شهادت رهبر، آغاز فصل نو هویت ملی

اکنون، در این ایام حزن و حماسه، ایران در میانه وداعی ایستاده که نه تنها خاطره‌ای از دست رفته، که میعادگاهی است برای تجدید عهد با آرمان‌های ازلی و ابدی. این خروش میلیونی، که از عمق جان‌ها برخاسته و در بستر معنوی خراسان رضوی به اوج رسیده، آینه‌ای تمام‌نما از هویت گره‌خوردۀ یک امت با مقاومت و عدالت است.

برای واکاوی این لحظه تاریخی و درک ظرفیت‌های بی‌بدیل آن در مسیر تحول، پای صحبت حجت الاسلام والمسلمین شیخ محمدحسن وکیلی، استاد برجسته حوزه علمیه خراسان، نشسته‌ایم. آنچه در ادامه می‌آید، دریچه‌ای است به سوی فهم عمیق‌تر این رخداد بی‌مانند.

حماسه ملی بدرقه رهبر شهید اوج همبستگی امت

حجت‌الاسلام وکیلی در ابتدا با اشاره به ماهیت بی‌نظیر مراسم تشییع رهبر شهید، می‌گوید: این آیین فراتر از یک سوگواری صرف، گردهمایی عظیم و امت‌سازی است که مفاهیم بنیادین اسلام ناب، آرمان‌های انقلاب، استکبارستیزی و مقاومت را فریاد می‌زند. باید از ظرفیت بی‌بدیل این اجتماع باشکوه برای بازتاب پیام‌ها و ارزش‌هایی که همواره مورد تأکید رهبر شهید بود، بهره‌برداری هوشمندانه‌ای داشت. این رویداد از جهات گوناگون در کشور ما بی‌سابقه است؛ هم یک اجتماع ملی و ایرانی است که اقشار مختلف ملت را با گرایش‌های متنوع گرد هم می‌آورد و هم یک گردهمایی عمومی و ایمانی است که امت اسلامی را فراتر از مرزها، بر پایه هویت ایمانی‌شان، متحد می‌سازد. با این شکوه و جمعیت بی‌نظیر، انتظار می‌رود این تشییع نه تنها در ایران، بلکه در مقیاس جهانی نیز یکی از بزرگترین و باشکوه‌ترین تجمعات تاریخ باشد و نام خود را در صفحات تاریخ به ثبت برساند. این حجم از حضور مردمی، خود گویای عمق ارادت و پیوند ملت با راه و آرمان‌های این شهید بزرگوار است.

وی اضافه می‌کند: ابعاد زمانی این حادثه مهم نیز قابل تأمل است. این تشییع، دومین رخداد وداع و شهادت رهبران و بزرگان نظام پس از دوران دفاع مقدس و آغازگر دوران رهبری سومین رهبر انقلاب اسلامی است که در بستر جنگی با ماهیت مقاومت امت اسلامی و همبستگی ملت برای پاسداری از آرمان‌های انقلاب و وطن اتفاق افتاده است.

این حوادث در دهه‌های اخیر تاریخ ما کم‌نظیر بوده‌اند و هر کدام نقطه عطفی در مسیر تعالی کشور محسوب می‌شوند. با نگاهی به آینده، شواهدموجود و تحلیل کارشناسان نشان‌دهنده ادامه نبرد و مجاهدت‌های عمیق‌تر و دشوارتری است که پیش روی ملت قرار دارد و نیازمند آمادگی ویژه و روحیه‌ای استوار است.

در حال حاضر نیز در دورانی به سر می‌بریم که رهبر معظم انقلاب، امت را به یک هویت جمعی دعوت کرده‌اند و بر پایبندی به شروط یک تفاهمنامه مهم که نماد همبستگی میان رهبری و امت در راستای پاسداشت ارزش‌های ملی، حقوق ملت و مقابله با استکبار است، تأکید دارند.

در چنین شرایط حساسی که این اجتماع عظیم با محوریت رهبر شهید شکل گرفته، بسیار حیاتی است که این رویداد به منزله پایان حوادث گذشته تلقی نشود، بلکه به عنوان نقطه‌ای برای استمرار مبارزات پیشین و آغاز تحولی نو در حوادث آتی نگریسته شود. برای تحقق این مهم، باید از ابزار‌های گوناگون این اجتماع در راستای محور‌های محتوایی مدنظر، هوشمندانه بهره‌برداری کرد و اجازه نداد این حماسه به فراموشی سپرده شود.

آرمان‌های رهبر شهید نقشه راه عزت ملت ایران

استاد دروس خارج حوزه علمیه خراسان با برشمردن محور‌های محتوایی گوناگونی که در این حادثه عظیم می‌توان مورد توجه قرار داد، می‌گوید: نخستین مسئله، دین‌دوستی و هویت ایمانی است. رهبر شهید ما، به عنوان ولی فقیه و نائب امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف)، مهم‌ترین هویتشان، جنبه ایمانی و دینی بود و پرچم توحید و اسلام را بر دوش داشتند. ایشان در تمام جهان نماد دین‌داری و ایمان حقیقی تلقی می‌شدند و سیره عملی و گفتارشان گواه این مدعاست. جنبه دومی که از این هویت ایمانی نشأت می‌گیرد، استکبارستیزی و ایستادگی در برابر جبهه کفر است؛ زیرا اسلامی که رهبر شهید نماد آن بودند، اسلامی پویا، مقاوم و متحرک بود که در تمامی سیره و گفتارشان تجلی می‌یافت و هرگز تسلیم زورگویی و ستم نشد. بنابراین، اگر بخواهیم هویت ایشان را برجسته کنیم و در این تشییع عظیم آن را به جهانیان نشان دهیم، رکن دوم، استکبارستیزی به معنای مقابله با جبهه کفر و دفاع از مظلومان عالم است. این دو بعد، جدایی‌ناپذیرند و هویت اصلی رهبر شهید را شکل می‌دهند.

ایشان، ادامه می‌دهد: در کنار ابعاد ایمانی، وطن‌دوستی و هویت ایرانی نیز از محور‌های اساسی است. رهبر شهید ما از دو جهت، هم به دلیل اینکه ایران اسلامی نماد اسلام بود و هم به دلیل اینکه حاکم این حکومت بودند و حاکم باید حافظ حقوق ملت باشد، به معنای واقعی کلمه ایران‌دوست بودند.

ایشان همواره از هویت ایرانی در برابر هویت‌های بیگانه دفاع می‌کردند و تلاش می‌کردند هویت ایرانی حفظ و ارتقا یابد که ابعاد آن به وضوح در سخنرانی‌ها و فرمایشاتشان دیده می‌شود.

این هویت ایرانی، یکی از نقاط وحدت و همبستگی ملت است که در مراسم تشییع نیز می‌تواند خود را به زیبایی هر چه تمام‌تر نشان دهد. او خاطرنشان می‌کند: کسانی که دغدغه مذهب ندارند نیز می‌توانند با در نظر گرفتن ایران‌دوستی و هویت ملی، در این همبستگی مشارکت کنند و این اجتماع را به نمادی از وحدت ملی تبدیل کنند. در کنار همین هویت ملی، بحث دشمن‌ستیزی و غیرت بر وطن نیز یک محور سلبی مهم است که ملت ایران همواره به آن پایبند بوده است.

همدلی ملت تجلی فضایل اخلاقی ایرانی همبستگی بی‌بدیل امت

این کارشناس دینی با تأکید بر ظرفیت‌های جامعه ایرانی می‌گوید: این اجتماع می‌تواند محتوای هویت ایرانی شرکت‌کنندگان را به نمایش بگذارد. جامعه ایرانی حامل مجموعه‌ای از ویژگی‌های پسندیده اخلاقی است که تجمعات بستر مناسبی برای ظهور و بروز آنها هستند.

صبر، استقامت، مواسات، همدلی و همراهی از خصوصیاتی هستند که به لطف خدا در جامعه ما به شکل گسترده وجود دارند و در بستر‌هایی مانند این تجمعات، آشکار می‌شوند و جهان را شگفت‌زده می‌کنند. او بر لزوم استفاده از این اجتماع برای نشان دادن ویژگی‌های مثبت ایرانی، که گاهی مورد غفلت قرار می‌گیرد، در کنار هویت ایمانی و ایرانی رهبر شهید تأکید می‌کند.

صحنه‌هایی که در پیاده‌روی اربعین و روز قدس مشاهده می‌کنیم، نمونه‌ای از این زیبایی‌های اخلاقی ایرانی هستند که در بستر ایران اسلامی به فراوانی حضور دارند و باید در این تشییع نیز به وضوح دیده شود و به عنوان میراثی گرانبها حفظ گردد.

وی سپس به مسئله وحدت و همبستگی، با تعریف صحیح آن، پرداخته و تصریح می‌کند: وحدت ذاتاً مقدس نیست؛ اگر حول یک محور مقدس باشد، به تحقق آن امر مقدس کمک می‌کند و ارزشمند می‌شود، اما اگر حول یک محور نامقدس باشد، در راستای باطل عمل خواهد کرد.

وحدت مدنظر ما، وحدت حول محور رهبر جامعه و پیگیری مطالبات ایشان است. در شرایط فعلی، این همبستگی و وحدت حول محور ایران اسلامی، در راستای مطالبات رهبری است که ضامن عزت و استقلال کشور است. اجتماعات، یکی از بهترین محل‌ها برای ظهور و بروز این همبستگی و حتی برای ایجاد و افزایش آن به شمار می‌روند. این تجمعات می‌توانند پیوند‌ها را محکم‌تر کرده و دل‌ها را به هم نزدیک‌تر سازند و این یک فرصت بی‌نظیر برای تقویت انسجام ملی است.

مشهد مقدس، پیوندگاه ولایت بسترساز ظهور منجی عالم

حجت‌الاسلام وکیلی با توجه به آنچه در خراسان رضوی رقم می‌خورد، به مسئله پیوند رهبر شهید با وجود مبارک حضرت رضا (ع) اشاره می‌کند: حالا که پیکر مطهر ایشان در حرم مطهر امام رضا (ع) دفن خواهد شد، برای ما بسیار پرمعناست و ابعاد تازه‌ای به این رویداد می‌بخشد. این جامعه و حکومت و نهضت، اساس و محورشان وجود مبارک امام رضا (علیه السلام) و ولایت ائمه معصومین (علیهم السلام) است و رهبر و پیشوای ما نیز به اعتبار اینکه نایب و خادم و پیرو امام (علیه السلام) هستند، این جایگاه را دارند.

این تشییع و تدفین رهبر فقید در شهر مشهد، نمادی از پیوند سیاست و ولایت، و سیاست و دیانت ماست که باید در این تشییع به خوبی نمایش داده شود و عمق این ارتباط معنوی و سیاسی را به همگان نشان دهد. خودِ وجود مبارک امام رضا (ع) نیز عامل همبستگی ملی ما هستند که مردم ایران، اعم از انقلابی و غیرانقلابی، نسبت به ایشان تعلق خاطر دارند که این جنبه اتحادی باید پررنگ شود و مورد توجه قرار گیرد تا از این ظرفیت برای وحدت بیشتر بهره برد.

ایشان همچنین با بیان اینکه خراسان آبستن حوادث مبارک پیش از ظهور حضرت مهدی (ارواحنا فداه) است، می‌گوید: این مسئله از بیانات رهبران و بزرگان به دست می‌آید و نویدبخش آینده‌ای روشن است. تدفین رهبر شهید در این شهر مقدس مقدمه‌ای برای اتصال این ماجرا به حوادث پیشا‌ظهور و ارتباطی است که باید در اذهان عمومی مردم بین شعار امروز ملت ایران، «یا لثارات خامنه‌ای» است که ریشه در فرهنگ عاشورا و زیارت عاشورا دارد و باید این شعار با ظهور حضرت حجت (عجل الله تعالی فرجه الشریف) گره بخورد و این پیوند معنوی و تاریخی را تقویت کند.

خراسان در حوادث پس از انقلاب، در بسیاری از برهه‌ها، نقطه آغاز حوادث بوده و در تعابیری از بزرگان آمده است که در حوادث پیش از ظهور نیز چنین خواهد بود. این فرصت مغتنم است و اگر نهضت‌های اجتماعی ما حلقه اتصال خود را به ولایت امامان (علیهم السلام) حفظ نکنند، از درون خالی می‌شوند و استمرار پیدا نمی‌کنند. آنچه موجب زنده ماندن و حیات این تلاش‌هاست، جنبه ارتباط با ولایت است و باید این ارتباط به بهترین شکل ممکن حفظ شود.

بدرقه شهید، رسانه بیداری جهانی روایتگر شکوه ایمان

حجت‌الاسلام وکیلی به پنج فایده اصلی تجمعات اشاره می‌کند و می‌گوید: نخستین فایده، ترویج و گسترش شعار‌ها و محتواهاست. اگر بتوانیم این محتوا‌ها را در قالب‌های مناسب شعار‌ها و نماد‌ها بسته‌بندی کنیم، در تجمعات به شکل گسترده‌ای میان شرکت‌کنندگان ترویج و گفتمان‌سازی می‌شود و به سرعت در جامعه فراگیر خواهد شد. به طور مثال نماد مشهد می‌تواند آمیخته‌ای از گنبد امام رضا (علیه السلام) و مشت گره‌کرده رهبر شهید باشد که نماد مقاومت و پیروزی است و همبستگی ملی را نشان می‌دهد. چنین نمادی می‌تواند پیامی قوی و رسا به جامعه منتقل کند و در حافظه جمعی ماندگار شود.

دومین فایده، خاطره‌آفرینی است. یک تجمع باید ویژگی‌های منحصر به فردی داشته باشد که در حافظه جمعی ملت به عنوان یک گرانیگاه باقی بماند و تا سال‌ها از آن به عنوان یادآور یک حادثه مهم یاد شود. تحقق این امر با تعریف حوادث یا نماد‌های منحصر‌به‌فرد در این واقعه ممکن است و در این راه باید از خلاقیت نیز بهره برد.

او با تأکید بر سومین فایده تجمعات که پیام‌رسانی به داخل و خارج کشور است، می‌گوید: این تجمع رخداد‌های مبارکی را رقم می‌زند. متأسفانه بخش زیادی از مردم ارتباط رسانه‌ای با حاکمیت ندارند؛ لذا شرکت‌کنندگان در این مراسم تشییع و وداع با رهبری، خود می‌توانند پیام‌رسان باشند و به واسطه ارتباط چهره‌به‌چهره‌ای که با سایر آحاد جامعه دارند، واقعیت‌ها را منتقل کنند.

جدای از این، همه شرکت‌کنندگان و دستگاه حاکمیتی می‌توانند این پیام را به خارج از مرز‌ها نیز مخابره کنند. این فضا برای مقابله با جنگ رسانه‌ای دشمن فرصتی بی‌نظیر است. بخشی از این وظیفه بر عهده دستگاه‌ها و رسانه‌هاست، اما بخش مهم‌تر، استفاده از هویت انسان رسانه‌ای شرکت‌کنندگان است. با انواع پویش‌ها، مسابقات و تشویق‌ها می‌توان این امکان را فراهم کرد که هر شخص بتواند روایتگر این تجمع و پیام آن باشد و هزاران عکس‌نوشته، فیلم و کلیپ در فضای ملی و بین‌المللی تولید شود و صدای ملت ایران به گوش جهانیان برسد.

عزم ملت برای عدالت خون‌خواهی راه حسین (ع)

این استاد حوزه سپس به چهارمین فایده تجمعات پرداخته و آن را بسترسازی برای فعال شدن ویژگی‌های اخلاقی اسلامی - ایرانی می‌داند و می‌گوید: دعوت به همدلی، همراهی، پذیرایی و اسکان، جلوه‌های زیبایی از همراهی ملی را به نمایش می‌گذارد.

طرح‌هایی مانند «جان فدا»، نمونه‌ای از این همراهی‌ها است که در تجمعات به شکل گسترده در قالب طومارها، دل‌نوشته‌ها و امضا‌ها می‌تواند به نمایش گذاشته شود. این نمایش‌ها می‌تواند همراهی مردم و اعتقاد خفته آنان را آشکار سازد و به جهان نشان دهد که ملت ایران ملتی با اصالت و دارای فضایل اخلاقی والاست. آخرین فایده نیز استفاده از ظرفیت معنوی این تجمعات است.

روایات فراوانی داریم که وقتی مؤمنان در کنار هم جمع می‌شوند، اجتماعشان برکات زیادی دارد. ما صرفاً نباید به شعار اکتفا کنیم؛ این تجمع باید تبدیل به مراسم آیینی عبادی شود که شامل مجموعه‌ای از دعا‌های عمیق، نماز‌های جماعت و مراسم دعاخوانی باشد. بی‌شک، اگر این جمعیت همدلانه در راستای سلامتی و نصرت جبهه مقاومت بر جبهه استکبار دعا کنند، بهره‌های معنوی استثنایی به دست خواهد آمد و دعاهایشان مستجاب خواهد شد.

حجت‌الاسلام وکیلی در پایان، بر لزوم تبیین محوری برخی شعار‌ها تأکید کرده و می‌گوید: باید شعار «یالثارات خامنه‌ای»، که ریشه در فرهنگ عاشورا و زیارت عاشورا دارد، با «یالثارات الحسین (ع)» گره بخورد.

پیگیری آرمان‌های رهبر شهید از نگاه ما در راستای عدالت‌خواهی سیدالشهدا (علیه السلام) و مقدمات ظهور است، نه یک امر مستقل یا صرفاً شخصی. این عزم راسخ برای ایستادگی در برابر ستم و جلوگیری از تکرار چنین حادثه تلخی، باید در شرایط زمانی فعلی زنده بماند و به عنوان یک مطالبه ملی و جهانی پیگیری شود.