قرآن رنانی؛ گوهری خطی با یادداشتی از رهبر شهید (رحمت‌الله علیه)

این گنج، نه تنها یادگاری درخشان از هنر خوشنویسی روزگار قاجار است که با یادداشت اهدایی رهبر شهید انقلاب اسلامی، حضرت آیت‌الله العظمی سید علی خامنه‌ای (رضوان‌الله علیه)، به میراثی جاودان و روح‌افزا، بدل گشته است.

به گزارش آستان نیوز، نسخه چاپی این مصحف شریف که به دستخط رهبر شهید نیز مزین گشته، روز گذشته در حریمی از شکوه، در دارالقرآن الکریم حرم مطهر رضوی، با حضور تولیت آستان قدس رضوی، فرهیختگان و دلدادگان قرآن رونمایی شد و فصل نوینی در نشر آثار فاخر قرآنی، گشود.

در حاشیه این نشست، با جمعی از دست‌اندرکاران این رویداد فرهنگی به گفت‌و‌گو نشستیم که روایت آن را در ادامه می‌خوانید.

بزرگ‌ترین واقف علمی آستان قدس رضوی

حجت‌الاسلام‌والمسلمین سید جلال حسینی، رئیس سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، با اشاره به گستره موقوفات رهبر شهید بیان کرد: حضرت آیت‌الله‌العظمی سید علی حسینی خامنه‌ای (رضوان‌الله تعالی علیه)، بزرگ‌ترین واقف علمی آستان قدس رضوی بودند که از سال ۱۳۶۹ تا ۱۴۰۴، مجموعه‌ای بالغ بر سیزده هزار نسخه خطی نفیس را به این آستان مقدس، اهدا فرمودند.

وی افزود: بخشی گران‌قدر از این نسخه‌ها در سی و پنج موضوع گوناگون و به زبان‌های مختلف دسته‌بندی می‌شوند که در میان آنها، نسخه‌های قرآنی جایگاهی ویژه دارند. یکی از این گوهرها، مصحفی است به خط عبدالله رنانی که امروز بازنشر آن انجام شده است. تأکید رهبر شهید (رضوان‌الله تعالی علیه) در حاشیه این قرآن بر شایستگی انتشار آن از حیث خط و آرایه‌های هنری، رسالتی بود که آستان قدس رضوی بر دوش گرفت و به انجام رساند.

سیمای هنری و محتوایی یک اثر فاخر

مسعود فرزانه، مدیرعامل انتشارات به نشر، در ترسیم ویژگی‌های این قرآن گفت: این اثر به‌پاس حرف‌نویسی و دقت در ادای حروف، از نمونه‌های تابان هنر کتابت قرآنی عهد قاجار است. سراسر قرآن به جدول‌هایی زیبا کشیده شده، گل‌های آیه با طلاکاری‌ای ظریف آراسته و سر سوره‌ها با تذهیب‌هایی رنگین و متنوع زینت یافته‌اند. همچنین نام سوره‌ها به خط طلا و با قلم‌گیری استادانه نگاشته شده است.

وی در ادامه به ژرفای علمی و محتوایی مصحف اشاره کرد و افزود: این قرآن، افزون بر متن کامل، دربردارنده ترجمه، روایت، احادیث، تفسیر، احکام، شأن نزول، ثواب قرائت و حتی نشانه‌های استخاره است. ترجمه آن به قلم محمدهادی بن محمد صالح مازندرانی (هادی مترجم) از عالمان و زاهدان روزگار صفوی انجام شده که بر استواری و اتقان آن می‌افزاید.

فرزانه، هم‌زمانی رونمایی این قرآن با ایام شهادت رهبر شهید (رضوان‌الله تعالی علیه) را فرصتی گران‌قدر برای گسترش معارف قرآنی دانست و تأکید کرد: تمامیت متن، خط خوش‌خوان نسخ فارسی و وجود یادداشت رهبر شهید (رضوان‌الله تعالی علیه)، این مصحف را به نسخه‌ای یگانه بدل کرده است. این کار، همچنین نمادی از همدلی و همکاری نهاد‌های علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی برای بازنشر آثار نفیس خطی و پیشکش آن به عموم مردم است.

میراث گران‌بهای دوره قاجار

مهتاب شیبانی، کارشناس فهرست‌نگاری حوزه قرآن‌ها و نسخ خطی آستان قدس رضوی، به ژرفای این مصحف پرداخت و گفت: این قرآن که به «قرآن رنانی» نامور است، در سال ۱۳۹۸ شمسی به دست مبارک رهبر شهیدمان به آستان قدس رضوی اهدا شد. نسخه اصلی در سال ۱۲۳۳ قمری به خط استاد برجسته، عبدالله بن عاشور رنانی کتابت شده و بر پایه‌تر قیمه، یک‌صد و نوزدهمین قرآن نگارش‌یافته به دست ایشان است.

وی افزود: این نسخه از دید آرایه‌های هنری، بسی زیبا و درخشان و برآمده از دوره قاجار است. یکی از برجستگی‌های سترگ آن، وجود یادداشت رهبر معظم در برگ آغازین است که در سال ۱۳۹۸ بر شایستگی انتشار این نسخه تأکید و آن را به آستان قدس اهدا فرمودند.

هم‌افزایی چند نهاد برای انتشار اثری فاخر

تابش‌نیا، مشاور هنری سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی به ویژگی‌های هنری و فرایند انتشار این قرآن اشاره کرد و گفت: این قرآن با هم‌نوایی نهاد‌های گوناگون آستان قدس رضوی پدید آمد. سازمان کتابخانه‌ها، موزه و مرکز اسناد آستان قدس رضوی از زمان وقف، آن را نگاهبانی، مرمت و تصویربرداری کرد. مؤسسه چاپ به همراه انتشارات به نشر، کار‌های فنی اثر را به انجام رساندند و دارالقرآن الکریم حرم مطهر رضوی نیز ویرایش‌های بایسته را، به کاربست.

وی در ادامه بیان کرد: پس از این مراحل، در زمانی کوتاه این اثر در هزار نسخه به چاپ رسید و ان‌شاءالله پس از به پایان رساندن مراحل بسته‌بندی، در یکی دو ماه آینده در گستره فرهنگی کشور نمایان خواهد شد.

پیشنهادی برای بهبود چاپ کتاب قرآن رنانی

محمدجواد پناهی، قاری بین‌المللی قرآن، ضمن ارج‌نهادن به انتشار این اثر نفیس، نکاتی را درباره کیفیت چاپ نسخه نمونه بر زبان آورد. وی گفت: این قرآن از دید هنری و کتابت، اثری بی‌همتا و در نهایت استواری است و جای بسی شادمانی است که با تأیید و یادداشت پیشوای شهیدمان، حضرت امام خامنه‌ای (رضوان‌الله تعالی علیه)، به چاپ رسیده است؛ اما در بررسی نسخه نمونه، به نظر می‌رسد اندازه قلم و حروف چاپی، برای بهره‌گیری همگانی اندکی ریز برگزیده شده است.

وی در توضیحی بیشتر افزود: هدف از انتشار چنین آثاری، باید در دسترس نهادن آن برای عموم مردم، از جمله قاریان، حافظان و دلباختگان تلاوت باشد. اگر اندازه خط چنان باشد که خواندن آن بی‌رنج و بدون ابزاری، چون عینک میسر نباشد، شاید از کاربرد اصلی آن کاسته شود. شماره برگه‌ها و متن ترجمه نیز به همین سان، نیازمند وضوحی افزون‌تر هستند.