تمدن نوین اسلامی؛ میراث ماندگار امام شهید برای آینده ایران

آنچه از این اندیشه به‌یادگارمانده، صرفاً یک نظریه فرهنگی نیست، بلکه نقشه راهی برای ساخت تمدنی است که بر ظرفیت‌های بومی، ایمان، عقلانیت و مجاهدت مستمر استوار است.

استاد غلامرضا جلالی، پژوهشگر و معاون پیشین پژوهشی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، در یادداشتی به تبیین ابعاد این منظومه فکری و جایگاه آن در آینده ایران اسلامی پرداخته است. متن این یادداشت را در ادامه می‌خوانید:

امام شهید حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای (رضوان‌الله تعالی علیه) از نخستین روز‌های رهبری، بر این حقیقت تأکید داشتند که زندگی و تمدن نه‌تنها در تعارض با یکدیگر نیستند، بلکه نسبت و پیوندی ناگسستنی دارند. از نگاه ایشان، تمدن، زندگیِ برخوردار از نظم علمی، بهره‌گیری از تجربه‌های موفق بشری و پیشرفت‌های مادی است و دین‌داری نیز جهت صحیح این زندگی را در قالب عدالت، انصاف، صفا، صداقت و دیگر فضایل انسانی ترسیم می‌کند.

ایشان، تمدن واقعی مردم ایران را «تمدن ایرانی» می‌دانستند؛ تمدنی برخاسته از اقتضائات این سرزمین، متکی بر ظرفیت‌های درونی ملت ایران و ریشه‌دار در تجربه تاریخی این کشور. تمدنی که در طول قرون متمادی باایمان، نقل و عقل، نوگرایی، عزت‌مندی، استقلال و مجاهدت مستمر درآمیخته و هویت خود را شکل داده است.

بی‌تردید، چنین نگاهی به تمدن، زمینه‌ساز ارتقای علمی و اقتصادی، تحقق عدالت اجتماعی، اعتلای اخلاق و معنویت و دستیابی به زندگی مطلوب خواهد بود؛ مسیری که با آینده‌نگری، بهره‌مندی از فضای نقد و اصلاح مستمر، به کمال و بالندگی می‌رسد.

امام شهید (رحمت‌الله علیه) در هر فرصت، هندسه مفهومی «تمدن نوین اسلامی» را برای جامعه تبیین می‌کردند؛ تمدنی که ریشه در صدر اسلام دارد، با انقلاب اسلامی بالنده شد و در برابر تجربه تمدنی نامتوازن غرب قد برافراشت؛ تمدنی که به دلیل فاصله‌گرفتن از اخلاق، معنویت، دین و عدالت، از نگاه ایشان، تمدنی ناپایدار و روبه‌زوال است.

ایشان احیای تمدن را امری حاکمیتی می‌دانستند و ایجاد تمدن نوین اسلامی را آرمان نظام جمهوری اسلامی معرفی می‌کردند. در همین چارچوب، ظرفیت‌های گوناگون تمدنی ایران را تبیین کرده و هم‌داستانی زندگی انسان عزت‌مند ایرانی با الگوی حکمرانی در جمهوری اسلامی را ضرورتی انکارناپذیر برمی‌شمردند.

امام شهید (رحمت‌الله علیه) همواره بر همگرایی دین و ملیت، ضرورت برخورداری از علم، قدرت، سازندگی و نظم تأکید داشتند و این مفاهیم را به‌عنوان الزامات حرکت تمدنی به نهاد‌های مسئول یادآور می‌شدند.

از منظر ایشان، برانگیختگی و خیزش برای ساخت آینده، رسالتی است که بر دوش انسان ایرانی نهاده شده است؛ انسانی که باید از کف خیابان تا ستیغ قله‌های بلند تمدن، مسیر عزت، پیشرفت و تعالی را بپیماید.