کرامت ذاتی انسان در آموزه‌های رضوی بر پایه «نفخه الهی» استوار است

به گزارش آستان‌نیوز، همایش علمی مسئله‌محور «فقه نظامات اجتماعی در سیره رضوی» با حضور نخبگان حوزوی و پژوهشگران معارف اهل‌بیت (ع) در مشهد مقدس برگزار شد. در این نشست تخصصی، نایب‌علی اختری، عضو حلقه اجتهادی فقه نظام جزای مدرسه عالی فقاهت عالم آل محمد (ع)، به تبیین موضوع «نفی تبعیض‌های نوین اجتماعی مبتنی بر مطالعات ژنوم انسانی در پرتو کرامت انسانی از منظر آموزه‌های رضوی» پرداخت. وی در این همایش، فناوری‌های نوین ژنتیکی را بستری برای چالش‌های حقوقی جدید برشمرد و تأکید کرد: آموزه‌های امام رضا (ع) عالی‌ترین راهکار‌ها را برای صیانت از حریم خصوصی و نفی طبقه‌بندی‌های نوین انسانی ارائه می‌دهد.

چالش برچسب‌زنی ژنتیکی در دنیای مدرن

نایب‌علی اختری، در ابتدای سخنان خود با اشاره به پیشرفت‌های شگرف در مطالعات ژنوم انسانی اظهار کرد: اگرچه این دستاورد‌ها در پزشکی و داروسازی تحول‌آفرین است، اما همزمان بستر بروز تبعیض‌های نوین اجتماعی را فراهم کرده است. امروز خطر «برچسب‌زنی ژنتیکی» و ایجاد طبقه‌بندی‌های نوین طبقاتی، حقوق اساسی افراد را در حوزه‌هایی نظیر اشتغال، بیمه و آموزش با تهدید جدی رو‌به‌رو کرده است.

وی با نقد برخی دیدگاه‌های غربی در حوزه حقوق بشر خاطرنشان کرد: اسناد بین‌المللی مانند اعلامیه جهانی ژنوم (۱۹۹۷) بر عدم ارزش‌گذاری افراد بر مبنای ژنتیک تأکید دارند، اما رویکرد‌هایی که کرامت را صرفاً در «اراده آزاد» جست‌و‌جو می‌کنند، در حمایت از حقوق گروه‌هایی مانند کودکان، جنین یا افراد دارای ناتوانی ذهنی، دچار نارسایی هستند.

تبیین الگوی سه‌گانه رضوی در نفی تبعیض

عضو حلقه اجتهادی فقه نظام جزا، آموزه‌های امام رضا (ع) را چارچوبی جامع برای مقابله با این تبعیض‌ها دانست و گفت: نگاه رضوی در نفی تبعیض بر سه محور اصلی استوار است. نخستین محور «وحدت خالق و ریشه مشترک» است؛ حضرت با استناد به یگانگی پروردگار و وحدت والدین نخستین، هرگونه جداسازی نژادی یا طبقاتی را نفی کرده و تنها ملاک برتری را تقوا می‌دانند.

وی در تبیین محور دوم افزود: «اصالت تنوع ژنتیکی» از منظر امام رضا (ع) نه تنها مایه تبعیض نیست، بلکه مایه بقای نسل است. کلام حضرت که می‌فرمایند: «مردم همواره در خیر هستند تا زمانی که با هم متفاوت باشند»، از نظر علمی ثابت می‌کند که تنوع ژنتیکی یک حکمت الهی برای جلوگیری از انقراض و دوام حیات است.

روح انسانی؛ منشأ کرامت ذاتی و سلب‌ناپذیر

اختری، در ادامه، سومین محور را «کرامت ذاتی به مثابه نفخه الهی» برشمرد و تصریح کرد: برخلاف دیدگاه‌هایی که ژنوم را منشأ کرامت می‌دانند، در فرهنگ رضوی، کرامت انسان از «دمیدن روح الهی» نشأت می‌گیرد. این کرامت، ذاتی و سلب‌ناپذیر است و تمام مراحل حیات، از جنین تا کهنسالی را شامل می‌شود. بنابراین، هیچ ویژگی زیستی یا ژنتیکی نمی‌تواند مجوزی برای محروم کردن انسان‌ها از فرصت‌های برابر باشد.

این پژوهشگر حوزه فقه نظام جزا در پایان سخنان خود، تأکید کرد: داده‌های ژنومی باید در خدمت سلامت و عدالت باشند، نه ابزاری برای «مهندسی نسل» یا سروری گروهی بر گروه دیگر. حفاظت از حریم خصوصی ژنتیکی و تضمین عدالت در توزیع فرصت‌ها، الزامات اخلاقی و فقهی هستند که از پیوند میان علم نوین و حکمت رضوی حاصل می‌شوند و باید سرلوحه نظامات اجتماعی، قرار گیرند.