برخورد قضایی به‌تنهایی چاره‌ساز اغتشاشات نیست| ضرورت تحلیل چندبعدی ناآرامی‌ها در عصر هوش مصنوعی و انقلاب صنعتی چهارم

به گزارش آستان‌نیوز، دکتر محمود حکمت‌نیا، عضو هیئت علمی گروه فقه و حقوق پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی و استاد حلقه اجتهادی فقه نظام اموال و عقود مدرسه عالی فقاهت عالم آل محمد (ع)، در پنجمین نشست از سلسله نشست‌های فقهی با موضوع اعتراضات و اغتشاشات، به تبیین موضوع تحلیل مشکلات اجتماعی و اغتشاشات با تأکید بر جایگاه حقوق در حل آن پرداخت.

واکاوی طبیعت انسان و ریشه‌های اعتراض

دکتر حکمت‌نیا در ابتدای این نشست با اشاره به تفاوت انتظارات اخلاقی و رفتار‌های واقعی انسان‌ها در جامعه گفت: این پرسش که انسان‌ها چگونه می‌اندیشند و چرا رفتار‌های خاصی از خود بروز می‌دهند، ریشه در مباحث بنیادین دارد. حتی ملائکه در ابتدای خلقت، با استناد به ظرفیت انسان برای فساد و خونریزی، به آفرینش او اعتراض کردند.

وی با استناد به آموزه‌های امیرالمؤمنین (ع) در نامه به مالک اشتر افزود: شناخت طبیعت انسان که واجد ظرفیت‌های متفاوت رفتاری است، برای تحلیل هرگونه حرکت اجتماعی و اعتراض ضروری است.

پارادوکس ناآرامی در جوامع دینی

استاد مدرسه عالی فقاهت با طرح این پرسش که چرا در جامعه‌ای با پشتوانه غنی دینی، شاهد ناهنجاری‌های اجتماعی هستیم، تصریح کرد: در جامعه‌ای که ابزار‌های اخلاقی و دینی هم‌چون منبر، محراب و آموزش‌های مذهبی در دسترس همگان است، بروز اغتشاش نیازمند واکاوی عمیق است. به‌ویژه در محیطی هم‌چون مشهد مقدس که زیر سایه حضرت رضا (ع) است، باید بررسی شود که چه عواملی فراتر از مداخلات بیگانگان، بستر بروز ناآرامی را فراهم می‌سازد. این مسائل صرفاً با رویکرد‌های قضایی و پلیسی حل نمی‌شوند و نیازمند تبیین جامع در ابعاد حقوقی و اخلاقی هستند.

تأثیر هوش مصنوعی و فضای دیجیتال بر کنش‌گری اجتماعی

دکتر حکمت‌نیا در بخش دیگری از سخنان خود به تحولات ناشی از انقلاب صنعتی چهارم اشاره کرد و اظهار داشت: امروزه فناوری‌های نوین، هوش مصنوعی و فضای دیجیتال، شیوه تفکر و تعامل انسان‌ها را دگرگون کرده است. در این فضای جدید، انسان‌ها از حالت مصرف‌کننده صرف خارج شده و خود به تولیدکننده و توزیع‌کننده اطلاعات تبدیل شده‌اند. این تغییر ساختاری در تولید پیام، تأثیرات گسترده‌ای بر شکل‌گیری نگرش‌ها و رفتار‌های اجتماعی دارد که حقوق و فقه باید برای مواجهه با آن آماده باشند.

ضرورت اتخاذ رویکرد جامع در حل بحران‌ها

وی در پایان این نشست تأکید کرد: برای حل پایدار مشکلات اجتماعی و پدیده اغتشاشات، نیازمند اتخاذ رویکردی جامع هستیم که در آن تمامی ابعاد اقتصادی، اجتماعی، حقوقی و اخلاقی به‌صورت هم‌زمان مورد مطالعه دقیق قرار گیرند.

دکتر حکمت‌نیا خاطرنشان کرد: تنها با درک واقعیت‌های عصر جدید و تحولات ناشی از فضای مجازی و هوش مصنوعی می‌توان به راهکار‌هایی دست یافت که منطبق بر نیاز‌های روز جامعه و در عین حال پایبند به آموزه‌های اصیل دینی باشد. بدون توجه به این تغییرات بنیادین در شیوه تعاملات انسانی، تحلیل‌های حقوقی و فقهی از پدیده‌های اجتماعی کامل، نخواهد بود.