از بچههای خوب میناب تا معیارهای کتاب خوب
یادداشت - دو خبر در ایام مبارک دهه کرامت امسال با انتشارات آستان قدس رضوی، نسبت دار بود.
اول، حضور روحانی و نورانی خانواده معزّز شهدای مدرسه شجره طیبه میناب در مشهد و در محیط ملکوتی حرم مطهر رضوی که عطر جهاد و ایثار و شهادت را در فضای این شهر پراکنده ساخت و دوم، استعفای معترضانه نویسنده متعهد کودکونوجوان آقای داوود امیریان، به سکوت منفعلانه برخی از پدیدآورندگان و فعالان حوزه ادبیات کودکونوجوان در مواجهه با فاجعه فروریزاندن شکوفههای آن شجره طیبه و کشتار کودکان بیگناه.
کودکان مرزوبوم ایران، ناگزیر، تصاویر اندوهبار جنایت خونبار دشمن را در مدرسه شجره طیبه میناب دیدند و دانستند که همه همسالانشان، یکسان نمیخوابند، بلکه یکی با موج خمپاره و یکی با صوت لالایی چشم فرومیبندد.
از سویی، فاجعه مدرسه میناب دل را بِریان و چشم را گریان میکند و ازسویدیگر، خاموشی بهقصد فراموشی در این باره، منصفانه نیست؛ پس ناشر کودکونوجوان در التهاب این روزگاران بنا بر رسالت اجتماعیاش، به چه کاری باید بپردازد؟
چه محتوایی را بدون تحمیل سلیقهای خاص پیش چشم کودکونوجوان باید نهاد؟
پرورش فکری و ذهنی این اعضای کوچک جامعه را در این مقطع زمانی، از چه مسیری میتوان دنبال کرد؟
چرا باید کودکان را در این اوضاع با کتاب سرگرم کرد و فرایند رشد و تربیت و آگاهی را حتی در این زمان نیز نباید متوقف کرد؟
چگونه میتوان این فرمایش رهبر شهید (رضوانالله تعالی علیه) را محقق کرد که «بچهها را به کتابخوانی عادت دهید و کتابهای مفید و مناسب سن آنها تهیه کنید»؟
کتاب خوب کودک برای این زمان و زمانه چه ویژگیها و اختصاصاتی دارد؟
از دید نویسنده، برای پاسخگویی به این پرسشها، پس از تبیین مفاهیم معیارهای «کتاب خوب»، میتوان به تعیین مصداقهای کتاب خوب پرداخت تا موضوع دانشافزایی و اندیشهورزی کودکان ایرانی حتی در زمانه جنگ، مغفول نماند و فرایند آموزش محتواهای متعالی ملی و دینی به این عزیزان که اینک همراه پدران و مادران در خیابان، از پرواز بهسوی معرکه میخوانند و الفبای ایستادگی بر زبان میرانند و از مقاومت و پایمردی و مجاهدت میگویند، هرگز متوقف نباشد.
۱- روزآمدی
کتاب خوب از متن و بطن جریان معنوی زندگی جدا نیست، بلکه همزاد و همراه و همپای زندگی جاری است. محتوای کتاب خوب، چنان دوردست و نایافتنی نیست که مخاطب کودکونوجوان نتواند به آن برسد، بلکه دستیاب و یافتنی است.
۲- کلیشهگریزی
کتاب خوب کودک و نوجوان، به جای خلق صحنههای متعارف پرتکرار، از عادتزدگی و کلیشهپردازی پیراسته است و در سایه روشن زندگی، زیبایی میآفریند و مفهومهای بدیع میسازد و دنیای کودکان را در کنار پدر و مادر و دوستان خیابان و مدرسه و جامعه، تازهتر میکند.
۳- واقعگرایی
کودکان امروز جهان را با چشمانی بازتر از چشمان نسل دیروز تجربه میکنند و کمابیش درمییابند که همه چیز این جهان با خواستههای انسان همسو و سازگار نیست؛ بنابراین، کتاب خوب توازنی میان خیالپردازی و واقعیتهای زندگی ایجاد میکند.
۴- باورپذیری
ستون فقرات کتاب خوب، پرهیز از وارونهنمایی است؛ یعنی نشاندادن قهرمانی که همواره کامیاب است یا همواره به ناکامی دچار میشود. ساختن جهانی وارونه، از اصلیترین پایههای کتاب بد، و ساختن جهان باورپذیر از ارکان کتاب خوب برای بچههاست.
۵- فهمپذیری
محتوای کتاب برای کودک فهمپذیر باشد؛ یعنی در حد و قواره او باشد نه کمتر نه بیشتر و زبانی مماس با ذهن پاک او داشته باشد. کودک باید معنای کلمات و جملات کتاب را بفهمد تا از لذت خواندن برخوردار شود و بتواند با زبان زیبای خود آن بازنمایی کند.
باتوجهبه این معیارهای حداقلی درباره مفهوم «کتاب خوب» یا خوبیّ کتاب، به یاد پسر ایران، ماکان نصیری، با تقدیر از اقدام شایسته و اعتراض نویسنده گرانقدر، داوود امیریان، به سکوت خواص ادبی در برابر جنایت مدرسه میناب، انتشارات آستان قدس رضوی (به نشر) با قریب به سه دهه فعالیت در حوزه کتاب کودکونوجوان در قالب انتشارات پروانه، فهرستی از کتابهای منتخب خود متناسب با این روزگاران را، به خانوادههای محترم ایرانی پیشکش میکند تا کودکان ایرانی برای آیندهای روشن، از زندگی بخوانند:
چرخوفلک؛ نوشته راضیه احمدی
چرخوفلک داستانی کودکانه است که در بستر وقایع جنگ روایت میشود. این کتاب در قالب داستانی کوتاه، زندگی خانوادهای را به تصویر میکشد که به دلیل شرایط جنگی مجبور به ترک خانه و شهر خود میشوند. محوریت داستان حول چرخوفلک پدر خانواده است. وسیلهای که هم کار و هم تفریح آنهاست و نمادی از خاطرات و پیوندهای خانوادگی به شمار میآید. فضای داستان، ترکیبی از دلهره، امید و تلاش برای حفظ ارزشهای کوچک زندگی در دل بحران است.
نامهای برای جنگ روی کاغذ صورتی؛ نوشته ژیلا پورکیانی
کتابنامهای برای جنگ روی کاغذ صورتی داستانی است که در بستر جنگ روایت میشود و به زندگی گروهی از کودکان میپردازد که باوجود اوضاع دشوار، همچنان به دنبال راههایی برای ابراز احساسات و امیدواریاند. فضای داستان، اردوگاه جنگی است که در آن بچهها با محدودیتها و نگرانیهای برآمده از جنگ مواجهاند. با نزدیکشدن سال نو، کودکان تصمیم میگیرند با نوشتن نامههایی به عزیزانشان، ارتباط و محبت را زنده نگه دارند.
خانهای روی شیشه؛ نوشته شهرام شفیعی
داستان خانهای روی شیشه، درباره علامت سفیدی است که بهصورت ضربدر روی شیشه ساختمان تازهسازی در یکی از شهرهای جنوبی کشور کشیده شده است. این علامت با شروع جنگ راهی سفر میشود و یکبار باند سفیدی میشود برای دست مجروح یک رزمنده؛ سپس ضربدری قرمز از خون رزمنده میشود. برای پوشاندن نوشتههای دشمن بر روی دیوار و سرانجام ضربدری میشود بر روی شیشه برای جلوگیری از خردشدن و ریختن شیشه بر سر دیگران.
پرواز موج؛ نوشته سرور پوریا
پرواز موج، داستانی است از مردم ساحلنشین جنوب کشور که با صید ماهی روزگار میگذرانند تا اینکه آتش جنگ تحمیلی شعلهور میشود و انفجار پایگاهها و چاههای نفتی آرامش دریا را بر هم میزند و محیط زیست را آلوده میسازد.
روزی مرد ماهیگیری همراه پسرش در دریای متلاطم پرندهای زخمی را نجات میدهند و نام او را «موج» میگذارند. آنان از پرنده مراقبت میکنند تا سرانجام پرنده سلامت خود را بازمییابد و به پرواز درمیآید؛ اما آلودگی ناشی از آتشسوزی و نفت موجب مرگش میشود.
پروانههای آبی؛ نوشته نورا حقپرست
کتاب پروانههای آبی با تصویرسازیهای هاجر مرادی منتشر شده است. این کتاب حاوی داستانی با درونمایه جنگ ایران و عراق است؛ جنگی که هشت سال طول کشید. در این داستان با «سارا» آشنا و همراه میشویم. او در ابتدای داستان، کنار حوضخانه مینشیند و برای ماهیها خردهنان میریزد. پدر سارا بند پوتینهایش را محکم میبندد و قرار است خانه را ترک کند و عازم جبهه شود. سارا ناراحت است و سالها در انتظار برگشت پدرش میماند.
مسعود فرزانه - مدیرعامل انتشارات به نشر (آستان قدس رضوی)
مطالب مرتبط
ارسال نظرات
- پربازدیدترین
- آخرین اخبار
پخش زنده
تلویزیون اینترنتی آستان نیوز
پویش ها
