امام رضا (ع) و شکوه غدیر؛ اقیانوسی از نور و رحمت

در این نوشتار که به قلم عضو هیئت‌علمی این بنیاد به رشته تحریر درآمده، بر پاسداشت این روز عظیم و تبیین سیره رضوی تأکید شده است.

در متن یادداشت حجت‌الاسلام رضا وطن‌دوست آمده است: غدیر نه برکه‌ای کم آب و بی‌رونق که اقیانوسی از نور و رحمت، و سرچشمه‌ای فیاض از فیض الهی است. این اقیانوس بی‌کران به‌قدری لؤلؤ و مرجان، و گوهرهای گران‌بها دارد که صیدکردن درّی از آن برای هر دل‌پاکی ممکن و آسان است. اهمیت و بزرگی این روز چنان است که نه زبان قادر به بیان آن است و نه قلم قادر به ترسیم آن. سخن امام صادق (ع) گواهی صادق بر این واقعیت است که فرمود: تو گمان می‌بری خداوند روزی را خلق کرده باشد که حرمت آن عظیم‌تر از این روز باشد؟ لا والله، لا والله. (مفتاح الجنات سید محسن امین عاملی/۳۶۳)

اکنون که اهمیت و بزرگی این روز روشن است، خوب است اهل ایمان که دل در گرو غدیر دارند، در نمایاندن بزرگی این روز تلاش کنند و اعمال و رفتارهایی مانند ابراز شادی و جشن‌گرفتن، نو پوشیدن و زینت‌کردن، اطعام و مهمانی‌دادن، دیدوبازدید و انجام صله ارحام و مانند آن که به نمایاندن بزرگی غدیر کمک شایان می‌کند از خود بروز دهند. اینک ضمن تبریک و شادباش این روز بزرگ، برخی دستوراتی که در نمایاندن بزرگی و شکوه این روز خجسته وارد شده است، به مطالعه می‌نشینیم:

نو پوشیدن و زینت‌کردن

باتوجه‌به بزرگی غدیر، امام رضا (ع) در توصیه و تشویق به ابراز شادی و زینت‌کردن در روز عید غدیر فرمود: کسی که برای روز غدیر زینت کند خداوند همه گناهان کوچک و بزرگش را می‌آمرزد و فرشتگانی را به سویش می‌فرستد تا حسنات او را بنویسند و تا روز غدیر سال آینده بر درجات او بیفزایند. (اقبال الاعمال سید بن طاووس/۲/۲۶۲)

آن حضرت پس از توصیه به نو پوشیدن، برای برخی افراد که برای آنان نو پوشیدن ممکن نبود، لباس و کفش نو و نیز انگشتر می‌فرستادند. (اقبال الاعمال سید بن طاووس/۲/۲۵۴)

امام صادق (ع) نیز در اشاره به بزرگی روز غدیر فرمود: آنگاه که صبح روز غدیر بدمد، بایسته است افراد پاکیزه‌ترین و فاخرترین لباس خود را بپوشند. (بحارالانوار مجلسی/۹۵/۳۰۱)

اطعام و مهمانی‌دادن

از جمله اعمالی که به نمایاندن بزرگی غدیر و شکوه آن کمک می‌کند، اطعام و مهمانی‌دادن است. امام رضا (ع) در اشاره به فضیلت این عمل در این روز خجسته فرمود: «من اطعم مؤمناً کمن اطعم جمیع الانبیاء و الصدیقین؛ کسی که مؤمنی را در روز غدیر غذا دهد؛ مانند کسی است که تمام پیامبران و صدیقین را غذا داده باشد». (مفتاح الجنات سید محسن امین عاملی/۳۷۰)

فیاض بن محمد بن طوسی می‌گوید: در یکی از سال‌ها در روز عید سعید غدیر خدمت امام رضا(ع) رسیدم، دیدم آن حضرت نه‌تنها دوستان خویش را به مهمانی دعوت کرده بود که برای خانواده آنان نیز اطعام و دیگر هدایا فرستاده بود.

با توجه به اینکه در روز غدیر به گرفتن روزه سفارش شده است، شایسته است که افراد، هم برای تشویق به روزه‌داری، و هم برای نمایاندن بزرگی و شکوه غدیر، روزه‌داران را به افطاری دعوت کنند. خوب این سنت الهی را از امام رضا(ع) یاد بگیریم که در روز غدیر گروهی را برای افطار نزد خود مهمان کرده بود. (اقبال الاعمال سید بن طاووس/۲/۲۵۴)

توسعه مالی در خانواده

بایسته است که در روز غدیر چهره زندگی عوض شود و با روزهای دیگر تفاوتی قابل‌توجه داشته باشد. ازاین‌رو، بر همه لازم است در رونق بخشی به برنامه عادی زندگی خویش بکوشند و آن را با رفتارهایی سخاوتمندانه همراه بانشاط سازماندهی کنند تا همگان در خانواده طعم شیرین عید را بچشند و رایحه دل‌انگیز آن را استشمام کنند. امام رضا (ع) در توصیه و تشویق به این عمل فرمود: «هو الیوم الذی یزید الله فی مال من عبدالله و وسع علی عیاله و نفسه و اخوانه؛ روز غدیر روزی است که خدای متعال در مال کسی که خدا را عبادت کند و بر خانواده، خویشتن و برادران ایمانی‌اش توسعه دهد، فزونی پدید می‌آورد». (اقبال الاعمال سید بن طاووس/۲/۲۶۱)

صمیمیت و اخوت

روز ولایت روز برادری است و روز برادری روز ولایت است؛ این دو با یکدیگر پیوندی ناگسستنی دارند و حلقه وصلشان ایمان است؛ زیرا از سویی ایمان با ولایت پا می‌گیرد، و ازسوی‌دیگر اهل ایمان برادر یکدیگر معرفی شده‌اند که قرآن فرمود: «إنما المؤمنون أخوة» (سوره حجرات/۱۰)

به همین دلیل است که عقد برادری یکی از آداب روز غدیر شمرده شده است، به این صورت که دو برادر ایمانی دست در دست هم می‌گذارند و ابتدا یکی از آنها می‌گوید: «با تو در راه خدا برادر می‌شوم؛ با تو در راه خدا راه صفا و صمیمیت در پیش می‌گیرم؛ با تو در راه خدا دست می‌دهم و باخدا،ملائکه، کتاب‌های آسمانی، پیامبران و امامان معصوم (ع) عهد می‌بندم که اگر به ورود به بهشت اجازه یابم داخل آن نشوم مگر آنکه تو با من همراه شوی» و سپس دیگری آن را قبول کرده و می‌گوید: «آنچه گفتی قبول کردم و من نیز جز شفاعت، دعا و زیارت، همه حقوق برادری را ساقط کردم». (مستدرک‌الوسائل، محدث نوری/ج۶/۲۷۸)

تبریک و ابراز شادی

از نخستین مفاهیمی که از عید به ذهن آدمی خطور می‌کند، شاد بودن و سرور داشتن است. به هر اندازه عید بزرگ‌تر باشد، خوشحالی و نشاط در آن نیز افزون‌تر است. ازاین‌رو، در عید غدیر که عیدی بزرگ و ریشه‌دار است، فرح و شادی نیز به‌مراتب موردتأکید قرار گرفته است. امام رضا (ع) در بیان ضرورت ابراز شادی در این روز خجسته فرمود: «روز غدیر روز تبسم به روی مؤمنین است. کسی که در این روز به روی برادر مؤمنش تبسم کند، خداوند در روز قیامت نظر رحمت به او می‌افکند، هزار حاجتش را برآورده ساخته و قصری از در سفید برایش بنا می‌کند و صورتش را زیبا می‌سازد». (اقبال الاعمال سید بن طاووس/۲/۲۶۱)

ازآنجاکه دیدوبازدید از آداب روزهای عید و شادی محسوب می‌گردد، امام رضا (ع) در تشویق به این سنت حسنه در روز عید سعید غدیر فرمود: «کسی که در روز غدیر به دیدار مؤمنی برود خداوند هفتاد نور بر قبر او وارد و قبرش را وسیع می‌سازد؛ هر روز هفتاد هزار فرشته قبرش را زیارت کرده و به او بشارت بهشت می‌دهند». (مفتاح الجنات سید محسن امین عاملی/۳۷۰)

غدیر؛ منشوری برای زیست مؤمنانه

غدیر جریانی زنده و مستمر است که در توصیه‌های امام رضا(ع) به شکلی کاربردی و اجتماعی تجلی‌یافته است. این آیین‌ها، از اطعام و گشاده‌رویی تا پیوند برادری، تنها مناسکی برای یک روز خاص نیستند؛ بلکه آجرهای بنای جامعه‌ای هستند که بر مدار ولایت و محبت شکل می‌گیرد. بازخوانی این سیره به ما یادآور می‌شود که شکوه غدیر زمانی به کمال می‌رسد که روح برادری و سخاوت، از مرزهای تقویم عبور کرده و در تمام ابعاد زندگی روزمره ما جاری شود.