خون‌خواهی در میدان حضور؛ بازخوانی فلسفه تشییع رهبر شهید (رحمت‌الله علیه)

از این منظر، آیین تشییع رهبر شهید انقلاب را باید فراتر از یک رخداد اجتماعی تحلیل کرد؛ رویدادی که در پرتو مفهوم راهبردی «علی‌الاصول»، نسبت میان وفاداری به اصول، مقاومت در برابر دشمن و استمرار مکتب را، به نمایش می‌گذارد.

حجت‌الاسلام‌والمسلمین هادی عجمی، معاون پژوهشی مدرسه عالی فقاهت عالم آل محمد (ع)، با نگاهی قرآنی و فقه حکمرانی، به تبیین ابعاد معرفتی و تمدنی این رویداد پرداخته و تشییع رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) را تجلی «مقاتله میدانی» در مسیر پاسداری از آرمان‌های انقلاب اسلامی معرفی می‌کند. مشروح این یادداشت را در ادامه می‌خوانید:

تشییع پیکر یک رهبر الهی، در فرهنگ اسلامی صرفاً آیینی برای وداع با یک شخصیت نیست؛ بلکه تجدید میثاق با مکتب، اعلام استمرار راه و نمایش اراده یک امت برای پاسداری از آرمان‌های اوست. از همین منظر، تشییع پیکر رهبر شهید انقلاب (رحمت‌الله علیه)، نه یک مراسم احساسی، بلکه صحنه‌ای از «مقاتله میدانی» در امتداد اندیشه‌ای است که خود ایشان آن را با تعبیر راهبردی «علی‌الاصول» تبیین کرده بودند.

واژه «علی‌الاصول» در پیام تاریخی رهبر خلف صالح رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) نیز تنها یک قید ادبی یا فقهی نبود؛ بلکه بیانگر نسبت میان «اصل» و «مصلحت» در حکمرانی اسلامی بود. ایشان تصریح کردند که «علی‌الاصول، نظر دیگری داشتم»، اما به دلیل مصالح برتر، تعهد مسئولان و حفظ انسجام جامعه اسلامی، تصمیم دیگری اتخاذ شد.

این تعبیر نشان می‌دهد که در مکتب سیاسی ایشان، اصول قرآنی هرگز تعطیل نمی‌شوند؛ بلکه در چارچوب قواعد فقه حکمرانی و تزاحم مصالح، نحوه اجرای آنها متناسب با شرایط تنظیم می‌شود.

مبنای این اصل، آیه دوازدهم سوره توبه است: «وَإِنْ نَکَثُوا أَیْمَانَهُمْ مِنْ بَعْدِ عَهْدِهِمْ... فَقَاتِلُوا أَئِمَّةَ الْکُفْرِ» **؛ آیه‌ای که محور آن، مقابله با دشمنِ پیمان‌شکن است، نه صرفاً دشمنِ بی‌ایمان. از این منظر، ملاک، «نکث عهد» است؛ یعنی هنگامی که دشمن، پیمان را ابزار فریب و سلطه قرار می‌دهد، حکم اولیه، مقاتله و مقابله است، نه اعتماد دوباره.

رهبر شهید انقلاب (رحمت‌الله علیه) نیز در تبیین همین منطق فرمودند که اگر طرف مقابل صادق نباشد و دست دوستی را با خنجر پنهان همراه کند، قرآن اجازه پذیرش چنین صلحی را نمی‌دهد و در صورت نقض پیمان، مقابله‌به‌مثل لازم است. بنابراین، «علی‌الاصول» در اندیشه ایشان، نه یک موضع سیاسی مقطعی، بلکه یک قاعده برخاسته از منظومه قرآن و فقه حکمرانی اسلامی است.

اکنون که رهبر این مکتب به شهادت رسیده است، تشییع باشکوه او نیز باید در همین چارچوب فهم شود. این اجتماع میلیونی، تنها بدرقه پیکر یک شخصیت تاریخی نیست؛ بلکه اعلام وفاداری به همان اصولی است که او برای آنها زیست و در نهایت جان خویش را در همان مسیر تقدیم کرد. مردمی که در این آیین حضور می‌یابند، در حقیقت تنها اشک نمی‌ریزند؛ بلکه با حضور خود، اراده امت را برای استمرار راه مقاومت به نمایش می‌گذارند.

از این منظر، تشییع رهبر شهید (رحمت‌الله علیه)، خود یک «نبرد میدانی» است؛ به معنای رویارویی عینی یک ملت با پروژه‌ای که می‌کوشد روح مقاومت را از جامعه اسلامی بگیرد.

دشمن همواره تلاش می‌کند شهادت رهبران را به نقطه پایان یک جریان تبدیل کند، اما حضور عظیم مردم، این محاسبه را بر هم می‌زند و شهادت را به نقطه آغاز مرحله‌ای تازه از حیات آن مکتب تبدیل می‌کند؛ به‌ویژه تقویت روحیه مقاتله با دشمن بدعهد!

خون‌خواهی در فرهنگ شیعه نیز تنها انتقام شخصی یا واکنش احساسی نیست؛ بلکه در کنار آن، زنده نگه‌داشتن راه شهید و تحقق اهداف اوست. همان‌گونه که خون‌خواهی سیدالشهدا (ع) در استمرار جبهه حق معنا پیدا می‌کند، خون‌خواهی رهبر شهید انقلاب (رحمت‌الله علیه) نیز در پاسداری از اصولی است که او بر آنها تأکید شده است؛ اصولی مانند عزت، استقلال، بی‌اعتمادی به دشمن پیمان‌شکن، حفظ وحدت امت و ایستادگی در برابر نظام سلطه.

از همین رو، بزرگ‌ترین پیام تشییع رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) آن است که جامعه اسلامی، میان «احساس» و «عقلانیت» جمع کرده است. اشک مردم، نشانه محبت است و حضورشان، تجلی بصیرت. آنان با حضور خود اعلام می‌کنند که شهادت رهبر، موجب عقب‌نشینی از اصول نخواهد شد، بلکه عزم امت را برای تحقق همان «علی‌الاصول» قرآنی استوارتر خواهد کرد.

بنابراین، تشییع رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) را باید فراتر از یک مناسک اجتماعی تحلیل کرد. این آیین، تجلی عینی فقه حکمرانی اسلامی، نمایش وحدت امت، اعلام وفاداری به مکتب مقاومت و آغاز مرحله‌ای تازه از خون‌خواهی شهید است؛ خون‌خواهی‌ای که پیش از آنکه در میدان نظامی معنا پیدا کند، در میدان اراده، ایمان، حضور اجتماعی و پایبندی به اصول قرآنی متجلی می‌شود.

در این معنا، هر قدمی که در تشییع رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) برداشته می‌شود، اعلام این حقیقت است که مکتب او زنده است، راه او ادامه دارد و امت اسلامی، «علی‌الاصول»، از آرمان‌هایی که او برای آنها به شهادت رسید، عقب نخواهد نشست.