اقلام خوراکی، بالاترین فراوانی را در سوغات متبرک زائران حرم رضوی دارد

به گزارش آستان‌نیوز، این نشست، دوشنبه، ۲۸ اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۵، در ادامه برگزاری سلسله نشست‌های کانون اندیشه‌ورزان رضوی سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی با همکاری بنیاد بین‌المللی فرهنگی هنری امام رضا (ع) و با عنوان «سوغات متبرک در زندگی روزمره (از لحظه‌های بحرانی تا آیین‌های گذار)»، با حضور جمعی از مدیران، کارشناسان و خادمیاران این آستان مقدس و دیگر علاقه‌مندان، در تالار «اندیشه» کتابخانه مرکزی حرم مطهر رضوی برگزار شد.

زهرا بستان، عضو هیئت علمی گروه جامعه‌شناسی گردشگری پژوهشکده گردشگری جهاد دانشگاهی مشهد، در این نشست با ذکر برخی از پرسش‌ها درباره سوغات زیارت، گفت: سوغات زیارت، تنها کالا‌های مصرفی نیستند؛ آنها حاملان زنده معنا، خاطره و تجربه قدسی هستند. در واقع، این اشیا تبدیل به پلی ملموس بین تجربه درونی زیارت و زندگی روزمره می‌شوند.

وی با اشاره به معنا و مفهوم برکت، ادامه داد: در پژوهش‌های داخلی، تبرکی بردن تنها به‌عنوان یکی از دلایل اصلی خرید سوغات، ذکر شده است.

این پژوهشگر ضمن معرفی رویکرد، روش و تکنیک تحقیق خود در این حوزه، زنان زائر در حرم مطهر امام رضا (ع) را کنش‌گر اصلی در حوزه خرید سوغات دانست که تحقیق‌اش را با مشارکت آنها انجام داده است.

وجوه مرتبط با سوغات متبرک

بستان همچنین از گونه‌های تبرکی، قصد یا نیت از تبرک، معنای تبرک، ویژگی‌های تبرکی، شیوه‌های متبرک‌سازی و شیوه استفاده یا نگهداری، به‌عنوان وجوه اصلی مورد بررسی مرتبط با تبرکی و سوغات متبرک، نام برد.

در این راستا، وی با محوریت گونه‌های تبرکی، بیان کرد: زائران به‌طور کلی سه دسته متفاوت از اشیا را به‌عنوان تبرک، با خود به خانه می‌برند. این اشیا شامل، اشیایی است که به حرم مطهر تعلق دارد و زائران به رایگان یا در قالب هدیه متبرک از خدام حرم، دریافت می‌کنند؛ همچون بسته‌های کوچک نمک، نبات، گل خشک، آب سقاخانه و غذای مهمانسرای حرم.

وی افزود: همچنین می‌توان به اشیایی که زائران آن را خریداری و طی مناسکی متبرک می‌کنند، اعم از اقلام مذهبی و اقلام مصرفی، اشاره کرد. متعلقات زائر در حین زیارت نظیر لباس، چادر و کفش نیز از جمله اشیای تبرکی، محسوب می‌شود.

سخنران این نشست در ادامه با محوریت قصد یا نیت از تبرکی، به ذکر مثال‌های مصداقی در سه حوزه شامل تثبیت و حفظ شرایط فعلی و یا تقویت آن، تغییر وضعیت مسئله‌مند و بهبود آن و ثبت خاطره برای خود و دیگران، پرداخت.

وی با اشاره به اینکه تبرک، هدیه (هدیه از سوی فردی که او را بسیار دوست دارند) یا یادگاری منحصر‌به‌فرد (نمادی از سفر زیارتی و امام زیارت شده) توسط زائر قلمداد می‌شود، تصریح کرد: زائران به‌طور عمده تبرکی را بر حسب کارکرد و تأثیر آن از جمله شفا، کسب سلامت و برکت و شفاکننده پس از مرگ، تعریف می‌کنند.

بستان ضمن معرفی ویژگی‌های تبرکی از جمله کاربردی بودن، جدید و خاص بودن و ماندگار بودن و همچنین شیوه‌های تقدس‌بخشی یا متبرک‌سازی اشیا، مطالبی مصداقی نیز با محوریت شیوه استفاده یا نگهداری تبرکی اعم از تکینه‌سازی (شخصی‌سازی)، ترکیب با اشیای نامقدس، ترکیب با امور مقدس دیگر و مصرف تدریجی، بیان کرد.

ارائه نتایج بحث

این عضو هیئت علمی پژوهشکده گردشگری جهاد دانشگاهی مشهد در ادامه، نتایج سخنرانی خود را در محور‌های «حفظ معنا، هاله یا اصالت سوغات سفر مذهبی»، «گستره وسیعی از معنای تبرک در سفر زیارتی زائران»، «حک‌شدگی اشیا متبرک در زیارت زائران امام رضا (ع)» و «تأثیر تورم و مشکلات اقتصادی بر کیفیت و کمیت خرید سوغات متبرک»، توضیح داد.

بستان همچنین، نکاتی با محوریت بررسی گروه مجاوران و ادراک آنها از تبرکی و اشیای متبرک در حرم مطهر و بررسی تفاوت در ادراک، ترجیحات و رفتار خرید سوغات متبرک در بین زائران مسلمان غیرایرانی، بیان کرد.

مهدی گنجی، عضو دبیرخانه خدمت علمی سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی نیز در این نشست مطالبی در زمینه جداسازی بحث گردشگری مذهبی از زیارت، تنوع‌سازی در متبرکات با توجه به سلایق، جنسیت و گروه‌های مختلف و لزوم حرکت به سمت مدل‌های جدید در بحث سوغات زیارت، گفت و از حاضرین در جلسه دعوت به عمل آورد تا از ظرفیت‌های موجود در این دبیرخانه برای مسائل آستان قدس رضوی بهره ببرند.

همچنین در این نشست، مطالبی در حوزه‌هایی اعم از وجود حس تبرک‌جویی در ادیان مختلف همچون مسیحیان، وجه تمایز تبرک‌جویی در ادوار مختلف همچون دوران مقابله با بیماری کرونا، جایگاه کتاب در سبد سوغات زائر و چالش‌های معماری و مبلمان شهری در مشهد به‌عنوان یک شهر زیارتی، عنوان شد.