمنه‌ای جاودانه نخواهد بود.

بزرگی ملت ایران نیز همواره در همین نقطه جلوه کرده است

هرگاه این مردم، از هر سلیقه و زبان و قوم، حول یک حقیقت مشترک، یک عزت مشترک، و یک سرنوشت مشترک گرد آمده‌اند، بزرگ‌ترین طوفان‌ها را پشت سر گذاشته‌اند. دشمن خوب می‌داند که اگر بخواهد این ملت را تضعیف کند، باید پیش از هر چیز میان دل‌های مردم فاصله بیندازد. زیرا آنچه معادلات دشمن را بر هم می‌زند، فقط تجهیزات نیست؛ مردم‌اند. فقط سلاح نیست؛ همبستگی است. فقط قدرت رسمی نیست؛ حضور عمومی است.

پس اگر بخواهیم منطق پیروزی را درست بفهمیم، باید از نگاه کوتاه‌مدت عبور کنیم.نباید هر فشار را نشانه شکست بدانیم و نباید هر برتری ظاهری دشمن را دلیل پیروزی او تلقی کنیم.

ملتی که بر اصول خود بایستد، شرف خود را نفروشد و در لحظه آزمون از صحنه کنار نکشد، حتی اگر هزینه بدهد، در حال ساختن پیروزیِ بزرگ‌تری است؛ یک پیروزی که در حافظه تاریخ ثبت می‌شود. درست همان‌گونه که کربلا، با همه تلخی ظاهری‌اش، به شیرین‌ترین و بلندترین قله پیروزی معنوی بدل شد.

امروز نیز باید این حقیقت را با همه وجود باور کنیم:

اگر ناو‌های دشمن هراس‌انگیزند، موشک همدلی این ملت هراس‌انگیزتر است.
اگر دشمن به عدد خود می‌نازد، ما باید به ایمان بی‌نهایت مردم و ایمان مردم به بی‌نهایت تکیه کنیم.
اگر او به آهن و آتش امید بسته است، ما باید به دل‌های بیدار و دست‌های به‌هم‌پیوسته امیدوار باشیم.

زیرا سرنوشت این سرزمین را نه تهدید دشمن، بلکه اراده مردم رقم می‌زند؛ و چه پایان باشکوهی برای این معنا، جز آن پیش‌بینی روشن و صددرصد درست قائد شهید ما؛ آن‌گاه که با اطمینانی برخاسته از شناخت مردم و توکل به خدا فرمودند: اگر مسئله‌ای برای این کشور پیش بیاید، خداوند این مردم را مبعوث خواهد کرد و مردم کار را تمام خواهند کرد؛ و این، نه فقط یک جمله، که یک حقیقت تاریخی است؛ حقیقتی که ریشه در کربلا دارد، در جان این ملت زنده است و تا وقتی مردم در میدان‌اند، پرچم این سرزمین بر زمین نخواهد افتاد؛ و معتقدیم که پیروزی امروز مردم را در ایران نه در روز امضای تفاهم‌نامه؛ بلکه در پس گذر زمان‌های طولانی‌تری درک خواهیم کرد. پیروزی‌ای که فقط از جانب خدا بر بندگان مقدر می‌شود:

وَمَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ الْعَزِیزِ الْحَکِیمِ