کرامت انسانی، گفت‌و‌گو، آموزش و معنویت؛ چهار محور پیش‌نشست کنگره جهانی امام رضا (ع) به میزبانی تایلند

به گزارش آستان‌نیوز، در راستای برگزاری ششمین کنگره جهانی حضرت رضا(ع)، چهاردهمین پیش‌نشست بین‌المللی این رویداد روز پنجشنبه ۲۸ خرداد ۱۴۰۵ با موضوع «حقوق و کرامت انسانی در تعالیم تمدنی اهل‌بیت(ع) با تأکید بر آموزه‌های امام رضا(ع)» در رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در بانکوک، تایلند برگزار شد؛ نشستی که در آن استادان و پژوهشگرانی از تایلند، ایران و استرالیا، سیره رضوی را الگویی زنده برای بازخوانی مفاهیمی همچون کرامت انسان، گفت‌وگوی میان‌فرهنگی، تربیت اخلاق‌محور، زیست معنوی و عدالت اجتماعی در جهان معاصر،دانستند.

این نشست با مشارکت علمی دانشگاه تهران و آستان قدس رضوی و با حضور شماری از استادان، پژوهشگران و فعالان فرهنگی از کشورهای مختلف، به بررسی ظرفیت‌های معرفتی، اخلاقی و تمدنی آموزه‌های رضوی در مواجهه با مسائل انسان معاصر، اختصاص داشت.

در آغاز این نشست، دکتر زهره خوارزمی، مدیر نشست، با ارائه توضیحی درباره پیشینه و اهداف کنگره جهانی امام رضا(ع)، این رویداد را بستری علمی برای گسترش پژوهش‌های دانشگاهی پیرامون اندیشه، آموزه‌ها و میراث امام رضا(ع) توصیف کرد و گفت: این کنگره با همکاری دانشگاه تهران و آستان قدس رضوی برگزار می‌شود و در دوره‌های پیشین نیز میزبان پژوهشگران و اندیشمندانی از کشورهای مختلف، از جمله تایلند، بوده است.

وی با قدردانی از رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در بانکوک برای همراهی در برگزاری این پیش‌نشست، ابراز امیدواری کرد که این تعاملات علمی، زمینه‌ساز گفت‌وگوهای عمیق‌تر میان اندیشه رضوی و ظرفیت‌های فرهنگی جنوب شرق آسیا باشد.

در ادامه نشست، ماناس کیاتی‌تارای، استاد برجسته دانشگاه سیاپاکورن تایلند، با نقد رویکردهای دوگانه در اجرای مفاد اعلامیه جهانی حقوق بشر، بر این نکته تأکید کرد که حقوق بشر نباید صرفاً در حد اسناد و بیانیه‌ها باقی بماند، بلکه باید در رفتار، مناسبات اجتماعی و شیوه مواجهه با انسان‌ها تجلی پیدا کند؛ امری که به باور او در سیره عملی امام رضا(ع) به شکلی روشن و پیشرو،قابل مشاهده است.

وی با اشاره به نمونه‌هایی از رفتار اجتماعی امام رضا(ع)، از جمله احترام به پیروان دیگر ادیان، تأکید بر اجرای عادلانه وصیت‌های خیریه غیرمسلمانان، هم‌سفره شدن با کارگران و خدمتکاران و سفارش به تعیین دستمزد عادلانه پیش از آغاز کار، سیره رضوی را الگویی عینی برای پاسداشت کرامت انسان و صیانت از حقوق اجتماعی او،دانست.

این استاد تایلندی همچنین بر اهمیت گفت‌وگو و هم‌افزایی میان علمای شیعه و اهل‌سنت در جنوب شرق آسیا تأکید کرد و خواستار شکل‌گیری بسترهای علمی مشترک برای معرفی هرچه بیشتر میراث تمدنی امام رضا(ع) در این منطقه، شد.

پیایاوادی تونگکراپراسرت، بانوی مسلمان تایلندی، دیگر سخنران این نشست بود که با روایتی شخصی از مسیر آشنایی خود با اسلام، از تعالیم امام رضا(ع) به‌عنوان الگویی برای «زیستن آگاهانه در مسیر بازگشت به سوی خدا» یاد کرد.

وی که در خانواده‌ای بودایی در تایلند رشد یافته و بعدها در جریان تحصیل و فعالیت حرفه‌ای خود با مفاهیم اسلامی آشنا شده است، توضیح داد که تأمل در نظم آفرینش و مطالعه قرآن کریم او را از پرسش درباره خالق جهان به فهم توحید و نبوت رساند و سپس در پرتو شناخت اهل‌بیت(ع)، به‌ویژه امام رضا(ع)، پاسخ پرسش‌هایش درباره شیوه زیستن در جهان امروز را یافت.

تونگکراپراسرت با اشاره به تجربه زیارت حرم مطهر امام رضا(ع) در مشهد، این سفر را نقطه عطفی در زندگی معنوی خود خواند و گفت تعالیم رضوی به او آموخته است که چگونه میان مسئولیت‌های حرفه‌ای، خانوادگی و رشد معنوی تعادل برقرار کند.

به گفته او، انسان معاصر بیش از آن‌که صرفاً به آموزش شیوه زندگی نیاز داشته باشد، محتاج آن است که بیاموزد چگونه با آگاهی از بازگشت نهایی خود به سوی خداوند زندگی کند.

در بخش دیگری از این پیش‌نشست، سامر الحکیم، عضو مرکز توسعه و آموزش نوجوانان مسلمان در استرالیا، نسبت میان مبانی تربیتی قرآن کریم و سند ۲۰۳۰ سازمان ملل متحد را بررسی کرد و با اشاره به برخی هم‌پوشانی‌ها در موضوعاتی همچون آموزش، عدالت اجتماعی و رفاه عمومی، بر تفاوت بنیادین جهان‌بینی اسلامی با چارچوب‌های سکولار معاصر تأکید کرد.

وی گفت در نگاه قرآن و اهل‌بیت(ع)، انسان صرفاً موجودی مادی و اجتماعی نیست، بلکه از ابعاد روحی، اخلاقی و الهی نیز برخوردار است،از این رو، آموزش در منظومه اسلامی نمی‌تواند تنها به انتقال اطلاعات و مهارت‌های فنی محدود بماند.

الحکیم با استناد به سیره علمی امام رضا(ع) در مناظرات و گفت‌وگوهای فکری، آموزش را در مکتب رضوی فرآیندی برای پرورش حکمت، ایمان، اخلاق و مسئولیت‌پذیری دانست و تصریح کرد: هر الگوی آموزشی در جوامع اسلامی باید با معیارهایی همچون کرامت انسانی، استحکام خانواده، پیوند علم با معنویت و مسئولیت اخلاقی سنجیده شود.

وی همچنین خانواده را یکی از ارکان اصلی تربیت اسلامی خواند و تأکید کرد: در سنت اسلامی، حقوق زن، مرد و کودک در بستری اخلاقی و مبتنی بر عدالت، کرامت و مسئولیت متقابل معنا می‌یابد.

دکتر معصومه میرزایی نیز در مقاله‌ای با موضوع نقش آموزه‌های امام رضا(ع) در ترویج فرهنگ گفت‌وگو در تعاملات میان‌فرهنگی، بر این نکته انگشت گذاشت که جهان معاصر، با وجود گسترش ارتباطات، همچنان از بحران‌هایی چون پیش‌داوری، افراط‌گرایی، بی‌مدارایی و ناتوانی در شنیدن دیگری رنج می‌برد و از همین رو، گفت‌وگو دیگر یک انتخاب صرف نیست، بلکه ضرورتی برای حفظ صلح، امنیت و هم زیستی اجتماعی است.

وی سیره امام رضا(ع) را، یکی از برجسته‌ترین الگوهای اسلامی در این زمینه دانست و با اشاره به مناظرات علمی و دینی آن حضرت با پیروان ادیان و مکاتب مختلف، توضیح داد: آنچه این مجالس را ممتاز می‌ساخت، تنها توان علمی امام نبود، بلکه اخلاق گفت‌وگویی ایشان بود؛ اخلاقی مبتنی بر شنیدن دقیق، احترام به مخاطب، پرهیز از تحقیر و ارائه استدلال در فضایی همراه با حکمت و ادب.

میرزایی،عقلانیت، کرامت انسانی، مدارا، مهربانی و خیرخواهی را از مهم‌ترین اصول برگرفته از سیره رضوی برای گفت‌وگوی میان‌فرهنگی برشمرد و با اشاره به ظرفیت‌های فرهنگی جامعه تایلند، تأکید کرد: اشتراکات اخلاقی میان سنت‌های فرهنگی این کشور و آموزه‌های رضوی می‌تواند زمینه‌ساز تفاهم، صلح و همکاری‌های پایدار فرهنگی و علمی باشد.

در ادامه این نشست، فاطمه چانگوان، پژوهشگر دانشگاه راتاناکوسین، در مقاله‌ای با عنوان بررسی ابعاد و آثار کرامت انسانی از منظر امام رضا(ع) و مکاتب روان‌شناسی به مقایسه نگاه اسلامی به کرامت انسان با برداشت‌های رایج در روان‌شناسی معاصر پرداخت.

وی با بیان اینکه در بسیاری از رویکردهای روان‌شناسی مدرن، نزدیک‌ترین مفهوم به کرامت، عزت نفس است؛ مفهومی که غالباً به ارزیابی فرد از ارزش و توانایی‌های خود در زمینه‌های اجتماعی و مادی بازمی‌گردد، تصریح کرد: این تلقی با مفهوم کرامت در سنت اسلامی تفاوتی بنیادین دارد.

چانگوان توضیح داد: در جهان‌بینی اسلامی، کرامت انسانی به دو بخش کرامت ذاتی و کرامت اکتسابی تقسیم می‌شود؛ کرامت ذاتی، موهبتی الهی و برخاسته از روح الهی دمیده‌ شده در وجود انسان است که همه انسان‌ها فارغ از نژاد، جنسیت، قومیت و جایگاه اجتماعی از آن برخوردارند و کرامت اکتسابی نیز از مسیر ایمان، تقوا، اختیار اخلاقی و حرکت آگاهانه به سوی کمال معنوی، حاصل می‌شود.

وی با اشاره به جلوه‌های عینی این نگاه در سیره امام رضا(ع)، از جمله هم‌نشینی و هم‌سفره شدن با کارگران و خدمت‌کاران، احترام به شأن انسان در مناسبات روزمره و سفارش به حفظ آبرو و حرمت دیگران، تأکید کرد: در منطق رضوی، کرامت تنها یک احساس مثبت نسبت به خود یا شاخصی برای رفاه روانی نیست، بلکه حقیقتی الهی است که انسان را به مسئولیت اخلاقی، خودسازی و قرب الهی فرامی‌خواند.

به گفته او، این تفاوت می‌تواند در طراحی الگوهای بومی روان‌شناسی اسلامی، که سلامت روان را با رشد معنوی و تعالی اخلاقی پیوند می‌زنند، راهگشا باشد.

مجموع مباحث مطرح‌شده در این پیش‌نشست نشان داد که سیره و آموزه‌های امام رضا(ع) صرفاً موضوعی تاریخی یا محدود به یک سنت مذهبی خاص نیست، بلکه ظرفیتی زنده و تمدنی برای بازاندیشی در مسائل بنیادین جهان معاصر از جمله حقوق بشر، عدالت، کرامت انسان، تربیت، خانواده، گفت‌وگو و معنای زندگی در اختیار می‌گذارد.

در این نشست، هر یک از سخنرانان از زاویه‌ای متفاوت اما هم‌افزا، بر این حقیقت تأکید کردند که مکتب رضوی می‌تواند در جهان پرتنش امروز، الگویی برای پیوند عقلانیت و ایمان، اخلاق و آموزش، هویت و گفت‌وگو، و نیز معنویت و زیست اجتماعی باشد؛ الگویی که کرامت انسان را نه در سطح شعار، بلکه در ساحت رفتار، ساختارهای اجتماعی و افق‌های تمدنی معنا می‌کند.