دین، فراتر از محراب؛ نگاهی به نقش حکومت در تحقق احکام اسلامی

حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر حمید رضا کامل نواب، دبیر حلقه اجتهادی فقه نظام سیاست مدرسه عالی فقاهت عالم آل محمد (ع) در گفت‌و‌گو با خبرنگار آستان‌نیوز، به پرسش‌های چالش برانگیز درباره رابطه میان دین، سیاست و مدیریت جامعه پاسخ می‌دهد و به تبیین گستره وسیع احکام اسلامی و ضرورت وجود حکومت برای اجرای کامل آنها می‌پردازد. در ادامه، متن این گفت‌و‌گو را می‌خوانید:

آقای دکتر، برخی تصور می‌کنند دین صرفاً مجموعه‌ای از تکالیف فردی مانند نماز، روزه، دعا و ذکر است. با این نگاه، چگونه می‌توان از دین برای اداره یک جامعه استفاده کرد؟

این یک پرسش بسیار مهم و هوشمندانه است؛ چرا که برخی تصور می‌کنند دین صرفاً مجموعه‌ای از تکالیف فردی مانند نماز، روزه، دعا و ذکر است ولی با این نگاه، نمی‌توان از دین برای اداره یک جامعه استفاده کرد؛ لذا باید در همین ابتدا این تصور غلط را اصلاح کنیم و دین را نباید تنها به مسجد، نماز و روزه محدود کرد. اگر بخواهیم واقعاً به دین عمل کنیم، باید درک کنیم که دین عرصه‌ای بسیار وسیع‌تر از عبادات محض دارد.

در واقع، بخش عظیمی از مسائل دینی مستقیماً با مدیریت جامعه در ارتباط است. اگر بخواهم به صورت مصداقی و عینی برایتان توضیح دهم، می‌توان گفت دین در ابعاد مختلفی به مسائل اجتماعی ورود کرده است؛ برای مثال، بخش بزرگی از احکام دین مربوط به قضاوت است؛ یعنی وقتی دو نفر دچار اختلاف می‌شوند، قاضی بر اساس قواعد دینی چگونه باید حکم صادر کند؟ یا بخش دیگری از دین به معاملات و مسائل اقتصادی می‌پردازد؛ از رفتار‌های روزمره در بازار گرفته تا قواعد پیچیده مالی، معاملات و احکام مربوط به ربا.

هم‌چنین، دین در حوزه جرم و جنایت نیز قواعد دقیقی دارد؛ از قصاص گرفته تا حدود شرعی، همگی در دین بیان شده است.

این موارد که بیان شد بیشتر به حوزه سیاست داخلی مربوط می‌شود، آیا دین در مورد روابط بین‌المللی و سیاست خارجی نیز موضعی دارد؟

بله، قطعاً. دین در زمینه سیاست خارجی نیز دستورالعمل‌های بسیار شفافی دارد. هر مسئله‌ای که در سطح بین‌المللی رخ دهد، از بحث صلح و جنگ گرفته تا قواعد مربوط به آتش‌بس، در دین بررسی شده است. حتی در جزئی‌ترین مسائل مانند نحوه برخورد با اسیران جنگی، دین نکات بسیار ریز و دقیقی را بیان کرده است. خلاصه اینکه، هر آنچه برای اداره یک حکومت و مدیریت یک جامعه نیاز است، در دین پیش‌بینی شده است.

اما در این میان یک چالش بزرگ وجود دارد؛ اگر ما قدرت و حکومت نداشته باشیم، چگونه می‌توانیم این حجم از احکام را اجرا کنیم؟

دقیقاً نکته کلیدی همین‌جاست و سکه دیگری هم در این میان وجود دارد. دین حیطه بسیار وسیعی از احکام و مسائل را دربرمی‌گیرد که اجرای کامل آنها مستلزم وجود حکومت است؛ بنابراین تا زمانی که ما حکومت نداشته باشیم، عملاً امکان اجرای تمام ابعاد دین را نداریم لذا اگر بخواهیم واقعاً به دین عمل کنیم، رسیدن به حکومت و داشتن ساختار مدیریتی برای اجرای این احکام، یک ضرورت است.