امام رضا (ع) از مادر می‌گوید؛ روایتی از نور و غربت زهرای مرضیه (س)

آیت‌الله العظمی علی کریمی جهرمی، در ادامه ما را به پیشگاه سه روایت بی‌واسطه از امام مهربانی‌ها می‌برد تا با سوز کلام رضوی، مظلومیت زهرای مرضیه (س) را به نظاره بنشینیم.

نوری که بر هلال رمضان غلبه می‌کرد

شیخ صدوق رضوان الله علیه نقل می‌کند که حضرت رضا علیه السلام در ضمن حدیث طولانی‌ای فرموده‌اند: «کَانَتْ فَاطِمَةُ عَلَیْهَا السَّلَامُ إِذَا طَلَعَ هِلَالُ شَهْرِ رَمَضَانَ یَغْلِبُ نُورُهَا الْهِلَالَ وَیَخْفَى فَإِذَا غَابَتْ عَنْهُ ظَهَرَ»؛ فاطمه همواره چنین بود که، چون هلال ماه رمضان طلوع می‌کرد، نور او بر نور هلال غالب می‌آمد و در نتیجه هلال ناپدید می‌گشت؛ اما هنگامی که فاطمه غایب می‌شد، هلال ماه مبارک ظاهر و آشکار می‌گردید. (فضائل شهر رمضان و بحارالانوار، ج ۴۳، ص ۵۶)

به راستی که چه امر شگفت‌انگیز و فوق‌العاده‌ای است؛ زیرا صورت‌های زیبا و نورانی را بسیار دیده‌ایم و در مورد آنها زیاد شنیده‌ایم، اما غلبه کردن نورانیت چهرۀ یک انسان بر هلال و پنهان نمودن آن از دیدگان و ظهور هلال به هنگام پنهان شدن آن انسان بزرگ و عالی‌قدر، مطلب تازه‌ای است که دربارۀ حضرت زهرای مرضیه سلام الله علیها می‌شنویم، آن هم از زبان یک امام معصوم که دور از خطا و گزافه‌گویی در سخن و مدح و ستایش است. به یقین این یک نورانیت الهی و امری آسمانی است که با معیار‌های ظاهری قابل درک نمی‌باشد. خصوصیت هلال ماه رمضان و ذکر ویژه‌ی آن ممکن است از این جهت باشد که مردم برای رؤیت هلال رمضان؛ که مبشر ورود ماه تازه با برنامه‌های ویژه، واجبات و محرمات مخصوص است، اهتمام دارند و برای دیدن آن روی می‌آورند و قهراً بر اثر ازدحام جمعیت، توجه فراوان و دید عمیق و پیگیرانه می‌توانند آن را به زودی ببینند. اکنون با همۀ این خصوصیات و علی‌رغم اینکه بر حسب جریان طبیعی باید به سرعت آن را بنگرند، اما با وجود ظاهر شدن فاطمه، نور هلال ناپدید می‌گردید تا زمانی که آن بانوی نورانی و آسمانی‌رخ، چهره در حجاب غیب برد و در این هنگام ماه ظاهر شده و قابل رؤیت ناظران گردد.

مادری شایسته که خشمگین از دنیا رفت

سید بن طاووس رضوان علیه نقل می‌کند که مردی از حضرت علی بن موسی الرضا علیه السلام پرسشی کرد و حضرت در پاسخ، از مادرشان چنین یاد کردند: «کَانَتْ لَنَا أُمٌّ صَالِحَةٌ مَاتَتْ وَهِیَ عَلَیْهِمَا سَاخِطَةٌ وَلَمْ یَأْتِنَا بَعْدَ مَوْتِهَا خَبَرٌ أَنَّهَا رَضِیَتْ عَنْهُمَا»؛ ما را مادری شایسته و بزرگوار بود، او از دنیا رفت در حالی که از آن دو نفر خشمگین بود و بعد از وفات ایشان هم خبری به ما نرسیده که آن حضرت از آنان راضی و خشنود شده باشد. (الطرائف، ص ۲۵۲)

این نقل بسیار ارزنده و درخور اعتماد است. امام رضا علیه السلام در این جمله، هم به مقام بلند و شأن والای مادرشان گواهی می‌دهند و هم از مظلومیتی سخن می‌گویند که بر ایشان رفت. تعبیر «کَانَتْ لَنَا أُمٌّ صَالِحَةٌ» مفاخره‌ای است از سوی یک امام معصوم به داشتن چنین مادری، و گواهی بر اینکه او اهل صلاح، مظهر ایمان و تقوا و تجسم پاکی بود. این فرمایش هم سنگینی ظلمی را نشان می‌دهد که بر حضرت زهرا سلام الله علیها رفت و هم نهایت مظلومیت آن بانوی بهشتی را که این‌چنین خشمگین از دنیا رفت.

خانه‌ای که به مسجد رسید

شیخ صدوق رضوان الله علیه نقل کرده که احمد بن محمد بن ابی نصر می‌گوید: از حضرت ابوالحسن، علی بن موسی الرضا علیه السلام، دربارۀ مزار حضرت فاطمه علیها السلام پرسش کردم. حضرت فرمود: «دُفِنَتْ فِی بَیْتِهَا فَلَمَّا زَادَتْ بَنُو أُمَیَّةَ فِی الْمَسْجِدِ صَارَتْ فِی الْمَسْجِدِ»؛ آن حضرت در خانه خود به خاک رفت، پس، چون بنی امیه مسجد را توسعه دادند، آن خانه هم جزء مسجد شد. (عیون اخبار الرضا، ج ۱، ص ۳۱۱)

از کلام امام رضا (ع) تا غربت مادر

سه روایت از امام رضا (ع)، تصویری از مقام و مظلومیت حضرت فاطمه زهرا (س) ترسیم می‌کند؛ بانویی که نورانیتش در وصف امام هشتم (ع) جلوه‌ای آسمانی دارد و سرگذشتش با رنج و غربت گره خورده است. در روز‌های فاطمیه، بازخوانی این احادیث فرصتی است برای تأمل در کلام فرزندی که با تعبیر «کَانَتْ لَنَا أُمٌّ صَالِحَةٌ» (ما را مادری شایسته بود)، از بزرگواری مادرش یاد می‌کند و از اندوهی پرده برمی‌دارد که بر خاندان پیامبر (ص) گذشت؛ کلامی کوتاه که پس از قرن‌ها، همچنان ما را به شناخت عمیق‌تر جایگاه حضرت زهرا (س) فرامی‌خواند.